Macrons dubieuze bondgenoot in Libië

11-08-2017
Door: Rena Netjes
Bron: OneWorld
Officiële foto van president Macron
Foto: Soazig de La Moissonnière/AFP
De Franse president Emmanuel Macron 'vergat' een vertegenwoordiger van de regering in Tripoli uit te nodigen voor de conferentie over de toekomst van Libië eind juli in Parijs.
Achtergrond – 

Op een topconferentie in Parijs onder leiding van Macron werd op 25 juli een staakt-het-vuren in Libië aangekondigd, en besloot men dat er op zo kort mogelijke termijn presidentsverkiezingen in het land worden georganiseerd. De deelnemers aan het overleg: de huidige premier van de tandeloze eenheidsregering Fayez al-Serraj, die de steun van de VN geniet, en Khalifa Haftar, de militaire leider wiens troepen het oosten van het land en het zuiden controleren. Belangrijke spelers uit het westen van het land – rivalen van de Tripolitaanse regering van Serraj – waren niet uitgenodigd voor het overleg.

Land met drie 'regeringen'

Tobruq in oost-Libie heeft een House of Representatives (HoR) en hoofdstad Tripoli in het westen een Higher State Council (HCS). Hun voornaamste geschilpunt is of je Gaddafi-getrouwen wel (HoR) of niet (HCS) op de kieslijst wilt. Daarnaast is er een tandeloze eenheidsregering van verzoeningsgezinden uit beide kampen onder leiding van premier Serraj die ook in de hoofdstad Tripoli zit, maar daar wordt Serraj eerder gedoogd dan dat hij de lakens uit kan delen. Militair commandant Haftar heeft zich zo weten in te werken dat hij de legerleider is geworden van de HoR in Tobruq. 

Keuze voor een sterke man 

Macron maakt hiermee duidelijk een keuze voor Haftar, die gesteund wordt door Egypte en de Emiraten. Dit tot ergernis van de Italianen: de boten met vluchtelingen komen immers voornamelijk uit het westen van Libië, en het is de Italianen er veel aan gelegen om met de regering in Tripoli samen te werken.
 
Dat geldt ook voor Nederland. Dat zet zich in voor een dialoog tussen de HCS (Higher Council of State) in Tripoli en de HoR (House of Representatives) in Tobruq. Bovendien had Nederland juist een paar weken geleden Abdel Rahman Sweihly, het hoofd van de regering (HCS) in Tripoli voor overleg uitgenodigd.

Geen staakt-het-vuren

Na afloop van het overleg met Macron ontkende Haftar dat er een staakt-het-vuren was overeengekomen met alle partijen. In een interview op de Arabischtalige zender van France 24 werd hem gevraagd: een staakt-het-vuren met wie? Bagatelliserend antwoordde  Haftar: “Met een aantal jongeren in Tripoli bijvoorbeeld, die gecorrigeerd moeten worden.” Vervolgvraag: er is dus geen militaire oplossing voor Libië gekomen? Haftar: “Die is er wél. We vechten tegen vijanden als IS, Al-Qaida, LIFG (een Libische militantengroep, die eerder banden had met Al-Qaida, RN), de militantengroep Saraya Dafaa Benghazi, en delen van de Moslim Broeders.”  Later tijdens het interview zei Haftar: “Het zuiden van Libië is al onder onze paraplu.”

Serraj, wel aanwezig op het topoverleg, is de premier van de eenheidsregering; zij zijn de duiven uit het Tobruq- en Tripolikamp. “Serraj wordt door de milities in Tripoli en Misrata gedoogd en is uitsluitend bezig met zijn eigen overleven”, zegt een Franse Libië-expert [om veiligheidsredenen wil hij niet bij naam worden genoemd]. Ook Haftar stelde in het bovengenoemde interview al dat Serraj geen controle heeft over Tripoli, laat staan over het hele westen van Libië.
 
Op zijn beurt beweerde Serraj tegenover France 24 dat het een grove misrekening van Haftar zou zijn om Tripoli binnen te vallen. Waarop Haftar reageerde: "Dat is dan zijn persoonlijke mening, Tripoli is de hoofdstad van álle Libiërs.”

Geen grondwet 

Macron is voorstander van snelle presidentsverkiezingen. Generaal Haftar maakt er geen geheim van dat hij zich wil kandideren. Er is echter één probleem: Libië heeft nog geen grondwet waarin de macht van de president wordt vastgelegd. De commissie die een voorstel voor de grondwet moet schrijven, weet die klus niet te klaren wegens interne strijd. Haar werk stagneert.
 
Inmiddels dreigt Haftar met het bombarderen van elk buitenlands schip dat in Libische wateren komt.  Maar eerder deze week kwam het Italiaanse marineschip de Commandante Borsini aan in Tripoli. Er gebeurde niets. Waren het loze bedreigingen? Heeft Hafter überhaupt de middelen om een boot te kunnen bombarderen? 

De Libische luchtmacht stelt niet veel voor: momenteel voeren vooral Egypte en de Emiraten bombardementen voor Haftar uit. Volgens Al-Jazeera hebben de Emiraten een militaire basis in Al-Maraj, ten oosten van Benghazi, speciaal voor Emirati vliegtuigen. Haftar geniet tevens militaire steun van het Kremlin.

Tunesische strijders bij de grens gedumpt

Opmerkelijk was de passage uit het France 24-interview waar Haftar spreekt over terroristen: “De meeste terroristen bij ons zijn Tunesiërs, en Egyptenaren die in Libië vechten. De meerderheid zijn zelfmoordterroristen.” De interviewer vraagt of Haftars troepen veel van deze mensen gevangen hebben genomen. Haftar: “Ja, een aantal.” Worden die uitgeleverd aan Tunesië? “Nee, die droppen we bij de grens.” Is er geen coördinatie qua veiligheid met Tunesië, vraagt de interviewer dan verbaasd. Haftar antwoordt resoluut: “Nee, de onderlinge betrekkingen zijn niet goed.”
 
Haftars troepen vechten tegen extremisten in Benghazi, maar hebben zelf ook extremisten in de gelederen, zoals de Al-Madkhalli brigades, aanhangers van de Salafistische Saoedi prediker Al-Madkhali. Mensenrechtenactivisten uit Benghazi, die ik uit veiligheidsredenen niet met bij naam kan noemen, maken meldingen van verdwijningen, martelingen en openbare executies door Haftars troepen.

Oost versus west

De regering in het westen van Libië wordt gesteund door Qatar (dat daarbij al jarenlang het wapenembargo schendt). Het grootste twistpunt tussen de regering in het oosten en die in het westen is dat het oosten wil dat Gaddafi-getrouwen weer op kieslijsten mogen staan. Het westen van Libië, en in het bijzonder Misrata, heeft zwaar geleden onder Gaddafi’s troepen in 2011: er zijn indertijd buitengewoon veel vrouwen door hen verkracht. Zij zijn niet bereid om Gaddafi-loyalisten opnieuw mee te laten regeren.
 
Overigens was het niet Haftar die met zijn troepen IS uit Sirte heeft verdreven; dat gebeurde vooral door toedoen van brigades uit Misrata. Daarbij zijn honderden strijders uit Misrata bij omgekomen; een woordvoerder van het ziekenhuis daar spreekt van bijna 500 doden. Officieren van die stad pleitten deze week voor de oprichting van een Libisch eenheidsleger; zij zien Haftar niet als hun legerleider. Dat blijkt ook uit de tweet van het hoofd van de regering (HCS) in Tripoli:

Haftar probeert via de loyaliteit van lokale etnische groepen de rest van Libië aan zich te binden, zegt de eerder aangehaalde Libië-expert. “Haftar weet dat hij langs militaire weg het westen nooit kan veroveren.” Geen wonder dat Haftar in zijn nopjes is met de steun van Macron.
 

Rena Netjes

Rena Netjes is journalist en arabist. 

Lees meer van deze auteur >

Reacties