Tsjernobyl sluit vrijdag, gevolgen blijven

13-12-2000
Door: OneWorld Redactie
Bron: ANP

Kofi Annan, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, was opgetogen over het sluiten van Tsjernobyl. Hij noemde het besluit 'een belangrijke stap in de richting van wereldwijde veiligheid van kernenergie'.

De VN-chef had lof voor de internationale samenwerking die het voortijdig sluiten van de centrale mogelijk maakt. Maar hij riep tevens op de gevolgen van de ramp niet uit het oog te verliezen en hoopt dat de internationale gemeenschap fondsen zal blijven doneren om de schade te beperken.

Nog altijd ondervinden miljoenen mensen de gevolgen van de ramp. Wetenschappers waarschuwen ook nog altijd voor de gevolgen voor mens en natuur op lange termijn van de radioactieve wolk die destijds over grote delen van Europa werd geblazen.

In de nacht van 25 op 26 april 1986 haperde reactor nummer vier van de centrale in Tsjernobyl door oververhitting. Twintig seconden nadat werknemers van het reactorcomplex Pripjat de procedure waren begonnen voor het stilleggen van het reactorblok, was er een enorme explosie waardoor het 1000 ton zware dak van de reactor werd geblazen. Een enorme hoeveelheid radioactief afval kwam vrij.

Constructiefouten en een slecht beheer zijn altijd genoemd als oorzaken. Het totaal aantal slachtoffers is nooit vastgesteld en dat zal waarschijnlijk altijd zo blijven. De autoriteiten van de toenmalige Sovjetunie hielden het officieel op 31 doden, maar intussen lijkt het waarschijnlijker dat uiteindelijk 15.000 tot 30.000 mensen de dood vonden, onder meer door kanker, maar ook door zelfmoord. Veel van hen waren direct betrokken bij het blussen en het opruimingswerk.

Tienduizenden hulpverleners werden ziek. Nog eens 3,5 miljoen burgers trof hetzelfde lot. Miljoenen mensen in Wit-Rusland, Oekraïne en Rusland wonen volgens de Verenigde Naties nog altijd in besmette gebieden.

Afbraak radio-activiteit trager dan gedacht
Door de explosie en de daaropvolgende brand werden radioactieve stoffen als cesium-137 en strontium-90 hoog in de atmosfeer geblazen. De wind dreef de gevaarlijke wolk naar grote delen van Europa. In Nederland moesten de koeien op stal blijven. Dagenlang mochten bladgroentes als sla en spinazie niet worden verkocht.

Nederland kwam relatief goed weg omdat er geen neerslag viel in de periode dat de wolk boven ons land hing. Onder meer noord-Scandinavië, Polen, Italië, zuid-Duitsland en Wales troffen het slechter.

Dr. R. Comans van het Energie Onderzoek Centrum ECN in Petten zegt dat de gevolgen van de ramp nog tot zeker 2016 direct zijn te merken. Tot dat jaar is consumptie van bepaalde producten uit de regio rond de centrale sterk af te raden. Samen met Britse collega's deed Comans onderzoek naar het vrijkomen van cesium-137.

Hij publiceerde hierover eerder dit jaar in het toonaangevende wetenschappelijke blad Nature. ‘Cesium-137 hecht zich aan kleideeltjes in de bodem. Lange tijd is verondersteld dat het daar zou blijven zitten. Maar dat inzicht is gewijzigd. Er werd altijd gedacht dat de schade van cesium aan planten, vissen en water binnen enkele jaren zou zijn verdwenen. Maar dat proces gaat veel trager. Cesium dat zich had vastgezet, komt weer los.’

De Nederlandse wetenschapper tekent aan dat de problematiek niet beperkt blijft tot de directe omgeving van Tsjernobyl. ‘Ook in noord-Scandinavië en noordwest-Engeland kwam veel cesium-137 terecht en de concentraties in bepaalde gewassen zijn boven de norm. Bij zo'n 389 Britse boerderijen is de hoeveelheid cesium in het vlees van hun schapen nog altijd te hoog.’



Rondom de centrale zijn geen voedselcontroles
Nederland hoeft zich op dit punt geen zorgen te maken, onderstreept Comans. 'Daarvoor is geen enkele aanleiding. We hebben in 1987, kort na de ramp, al onderzoek gedaan naar cesiumneerslag en er is geen significante hoeveelheid gemeten.'

Comans benadrukt ook dat er in Europa goede controles zijn op de kwaliteit van voedingsproducten. Rond de centrale zelf is er daarentegen eigenlijk geen controle. Mensen eten er gewassen uit kleine tuintjes of ze vissen in de buurt.’

Ter beveiliging van de bevolking kreeg de reactor in november 1986 een betonnen beschermkap, de sarcofaag. Oekraïne, dat zich in 1991 losmaakte van de Sovjetunie, ging in weerwil van scherpe internationale kritiek door met kernenergie. In 1995 werd een akkoord gesloten dat voorzag in sluiting van Tsjernobyl met miljardensteun van de rijke industrielanden.

Recent sijpelde er nog radioactief water weg waarop de centrale met spoed werd gesloten. Afgelopen dinsdag werd de reactor toch weer op het net aangesloten. Alleen reactor drie werkt nog en voorziet Oekraïne voor 5 procent van stroom.

Volgens nucleair deskundige Diederik Samsom van Greenpeace staan er buiten Tsjernobyl nog twaalf reactoren op de wereld van het Tsjernobyl-type (RBMK), onder meer in Rusland en in Litouwen. ‘Ze zijn zonder meer gevaarlijk door een combinatie van het type en het management, zeker de twee in Litouwen. De ramp in Tsjernobyl kan zich dan ook nog steeds herhalen.’

Overigens is de Europese Commissie zojuist akkoord gegaan met een lening van 650 miljoen euro ( 1,4 miljard gulden) aan Oekraine voor de financiering van twee kernreactoren. De twee zogeheten K2R4-reactoren moeten de kernreactor van Tsjernobyl vervangen. Greenpeace is hier fel op tegen, omdat uit een Oostenrijkse studie blijkt dat de bewuste reactoren bijzonder gevaarlijk zijn.

‘Het is onzin de reactor van Tsjernobyl te vervangen door twee nieuwe gevaarlijke reactoren,’ aldus een woordvoerder van Greenpeace.

Site met campagnes tegen nucleaire energie
Site over nucleaire sector

Reacties