'Vooral Coca Cola profiteert van suikerakkoord'

01-09-2004
Door: Tekst: Marc van der Sterren


Waar Oxfam al jaren op heeft aangedrongen, is eindelijk geschied. Eerst veroordeelde de wereldhandelsorganisatie WTO de katoensubsidies aan voornamelijk Amerikaanse boeren, en recentelijk verklaarde de WTO ook de Europese exportsubsidies voor suiker illegaal. Oxfam heeft dus reden om te juichen. Derdewereldlanden krijgen immers meer kansen op de wereldmarkt. 'Kan wel zijn', sneert de Nederlandse boerenorganisatie LTO Nederland. 'Maar het is echt niet de arme bevolking die van het WTO-besluit profiteert. Zij hebben geen middelen om te investeren. De winnaars zijn de grote multinationals die hun productie verplaatsen naar lagelonenlanden.'

Subsidieafbraak

Suikerboeren uit de voormalige koloniën snoepen indirect uit de Europese subsidiepot. Omdat Europa hun suiker gesubsidieerd kan exporteren, krijgen de ACP-suikerboeren een prachtige suikerprijs van zo'n 43 cent per kilo, terwijl de wereldmarktprijs de 14 cent zelden overschrijdt. Nu de subsidies verdwijnen, zal Novib aandringen op bilaterale handelsverdragen. 'Daarmee blijft de mogelijkheid bestaan om tegen lagere tarieven naar de EU te exporteren', weet Steehouwer. Dit zal het volledige verlies echter niet compenseren, zodat er gezocht zal moeten worden naar alternatieven voor de teelt van suikerriet. Ook Geraads van LTO ziet hierin een oplossing. 'Want het is natuurlijk onmogelijk om hen op lange termijn te blijven subsidiëren.' Fortuijn van FairFood wijst het stimuleren van verwerkende industrie in ontwikkelingslanden aan als speerpunt in de strijd tegen armoede. 'Want zelfs ACP-landen mogen geen bewerkte suiker naar de EU exporteren!'

Is de jubelstemming van Oxfam slechts populistisch? Of klagen de landbouworganisaties omdat ze een grote berg aan subsidies zien verdwijnen? Een jubelstemming is inderdaad overdreven, zegt Gerard Steehouwer, projectleider van de campagne Make Trade Fair van Novib (Oxfam Netherlands). 'Maar het is een goede eerste stap, zeker voor de tien miljoen kleine katoenboeren in West-Afrika. In de suikersector ligt dat gecompliceerder. Als multinationals profiteren, komen er tenminste banen. Daarmee ontwikkelt de economie zich', luidt zijn redenering. Bovendien profiteren ook de kleine Braziliaanse suikerboeren en Mozambikaanse suikerwerkers van een uitbouw van hun exportmogelijkheden.

Uitgekocht

Paul Geraads, internationaal beleidsmedewerker bij land- en tuinbouworganisatie LTO Nederland, meent dat de arme bevolking weinig baat heeft bij het afgesproken akkoord. Op de arbeidsomstandigheden in de suikerindustrie valt volgens hem wel het een en ander aan te merken. 'Boeren worden uitgekocht door grote internationale multinationals die het milieu zeker niet zullen ontzien.' Geraads krijgt gelijk van Eelco Fortuijn, directeur van FairFood. 'De enigen die hiervan profijt trekken, zijn Coca Cola en andere grote suikerverwerkende bedrijven. De suikerproductie wordt wereldwijd goedkoper, zij kunnen goedkoop inkopen.' Drinkt de consument vervolgens veel goedkopere cola? Fortuijn: 'Welnee. Dat zag je ook bij de koffiecrisis. De prijzen voor de boer daalden dramatisch, maar de consumentenprijs bleef gelijk. De marges van de verwerkende industrie worden gewoon groter.'

Het verplaatsen van productie naar het Zuiden vindt Fortuijn 'an sich' niet dramatisch, mits er fatsoenlijk wordt omgegaan met het milieu en het voldoende banen oplevert. 'Maar in de praktijk verdwijnen er juist banen en inkomsten uit de landbouw. In de Braziliaanse suikerraffinage zullen weinig mensen een baan krijgen, want de EU blijft een heffing van 150 procent hanteren op bewerkte suiker. Als Brazilië daadwerkelijk duurzaam gaat produceren en handelen, kan het land wellicht niet meer op prijs concurreren. En zolang de EU hun verwerkte producten blijft tegenhouden, hebben ze geen serieuze concurrentie.'

Scheve liberalisering

LTO Nederland behartigt de belangen van de Nederlandse boeren. Ook zij delven het onderspit door de hervormingen, zegt Geraads. 'Het betekent opnieuw een verslechtering van de inkomenspositie van Nederlandse en Europese akkerbouwers.' Novib vindt herstructurering van de Europese landbouw onvermijdelijk. 'De EU moet juist nog verder omlaag met de suikerteelt. Wanneer we echt werk willen maken van armoedebestrijding, moet Europa omschakelen van suikerexport naar suikerimport', vindt Steehouwer. Hij voegt hieraan toe: 'Er moet wel een ombuigingsplan komen om Europese boeren een alternatief te bieden. Dat kan makkelijk uit de huidige subsidiepot betaald worden.'

Fortuijn noemt het een 'scheve liberalisering'. 'De handel is niet helemaal vrij. Voedsel en geld vloeien hierdoor juist weg uit de armste landen.' Volgens FairFood zijn het nog steeds de westerse landen die drempels opwerpen, vooral voor bewerkte producten uit arme landen. Ook zouden bedrijven meer belasting mogen betalen aan het land van herkomst van de producten, zodat er een sociaal vangnet ontstaat. 'Zolang er nog geen sprake is van een volledig liberale handel, moeten arme landen hierin worden ondersteund', vindt Fortuijn. Bijvoorbeeld door juist producten uit de minst ontwikkelde landen financiële voordelen te bieden.



Reacties