Poetin schrijft geschiedenis in Syrië

05-10-2015 Bron: OneWorld
Poetin schrijft geschiedenis in Syrië
Foto: Flickr (Jedimentat44)
Door in Syrië militair in te grijpen, trekt Poetin het initiatief naar zich toe. We kunnen zeuren over Rusland, maar het westen kan beter een strategie vaststellen hoe het verder wil met Syrië.
Actueel – 

Soms zou je willen zien hoe het heden er anders uit had gezien, als er in het verleden een paar dingen anders zouden zijn gegaan. Het is een thema dat in fictie vaak voorkomt. Die gedachte vormt bijvoorbeeld de basis van het boek 'Making History' van Stephen Fry. Of van de trilogie van 'Back to the Futurefilms'. In beide gevallen wordt er door de tijd gereisd en moeten hoofdpersonen de geschiedenis zien aan te passen aan een hopelijk betere toekomst. En zoals in (spoiler alert…) 'Making History' gebeurt: soms moet de foute geschiedenis die door de hoofdpersoon wordt gecorrigeerd, later toch weer in zijn oude staat worden gebracht: de toekomst kan namelijk ook altijd nog slechter worden dan je voor mogelijk hield.

Wat als Obama had ingegrepen?
Na alle analyses over de betekenis van de interventie van de Russen in Syrië, zou je eigenlijk terug in de tijd willen, naar toen de Syrische oorlog begon, in 2011. Had het westen, lees de VS, dit over zichzelf afgeroepen door niet wezenlijk te interveniëren tegen Assad? Als Obama had gebombardeerd of een nofly-zone had afgedwongen na de chemische aanval in Damascus in 2013, had Syrië er dan beter voorgestaan? Had zo’n nofly-zone de Russen op afstand gehouden?

Helaas beschikken wij niet zoals in ‘Making History’ over een parallel universum waarin we de geschiedenis kunnen veranderen en zien wat er dan van de toekomst terechtkomt. Dus rest speculatie: Met een nofly-zone in het sciencefiction-verleden van 2013,  had Assad niet meer vanuit de lucht de burgerbevolking met vatenbommen en andere zaken had kunnen bestoken. De rebellen hadden dan, zonder straaljagers en helikopters boven zich, de frontlinie sneller kunnen verschuiven naar het gebied waar Assad zijn achterban heeft: west-Syrië, aan de kust.

Dat hadden de Russen niet laten gebeuren

Maar dat hadden de Russen niet laten gebeuren. Ze hadden dan alleen weinig ruimte om boven rebellengebied te vliegen juist vanwege die nofly-zone. Dan blijft de inzet van zwaar materieel over dat als een soort bewegende muur de grens van westelijk ‘Assad-Syrie’ zou verdedigen, een voor de Russen gevaarlijke optie want ze zouden veel grondtroepen moeten inzetten. Dat zou een situatie zijn geweest waarin je algauw gaat nadenken over: ‘moeten we niet eens gaan praten, internationaal, met een overgangsregering in Damascus als inzet’.

Was deze sciencefiction-variant van de geschiedenis beter geweest dan wat er nu in Syrië gebeurt? Het had in ieder geval veel burgerdoden gescheeld en ook veel vluchtelingen. Maar belangrijk onzeker element is of het wel had geleid tot het vervangen van Assad door een overgangsregering, die tot zaken kwam met de ingewikkelde mix van rebellen. En we weten al helemaal niet of daarna de handen in een waren geslagen en iedereen zich zou hebben gericht op het vernietigen van IS.

Vooruitgespoeld naar nu: het echte heden, zonder nofly-zone, maar met vliegende Russen, die zelf spreken over een actie tegen IS, maar vooral de minder extreme rebellen bombarderen die Assad steeds verder in het nauw hebben gebracht.

Putin fueling Assad
Beeld: Freedom House/ Flickr

De Russen willen Assad behouden, misschien niet voor heel Syrië, maar vooral als machthebber van westelijk, Alawitisch Syrië. De Russen willen zich vermoedelijk niet volledig in de Syrië-oorlog storten. Daar zouden veel meer grondtroepen voor nodig zijn, maar zo belangrijk is Assad ook niet voor hen dat ze dat avontuur aandurven. Maar zelfs als de Russen zich hard blijven maken voor Assad als alleen maar de koning van Alawitistan, vormen ze een onontkoombare factor in toekomstige vredesbesprekingen.

Tacticus Poetin
Hun ingrijpen in Syrië is daarmee vooral onderdeel van het innemen van een betere onderhandelingspositie. Een positie die hen waarschijnlijk zelfs ruimte geeft om over tal van andere zaken te praten: bijvoorbeeld de sancties naar aanleiding van het Russisch optreden in Oekraïne.

De Russen hebben geen uitgestippelde langetermijnstrategie met Syrië: hun strategie is om te stappen in de gaten die anderen laten vallen en om dan te zien of ze gebruik van de situatie kunnen blijven maken. Erg belangrijk is daarbij hoe zo’n ingrijpen thuis in Rusland overkomt. Maar met zoveel Russische media in staatshanden is elk resultaat in Syrië sowieso voor het thuisfront af te schilderen als een daverend succes.

Een tragedie die het westen pas echt erg is gaan vinden, toen de vluchtelingen zich massaal aan de Europese poort meldden

Zoiets kun je constateren als wrang feit, maar in plaats van te blijven hangen in zorgen te uiten over wat Rusland doet, kan het westen beter een strategie vaststellen hoe het verder wil met Syrië. Afwachten of de Russen vanzelf militair vastlopen, is altijd een mogelijkheid, maar dan zal ook de humanitaire tragedie doorgaan. Een tragedie die het westen pas echt erg is gaan vinden, toen de vluchtelingen zich massaal aan de Europese poort meldden.

Things have to get worse before they will get better

Topprioriteit is nu om in gesprek te gaan met de Russen en samen met landen als Saudi-Arabië, Turkije en Iran, Qatar een pad te vinden dat leidt naar een einde van de oorlog in Syrië. Dat is ingewikkeld. En zoals je vaker ziet moet een oorlog soms even helemaal uitzichtloos lijken (‘things have to get worse before they will get better’) voordat iemand toch weer de weg naar het licht weet te vinden. Maar er zit niks anders op. Snel handelen is het westen nooit goed in geweest, maar met de druk van de vluchtelingenstroom en de Russische interventie kun je niet meer achterover leunen. ‘Making history’ gebeurt niet door je te richten op een verleden waarin alles anders had gemoeten, maar door te kijken waar nu de ruimte is om te werken aan een andere toekomst voor Syrië dan wat zich daar de afgelopen vijf jaar heeft afgespeeld. 

Een abonnement op OneWorld magazine voor 25 euro

Hans Jaap Melissen

Hans Jaap Melissen is een oorlogsjournalist, schrijver en spreker. Hij werkt...

Lees meer van deze auteur >

Reacties