Wat voor vis ligt er op uw bord?

16-01-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

1. Waarom bestaat er eigenlijk kweekvis?
2. Valt er nog wat wild te vissen?
3. Wat zijn de voor- en nadelen van de kweekvis?
4. Zijn er andere alternatieven om aan de
vraag naar vis te voldoen?
5. Is kweekvis een kans voor ontwikkelingslanden?
6. Welke vis is (eigenlijk nog) gezond voor ons?
7. Zit er echt wel 'gif' in kweekvis?
8. Wat eten wij Nederlanders?

1. Waarom bestaat er eigenlijk kweekvis?

De vraag naar vis is de laatste 50 jaar verdubbeld. Mensen zijn rijker geworden en rijke mensen eten meer vis, het dure en chique alternatief van vlees. De vissers kunnen er niet tegenop vissen. Sterker nog, het visaanbod is de laatste 20 jaar gedaald. Niet in de laatste plaats omdat onderzoeken erop wijzen dat 75 procent van de zeeën zou zijn leeggehaald.

Door de grote vraag en het beperkte aanbod - door de lege zeeën en de vangstquota - is de kweeksector dan ook <i>booming</i> geworden. Inmiddels is 30 procent van al het vis op tafel afkomstig uit de kweek. Met een groei van zo'n 7 procent per jaar is het een van de sterkst stijgende voedselproducten. Toch is de honger naar vis nog lang niet gestild.

De Amerikanen zijn het happigst op kweekvis: de helft van hun visconsumptie is kweekvis.
De enorme omvang van de kweekvisproductie vindt zijn oorsprong in China, waar al 5000 jaar zoetwatervis wordt gekweekt. Dit land heeft de grootste visproductie van de wereld. Ongeveer 70 procent van de gekweekte vissen komt uit China. Zonder de Chinese inbreng groeit de viskweek maar 5 procent per jaar. In Europa bestaat de kweekvissector inmiddels 15 jaar.

2. Valt er nog wat wild te vissen?

De Nederlandse vissers kregen vorig jaar weer harde klappen. De EU wil dat 40 procent minder schol, heek en tarbot uit zee wordt gehaald. De vangst van tong moet met 15 procent omlaag. De Nederlandse vissers moeten het vooral hebben van schol en tong.

Ook in veel andere zeeën gelden visquota. Het helpt nog weinig. Ondanks de beperkingen middels quota zwemmen er wereldwijd nog minder kabeljauw, schol, wijting, tong en heek rond dan voorheen. Vooral Groot-Brittannië en Spanje zouden onvoldoende toezien op de beperking van de visvangst.

Om onder de Europese quoteringsregeling uit te komen, vissen sommige Nederlanden rederijen in West-Afrika. Ze kopen visrechten van landen als Senegal en Mauritanië. Daar gelden nauwelijks of geen vangstbeperkingen, en er wordt vrijwel niet gecontroleerd. Veel vissersschepen in die regio voeren bovendien de vlag van landen die niet bij internationale visserijverdragen zijn aangesloten.
Het Nederlands Instituut voor Vis(serij) Onderzoek (RIVO), vreest dat hierdoor - na de Noordzee - nu ook de West-Afrikaanse wateren worden leeggeroofd.

3. Wat zijn de voor- en nadelen van de kweekvis?

Het grote voordeel van de kweekvis is dat niet langer zoveel vissen 'per ongeluk' worden opgevist (zoals dolfijnen bij tonijnvangst). Ook door de quotaregeling gaan veel vissen dood overboord, omdat maar een beperkte hoeveelheid (de beste kwaliteit) aan land mag worden gebracht.

Bovendien zouden visstanden echt kunnen herstellen als voor de kweekvis (net als voor kippen) niet meer zo veel vismeel, gemaakt van wilde vissen, wordt gebruikt.
Voor de voeding van kweekvis moet momenteel nog zoveel wilde vis worden gevangen, dat de vispopulatie onder druk blijft staan. Zalm en zeebaars zijn de voornaamste vleesetende slechteriken.

Een ander veelgehoord bezwaar is dat viskwekerijen een bedreiging vormen voor de wilde vissen. Ze nemen levensruimte in beslag langs de kust.

De redding zou moeten komen van 'vegetarische' vissen en schaaldieren, zoals de tilapia en mosselen en oesters. Zij eten planten en geen vis, en zijn daarom minder schadelijk voor de visstand. Momenteel bestaat de kweekvispopulatie uit 80 procent van deze'goede' vissen. De tilapia is hiervan de meest gekweekte vis.

Er zijn pogingen om de vleeseters aan een vegetarisch dieet te krijgen. Het gaat vooral om gekweekte zalm en forel uit Ierland, Noorwegen en Italië. Het voer van een eko-vis moet voor 95 procent bestaan uit biologische producten - tarwe en soja bijvoorbeeld - of visproducten uit het wild. De eko-visboeren geven de dieren in de regel ook meer bewegingsruimte. De 'normale' kweekvis heeft minder bewegingsruimte, de kweek doet denken aan de bio-industrie in de vleessector.

4. Zijn er andere alternatieven om aan de vraag naar vis te voldoen?

De visindustrie wil uiteraard blijven groeien. Om de productie verder op te schroeven wordt er op kleine schaal geëxperimenteerd met genetisch gemanipuleerde hormoonzalm. In Canada zijn er al reuzezalmen die meer dan twee keer zo snel groeien en zes keer zo groot worden als een gewone zalm. Als de Noord-Amerikaanse overheden toestemming geven, is er dus ook gen-vis voor consumptie beschikbaar.

De gen-vis brengt wel risico's met zich mee. Een enkele gen-vis die ontsnapt uit zijn bassin kan de hele plaatselijke vispopulatie uitroeien, zo blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse Perdue-universiteit. Ook zijn de risico's voor de voedselveiligheid nog niet volledig in kaart gebracht.

5. Is kweekvis een kans voor ontwikkelingslanden?

Binnen dertig jaar is er meer kweekvis op de markt dan gewone vis, zegt de VN-Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO). Kweekvis zou voor arme landen een remedie zijn tegen armoede en voedseltekorten. De Nederlandse Vereniging van Viskwekers sluit zich hierbij aan. Wim van Eijck: 'Het is de goedkoopste manier om aan dierlijke eiwitten te komen.'

Maar Crem, een Nederlands bureau voor duurzaam ondernemen, ziet de kweekvis nog niet als wondermiddel voor ontwikkelingslanden. 'De inkomsten en de kansen voor werkgelegenheid zijn beperkt. Bovendien zijn er soms conflicterende belangen met de lokale traditionele visserij, omdat bijvoorbeeld de mestproductie van de kwekerijen de wilde vis bedreigt.'

Vietnam is een van de landen die desondanks de vruchten plukken van de kweekvis. De Vietnamese meerval is momenteel een van de meest gewilde kweekvissen in de Europese voedselsector.

6. Welke vis is (eigenlijk nog) gezond voor ons?

Vorige week werd nog eens duidelijk dat bijvoorbeeld kweekzalm kankerverwekkende stoffen bevat. De kweekvissen krijgen dit binnen door het eten van visvoer. Opvallend is dat dit visvoer gemaakt wordt van 'wilde' vissen. Blijkbaar zijn die ook vervuild. Kweekvis en wilde vis bestaan dus beide uit kankerverwekkers. 'Daar ontkom je niet aan', zegt Van Eijk van de Nederlandse Vereniging van Viskwekers.

Vis wordt vooral gewaardeerd om zijn omega3-vetzuren. Viseters zouden minder kans hebben op een hartstilstand. Het Nederlands Voedingscentrum blijft daarom stellig: 'De voordelen van vis eten wegen ruimschoots op tegen de nadelen.' Maar reden tot onbeperkt genieten van vis is er niet. Zo is de Nederlandse rivierpaling omstreden, omdat er vaak te veel dioxine in zit. IJsselmeer- en kweekpaling zouden wel veilig zijn. Staatssecretaris Faber van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij wil dit oplossen door op elke paling de herkomst te laten vermelden. 
 
Sommige vis uit het buitenland is ook niet altijd gezond. Nederland importeert al een paar jaar geen kweekvis meer uit China, de grootste viskweker in de wereld. Volgens Van Eijk zijn in onderzochte monsters onder meer te hoge doseringen dioxine en antibiotica gevonden.

7. Zit er echt wel 'gif' in kweekvis?

Volgens het onderzoek van het wetenschappelijke tijdschrift Science bevat gekweekte zalm meer kankerverwekkende chemicalieën dan wilde zalm. In Europa zou de kweekzalmen het meest verontreinigd zijn.

Volgens het Voedingscentrum zijn de onderzoeksresultaten niet nieuw en geen aanleiding om te stoppen met het eten van zalm. 'De gemeten gehaltes in het onderzoek wijken niet af van de gehaltes zoals die vaker worden aangetroffen. De hoeveelheden blijven onder de normen van de Europese Unie (EU) en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)', schrijft zij op haar website.

De verontreiniging is volgens het Voedingscentrum juist minder geworden.'De laatste decennia zijn de dioxinegehaltes in het milieu en in voedsel juist gehalveerd. Dat de onderzoekers alarmerende conclusies trekken, komt doordat zij de gehaltes hebben vergeleken met de normen van het Amerikaanse ministerie van milieu (Environmental Protection Agency). De EPA-normen zijn veel lager dan die van de EU en de WHO.

Nutreco, de grootste zalmkweker in de wereld, is ook niet onder de indruk van de nieuwswaarde van het onderzoek. Volgens het bedrijf is al langer duidelijk dat visvoer de belangrijkste oorzaak is van de verontreiniging. Nutreco zegt visvoer uit Zuid-Amerikaanse vissen te prefereren boven 'Europees visvoer' , omdat laatstgenoemd visvoer meer kankerverwekkende chemicaliën bevat.

8. Wat eten wij Nederlanders?

Bijna alle zalm, forellen en zeebaarzen die we eten zijn gekweekt, meestal in Griekenland, Italië, Frankrijk of Spanje. In de Nederlandse supermarkten wordt veel in Nederland gekweekte paling en meerval verkocht. De viskraampjes op de hoek daarentegen verkopen meestal wilde vis. Eko-vissen worden verkocht in natuurvoedingswinkels. Genetisch gemanipuleerde vis wordt nog niet verkocht.


Klik hier om de prachtige (flash)animatie van het onderwater-panorama van ZeeinZicht.nl te zien, van de organisaties Alterra, NIOZ en EcoMare.

Kijk bij Noordzee.nl voor meer informatie over duurzame visserij.

Reacties