Strijd op patenten medicijnen barst los

22-06-2001
Door: OneWorld Redactie
Bron: IPS/onzeWereld

‘Het fonds zal een goede start maken', aldus WHO-directeur Gro Harlem Brundtland. ‘Het feit dat overheden, bedrijven en private stichtingen samenwerken om het fonds te vullen toont aan dat het geen business as usual is. Het besef groeit dat globale problemen een globale aanpak behoeven en dat we allemaal aandeelhouders zijn.’

Verschillende niet-gouvernementele ontwikkelingsorganisaties (ngo's) denken daar heel anders over. Christian Aid stelt dat het fonds valse verwachtingen schept, nu al verkeerd en inefficiënt bestuurd wordt en eigenlijk totaal overbodig is.

Zelfs een fonds waar dit jaar een miljard dollar in zou komen, valt in het niet als de structurele armoedebestrijding niet wordt geïntensiveerd en verbeterd, stelt Christian Aid. De 23 armste landen betalen bijvoorbeeld jaarlijks 2 miljard dollar aan schulden af. Een nieuw fonds leidt alleen maar de aandacht af van het feit dat rijke landen als Japan en de VS hun ontwikkelingshulp steeds verder terugschroeven.

‘Dit fonds dreigt een subsidiekanaal voor de farmaceutische industrie te worden,’ aldus Mark Curtis van Christian Aid in The Financial Times.

Patentrecht versus patiëntenrecht
De discussie over het nieuwe Global Health Fund speelt op de achtergrond van de mondiale discussie over het beschikbaar maken van essentiële medicijnen voor ontwikkelingslanden tegen een betaalbare prijs.

Mogha Kamal Smith van Oxfam zei te vrezen dat het VN-fonds de aandacht zou afleiden van dit debat. Ook EU-commissaris voor Ontwikkelingssamenwerking Poul Nielson is tegen het fonds als farmaceutische bedrijven de prijzen van hun medicijnen niet omlaag willen brengen.

Woensdag startte binnen de Wereld Handelsorganisatie (WTO) de langverwachte discussie over de invloed van het internationale patentrecht op de toegang van de bevolking in de ontwikkelingslanden tot dure geneesmiddelen, in het bijzonder tot aids-remmers.

Het debat wordt gevoerd tussen de lidstaten van de WHO, maar ook de grote farmaceutische bedrijven enerzijds en de ngo’s anderzijds nemen deel aan de discussie.

Het controversiële thema wordt ook uitgebreid besproken in de Raad voor Handelsaspecten van Intellectuele Eigendomsrechten (TRIPS). Het binnen de WHO gesloten TRIPS-verdrag regelt het eigendomsrecht en het commerciële gebruik van handelsmerken en octrooien - patenten op uitvindingen als nieuwe geneesmiddelen, genetisch gewijzigde planten of technologische nieuwigheden.

Een groep van Afrikaanse landen eiste in april jl. dat er een bijzondere zitting van de TRIPS-raad zou plaatsvinden over de relatie tussen de internationale bescherming van patenten en het ontbreken van betaalbare geneesmiddelen in ontwikkelingslanden.

Volgens de Britse ngo Oxfam is vormt de TRIPS-raad ‘het epicentrum van een strijd tussen een aantal van 's werelds machtigste farmaceutische bedrijven, gesteund door rijke regeringen, en een aantal van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen.’

De hulporganisatie stelt dat het huidige patentsysteem - en de de-facto monopolies die erdoor ontstaan - het farmabedrijven heeft mogelijk gemaakt hun prijzen op te voeren ‘tot ver boven een niveau dat nog haalbaar is voor veel mensen’.

De Afrikaanse landen stemmen in met die kritiek, en stellen dat de huidige internationale bescherming van intellectuele eigendomsrechten ‘te zeer de belangen dient van de houders van patenten, en te weinig rekening houdt met het algemeen belang.’

De strijd is van belang omdat alle (ontwikkelings)landen het TRIPS-akkoord tegen 2006 in nationale wetgeving moeten hebben omgezet. Voor dat gebeurt moeten arme landen meer bewegingsruimte krijgen om aan betaalbare medicijnen te kunnen komen.

Het TRIPS-akkoord bevat wel een aantal bepalingen die arme landen kunnen inroepen als ze in de problemen komen door het verdrag. Regeringen hebben bijvoorbeeld het recht ‘parallelle import’ te organiseren. Dat betekent dat ze op eigen houtje geneesmiddelen kunnen kopen in landen waar de prijzen voor die middelen lager liggen dan de prijzen die de distributeur van de patenthouder hanteert.

Ook mogen ze in noodgevallen - zoals bij een snel om zich heen grijpende epidemie - dwanglicenties verlenen voor het verdelen van de nodige geneesmiddelen. Zelfs zonder de toestemming van de patenthouder. De ngo's willen dat de WHO duidelijk maakt dat die bepalingen met ‘verregaande flexibiliteit’ mogen worden toegepast.

Maar volgens Martin Khor, de woordvoerder van de Aziatische ngo Third World Network, proberen de farmabedrijven gesteund door de VS en de Europese Unie de ontwikkelingslanden ‘te ontmoedigen aanspraak te maken op hun rechten’.

Brazilië, één van de ondertekenaars van de tekst, moet zich momenteel voor de Dispute Settlement Body van de WHO verdedigen tegen een klacht die de VS namens Amerikaanse farmabedrijven heeft ingediend. De regering in Brasilia wil de patentrechten op aidsremmers opschorten als de producenten hun prijzen niet laten zakken. De betrokken bedrijven dreigen niet langer in Brazilië te investeren.

Deze afschrikkingsstrategie heeft wel veel aan slagkracht ingeboet sinds 39 grote geneesmiddelenproducenten twee maanden geleden hun klacht tegen de regering van Zuid-Afrika introkken

Oxfam informatiesite over medicijnen
Persbericht WHO

Reacties