‘Springtij is het kompas naar een groene toekomst’

10-09-2016 Bron: OneWorld
Het laatste weekend van september vindt de zevende editie van het jaarlijkse Springtij-festival plaats op Terschelling. Hier komen duurzame denkers en doeners samen om 75 uur te brainstormen over een groene toekomst. Initiatiefnemer Wouter van Dieren legt uit hoe die eruit ziet. “De duurzame economie wordt welvarender dan de niet-duurzame.”
Interview – 

 In wat voor gemoedstoestand bent u vanochtend opgestaan? 

“Al vijftig jaar voel ik wanhoop omdat het slecht gaat in de wereld. Maar ook is daar die enorme dynamiek. Vijftig jaar geleden lag er een grote berg voor ons. Er was niets. Geen wetenschap, geen techniek, geen kennis, geen instituten. Die berg hebben we beklommen.”


En wat is de opdracht voor de komende vijftig jaar?  

“De volgende berg is hoger! Aan de ene kant zitten we in een geweldige overgang naar andere energiebronnen, nieuwe technologie en een pioniersmentaliteit. Maar tegelijkertijd komt er een catastrofe aan. De wetenschap had al lang geleden voorspeld dat door de droogte  enorme vluchtelingenstromen op gang zouden komen. De grond wordt uitgeput door bevolkingsgroei. Boeren konden geen water meer krijgen voor hun land. Dat gebeurde onlangs in Syrie.

Waar ontmoeten die twee uitersten elkaar? Ik noem het de waterscheiding op het wantij, waar tussen eiland en kust in de Waddenzee twee getijden samenkomen. Aan de ene kant heb je de voorhoede, de pioniers, maar je moet ook rekening houden met de massa die er niet aan toe is. Je kunt alle auto’s duurzamer maken, maar als iedereen twee keer zo hard gaat rijden, bereik je nog niks. Welke kant er wint, dat weten we niet.” 

Wat is uw voorspelling?

“Je moet niet één soort stroming tot stand willen brengen. De idee dat er één stroming bestaat, is onjuist. Er ontstaan tientallen soorten naast elkaar. Elektrische auto’s hebben een vrij slechte footprint, dus dat is ook geen panacee. We gaan echt niet allemaal elektrisch rijden. Waterstof is een optie. Het gaat erom dat je stuurt op een veelheid aan keuzes. De ene stroming moet de andere niet verketteren. Je streeft niet naar eenheid, je streeft naar helderheid.” 


“Ik heb mijn hele carrière geprobeerd om uitersten te verenigen. Milieubewegingen, actiegroepen, wetenschap, bedrijfsleven. Kijken waar een win-win zit. Ik krijg wel eens het verwijt dat we op Springtij preken voor eigen parochie. Dat is ook juist de bedoeling. Zodra de boot vertrekt uit Harlingen ontstaat er een schoolreisjesgevoel. Men versterkt elkaar, er ontstaan dwarsverbanden. Springtij is een katalysator van 75 uur. Mensen krijgen het gevoel dat ze bij een beweging horen, waardoor ze na afloop extra gemotiveerd naar huis gaan.” 

 


Het overkoepelende thema dit jaar is exploring & transforming.

“Op de eerste dag spreekt Andrea Wulf, de biograaf van Alexander von Humboldt, de negentiende-eeuwse ontdekkingsreiziger. Ontdekkingsreizen zijn geen Europees concept, ze zijn van alle tijden. Het gaat erom dat volkeren uit de hele wereld elkaar ontmoeten. Op Springtij gaan we met elkaar op ontdekkingsreis. Na tweehonderd jaar staal, steenkool en olie sluiten we een tijdperk af. Springtij is het kompas naar een groene toekomst.”  

Hoe komt het dat we in Nederland achterlopen met duurzame energie?

“Laat ik voorop stellen dat Nederland vanaf de jaren zeventig altijd heel gedreven milieuministers en –staatssecretarissen heeft gehad. Maar op een dag bedacht de politiek om industriebeleid en beleidssturing achterwege te laten. Een terugtrekkende overheid naar Angelsaksisch model. Dat is rampzalig, dat moet snel afgelopen zijn. Nederland zit op 4 of 5 procent duurzame energie, Duitsland op 30 procent. Het bedrijfsleven wil duidelijkheid. Als de overheid een windvaan wordt, kan niemand opereren. De afgelopen jaren hadden ging het van subsidie dit naar subsidie dat. De overheid moet nooit meer de fout maken dingen te stimuleren die smerig en gevaarlijk zijn. Politici moeten volgen wat de duurzame community bedenkt, want zelf verzinnen ze het niet.” 

Hoe kun je als young professional geld verdienen met duurzaamheid?   

“Word ontwerper. Er is een enorme noodzaak dat we op zoek gaan naar nieuwe, duurzame ontwerpen. Alles kan opnieuw ontworpen worden. Elke functie van elk voorwerp moet een factor 10 efficiënter worden. Een Hummer rijdt 1 op 4, een Volkswagen Up 1 op 40. Dat betekent een factor tien minder grondstofverbruik. Bij Philips zijn 23 huishoudelijke producten verbeterd op materiaalgebruik, ontwerp en recycling. Daar moet het heen.” 

Kunt u begrip opbrengen voor mensen die niets geven om duurzaamheid? 

“Jan Marijnissen van de SP sprak tijdens een eerdere editie van Springtij in de duinen. Hij zei: ‘Jullie hebben allemaal oogkleppen op. Jullie zijn vervreemd van de onderkant van de samenleving’. Dat was een juiste boodschap. De essentie is dat duurzaamheid geen elitaire bezigheid is. Toch is het publiek moeilijk te overtuigen. Dat is logisch, want nog maar vijftig, zestig jaar geleden was er een enorme arbeidersklasse. Die had geen auto, geen goede woning, geen gezondheidszorg, geen welvaart. Je kunt niet verwachten dat mensen die verworvenheid zomaar opgeven.”


Hoe krijgt u die mensen toch mee?

“De duurzame economie wordt welvarender dan de niet-duurzame. Maar de gewenning is zo groot dat mensen niet snel zonnepanelen op hun dak gaan plaatsen, in plaats van op vakantie te gaan naar Tenerife. Er moet een financiële prikkel zijn, anders doen mensen het niet. Gezondheidsprikkels helpen ook, en sociale controle. De buurman doet mee, dus jij doet ook mee. Tegelijkertijd zien we ook onverwachte positieve ontwikkelingen. Woningbouwverenigingen die zonnepanelen aanleggen. Of neem Eosta in Waddinxveen, dat is de grootste Europese importeur van biologisch voedsel. De regel was dat je maar 5% van het publiek met de biologische boodschap kunt bereiken, maar hun groei (in Europese landen buiten Nederland, red.) wijst op 15%. Daarover komen ze ook spreken op Springtij.” 

Mensen zijn bang dat ze het slechter krijgen dan hun ouders.  

“Stoppen met verspilling en uitputting van de aarde, betekent niet dat we in armoede moeten leven. Als ik mijn buitenlandse gasten meeneem naar een gewone nieuwbouwwijk, kijkt iedereen zijn ogen uit hoe goed we het hier hebben. Als vliegen te duur wordt vanwege een klimaat- en  kerosinebelasting, hoppen mensen niet meer even naar Curaçao, maar gaan ze om de hoek op vakantie. Dat deden we in mijn jeugd ook, dat ging prima.”  


Terug naar de jaren vijftig van de vorige eeuw? 

“Nee, de maatschappij is aanzienlijk rijker, welvarender en diverser dan toen. Zegt de schrijver Gerard Reve jullie nog wat, of zijn jullie daar te jong voor? De Avonden speelt zich af in 1948, en die roman beschrijft de weerzinwekkende spruitjeslucht van het Hollandse burgermilieu. Elke avond met een kleedje op tafel spruitjes eten. En verder is er niks. Nee, die benauwende en beklemmende wereld van toen bestaat niet meer. Nu kunnen we onze blik richten op de wereld en informatie opzuigen. Op Springtij brengen we een mix van de oudere generatie die haar kennis deelt, en de jongere generatie die met startups en nieuwe ideeën komt.” 

Lawrence Cheuk, voorzitter van Jongeren Milieu Aktief, zegt dat de milieubeweging niet divers genoeg is

“Flauwekul, het spijt me. Onzin. Hij zegt in feite: er moet meer diversiteit zijn, dus we moeten zwarte en joodse en Syrische en transgender-energiebedrijven hebben. Ik heb er niks mee. De wereld is aan het veranderen. Daarin moet iedereen mee. Diversiteit zit in de genen van de milieubeweging. Diversiteit is een begrip dat we aan de natuur ontlenen.  Maar dat wil niet zeggen dat je ook moet streven naar meer gender of meer kleur. Overigens zitten in de top van de energiewereld vier of vijf machtige vrouwen.”


U vindt diversiteit in de beweging niet belangrijk?  

“Wij richten ons op duurzaamheid, je moet niet alles willen aanpakken. Heb je die uitzending van de Hokjesman gezien? Dat was kostelijk. Hij ging terug naar het begin van de milieubeweging. Daar was ik ook ooit bij betrokken, bij de Kleine Aarde in Boxtel. We gingen ecologische levensvormen uitproberen. Maar wat gebeurde? Er ontstond maatschappijvernieuwing in zijn geheel. Het ging niet meer alleen over zonne-energie of biologische landbouw. Iedereen ging zich met elkaar bezighouden en zeggen hoe je moest leven: ‘Jij bent niet gelovig genoeg, jij doet niet dit of niet dat’,  ‘je mag geen vlees eten’. Iedereen moest aan de hasj, en met elkaar naar bed. Daar is het aan kapotgegaan.” 

U schuwt de controverse niet. U kwam tijdens uw lange carrière meerdere keren in opspraak, ook vanwege uw pleidooi voor gaswinning bij Terschelling. 

“Gaswinning is bewezen techniek en ongevaarlijk. Behalve dan onder het Slochterenveld. Aardschokken komen elders niet voor. Ik hanteer altijd een beroemde uitspraak: if  you want to find the source, you’ll have to swim against the current. Stel dat ik niet controversieel zou zijn, dat zou pas vervelend zijn. Dan heb je geen reuring. Ik heb niet voor niets tientallen prijzen gewonnen. Maar ik ben niet controversieel, de anderen zijn dom.  Hoe kan het dat we nog steeds leven in een economisch systeem waarin destructie en verspilling worden beloond? Wie dat aankaart, krijgt uiteindelijk gelijk.”  


Van wie komen die bedreigingen?

“Ik ben niet de enige. Het draait om gevestigde belangen. Mensen zonder fantasie en zonder bereidheid om te veranderen. Maar de gevestigde orde begint te begrijpen dat ze het niet redden. Ze komen nu ook naar dat rare eiland, om te ruiken aan de veranderingen.” 

 

 

 


DE THEMA’S VAN 2016

Springtij volgt elk jaar de thema’s van de Club van Rome: bevolking, energie, klimaat, resources, finance, economie. Bij alle gesprekken proberen we antwoord te geven op de vraag hoe het probleem eruitziet en vervolgens hoe je daarmee om moet gaan, vanuit de gedachte dat de oplossing begint bij het in kaart brengen van het probleem. Wouter van Dieren licht hieronder de hoofdthema's van dit jaar toe:

 


Resources/circulaire economie

“Energiedeskundige hoogleraar Ugo Bardi uit Florence, tevens lid van de Club van Rome, komt vertellen over ons grondstofgebruik. Als je doordraait met een economie van steeds maar weer nieuwe rotzooi, dan win je uiteindelijk niks met zonne- en windenergie. Alle belangrijke grondstoffen worden de komende decennia schaars. Denk aan koper, maar zelfs zand wordt schaars. Ook de digitale wereld heeft schaarse grondstoffen nodig. Elke dag komt er een vrachtvliegtuig uit China met een miljoen mobieltjes. Die worden twee jaar gebruikt en dan afgedankt. Daarbij gaan zeldzame materialen verloren. Dus: niks duurzame stroom. De essentie van het probleem zit ‘m in de grondstoffen.”  


Energie

“Er is geen energiecrisis, er is energie genoeg. Ooit is er gekozen voor steenkool. Dat is twee eeuwen ongelooflijk succesvol geweest, de hele wereld is gemechaniseerd. Maar nu moeten we naar een volgende fase..” 

 

 

Finance

“De financiële wereld is gewend aan de economie van het verleden. Nederland heeft 1300 miljard euro aan pensioengeld. Pensioenfondsen, willen jullie je geld asjeblieft inzetten voor een duurzame toekomst? We gaan op Springtij praten over het opzetten van een financiële groene hub in Nederland, zoals Londen het centrum is van flitskapitaal. Voormalig minister en nu hoogleraar Fiscale Economie Willem Vermeend komt hierover spreken.”

 

 

Food

Hebben we straks in 2050 genoeg te eten voor 9 miljard mensen? Bij de Club van Rome denken we van niet. De voedselproductie wordt desastreus georganiseerd, met bodemuitputting als gevolg. Deze kapitaalvoorraad moet gered worden. De landbouw zit in wurggreep van bodemuitputting, lage prijzen, schulden aan de bank.

Biologische landbouw als zodanig is niet de oplossing. Boeren moeten dan aan te veel regels voldoen. Je kunt beter sturen op zo min mogelijk schadelijke effecten en een bepaald niveau van dierenwelzijn, bodemstructuur, en een minimum aan bestrijdingsmiddelen.” 

 

 

Mobiliteit

“We krijgen elektrische auto’s van Nissan en BMW, maar er komen dit jaar ook een paar zelfsturende auto’s naar Springtij. De NS is een belangrijke partner. Voor het eerst praten we uitvoerig over mobiliteit.  Ook bij dit thema gaat het over resourcegebruik en slimme oplossingen om dat te verminderen. Het is veel efficiënter als honderd mensen een auto delen, in plaats van dat ze een eigen auto kopen die 95 procent van de tijd stilstaat. De rederij die op Terschelling vaart, bouwt twee nieuwe veerdienstschepen van aluminium, die bovendien varen op LNG (liquid natural gas).”

 

 

Natuur

“Door de spiegeling van de zee heeft het eiland een uitzonderlijke lichtinval. Dat kleurt je ervaring. Er komen dit jaar weer ervaringswandelingen. Onder leiding van een bioloog gaan mensen de natuur in. Ook zijn er inleidingen over het Nederlands natuurbeleid. De overheid heeft de natuurtaak aan provincies overgedragen en dat heeft tot vrij rampzalige ontwikkelingen geleid.” 


Leiderschap

“Pioniers die wat durven, die wat doen. Die hebben we nodig. Wie is de durfal, wie is de kennisdrager, wie is de docent? Wie heeft leiderschap getoond de afgelopen jaren en laten zien dat verandering mogelijk is? Op deze editie van Springtij komt windmolenpionier Henk Lagerweij spreken.” 


Sustainable Development Goals 

“De duurzame ontwikkelingsdoelen zijn verbonden aan alle thema’s van Springtij. Tijdens elke workshop toetsen we onze bevindingen aan de ambities van de Sustainable Development Goals.”


Wil je ook naar Springtij op 22, 23 en 24 september? Je kunt je nog dit weekend aanmelden. Kijk op de website van Springtij voor het volledige programma, de tijden en de tarieven. De inschrijving sluit op 12 september. 

Lonneke van Genugten

Hoofdredacteur OneWorld. Leest en schrijft het liefst over Congo, Rwanda en...

Lees meer van deze auteur >

Reacties