Reformasi of reformatie

16-04-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: IPS

Meer dan 140 miljoen Indonesiërs brachten op 5 april hun stem uit, een enorme logistieke uitdaging voor 's werelds grootste archipel waar honderden talen gesproken. Op sommige eilanden raakten de stembrieven niet tijdig ter plaatse of bleken niet alle kiesgerechtigden geregistreerd. In onrustige streken als de provincie Atjeh op Sumatra kon in zo'n vijftig dorpen niet worden gestemd omdat die onder controle zijn van de rebellen van de Beweging voor een Vrij Atjeh.

Waarnemers zijn het erover eens dat de verkiezingen over het algemeen eerlijk zijn verlopen. De Europese Unie, die meer dan 230 waarnemers naar Indonesië stuurde, vond de stembusgang "geloofwaardig en eerlijk". Het verloop van de verkiezingen van 5 april bewijst dat het democratiseringsproces in Indonesië sinds het vertrek van Soeharto in 1998 progressie boekt. De verkiezingsuitslag lijkt daarentegen minder lovend over Megawati's inspanningen.

megawati14Winnaars

Donderdag was tweederde van de stemmen geteld. Golkar, de partij van de voormalige president Soeharto die zich 1998 van hem afkeerde, lag voorop met bijna 21 procent. De PDI-P van Megawati bleef nog onder de 20 procent. De definitieve uitslag wordt ten vroegste volgende week verwacht. In 1999 won de PDI-P nog met 34 procent en liet Golkar (22 procent) ver achter zich.

De echte winnaars zijn twee kleinere partijen;  De Partij voor Gerechtigheid en Voorspoed (PKS), een moslimpartij met vrij radicale stellingen die zegt meer te willen doen voor de armen en pleit voor een hardere aanpak van de corruptie, en de Democratische Partij (PD) die het moet hebben van de populariteit van Susilo Bambang Yudhoyono, de voormalige veiligheidsminister van Megawati. Deze oud-generaal met een imago van gedegenheid en onkreukbaarheid, verliet in maart na een ruzie met Megawati de regering. Zijn partij wordt naar verwachtig in een keer de vijfde partij met meer dan 6 procent van de stemmen. De PKS deed het niet veel slechter.

De PKS en de PD zouden vooral stemmen halen bij nieuwe kiezers - 30 miljoen Indonesiërs mochten voor het eerst naar de stembus - en bij mensen die teleurgesteld zijn in de traditionele partijen en hun een lesje willen leren. Volgens politicoloog Rizal Mallarangeng heeft 'elk van de twee traditionele politieke kampen - seculiere nationalisten en moslims - nu zijn eigen protestpartij.' Ontevreden aanhangers van nationalistische partijen lopen over naar de PD en boze stemmers op moslimpartijen zoeken hun toevlucht bij de PKS. Ook de Partij voor Nationale Veiligheid (PAN) van Amien Rais en de PPP, een andere moslimpartij, hebben stemmen verloren aan de nieuwkomers.

Proteststemmen

De reformasi, de politieke vernieuwingsbeweging die Soeharto in 1998 dwong de macht uit handen te geven, komt zwaar gehavend uit de verkiezingen van 5 april. Zowat een vijfde van de Indonesiërs blijft eerder voor reformatie dan voor reformasi kiezen.

Golkar wordt dus waarschijnlijk weer de grootste partij van het land. Voorzitter Akbar Tandjung beloofde deze week wel dat Golkar de fouten uit het verleden niet zou herhalen en wil meewerken aan verdere politieke hervormingen.  Maar de partij heeft vooral campagne gevoerd door te verwijzen naar de stabiliteit en de relatieve economische voorspoed die het land kende in de periode voor 1997.

Een veel grotere groep van kiezers heeft waarschijnlijk vooral protest aangetekend tegen de teleurstellende resultaten van zes jaar reformasi. Indonesië kent wel weer economische groei na de barre jaren die volgden op de economische crisis van 1997, maar de werkloosheid blijft hoog en de kloof tussen arm en rijk lijkt alleen groter te worden.

Hoop

Megawati, in 1999 de grote hoop van alle Indonesiërs die verandering wilden, heeft veel armen blijkbaar diep teleurgesteld. Amien Rais van PAN, die zich ook al opwierp als een kampioen van de reformasi en hamerde op corruptiebestrijding, deed het ook niet goed. En ook de PPP van vice-president Haz wordt blijkbaar medeverantwoordelijk gehouden. Eigenlijk heeft geen enkele traditionele partij het goed gedaan.

Coalitieonderhandelingen voor de volgende stembusslag zijn al volop aan de gang. Golkar heeft al laten weten de krachten te willen bundelen met de Democratische Partij. SBY wilde alleen kwijt dat een coalitie met de PDI-P "onwaarschijnlijk" is. De PKS en de Nationale Mandaatspartij (PAN) van Amien Rais lijken al voor elkaar te hebben gekozen. Megawati's PDI-P heeft het niet meer voor het zeggen.

Herkansing

Megawati krijgt in juli een tweede kans, als in Indonesië presidentsverkiezingen worden gehouden. Voor het eerst zijn dit rechtstreekse verkiezingen, met een tweede ronde in september als geen van de kandidaten in eerste instantie een meerderheid krijgt.

Door de nederlaag van de PDI-P is de race naar het presidentschap erg spannend. Voor het eerst ligt president Megawati in de opiniepeilingen niet op de eerste plaats - momenteel lijkt de rijzende ster Susilo Bambang Yudhoyono (SBY) van de Democratische Partij veel betere kansen te hebben.

Terugtocht leger 

Toch heeft de reformasi zeker politieke veranderingen teweeg gebracht. Als het nieuwe parlement in oktober voor een eerste keer vergadert, is dat zonder de 75 vertegenwoordigers van het leger die tot nu toe hierin zitting hadden.  

indo1

Het leger stemt al sinds 1959 mee over de wetten die in Indonesië worden gemaakt. Toen stuurde de toenmalige president Soekarno het democratisch verkozen parlement naar huis en benoemde eigenmachtig de leden van een nieuwe volksvergadering. Daaronder bevonden zich ook officieren uit het leger.

Soekarno werd in 1965 aan de dijk gezet, maar de door het leger gesteunde Soeharto haalde begin jaren 70 maar liefst 100 militairen het 500 zetels tellende parlement binnen. Hun aanwezigheid moest beletten dat de communisten ooit nog de macht in handen zouden krijgen of dat islamitische fundamentalisten het voor het zeggen zouden krijgen. Onder Soeharto werden ook legerofficieren benoemd als minister, gouverneur of in andere hoge functies.

Zelf na het vertrek van Soeharto wisten de militairen nog 75 zetels te behouden. Pas in 2002 maakte de Consultatieve Volksvergadering, het hoogste wetgevende orgaan in het land, definitief een einde aan de aanwezigheid van actieve militairen in het parlement.

Lokaal

Toch is hun rol in de politiek niet geheel uitgespeeld. Een systeem van territoriale bevelstructuren maakt het mogelijk dat militairen op lokaal vlak nog altijd op eigen houtje verreikende beslissingen kunnen nemen. Volgens Rizal Sukma, een defensie-expert van het Centrum voor Strategische en Internationale Studies in Jakarta, is het ook nog altijd de generale staf van het leger dat het ministerie van Defensie de marsrichting aangeeft, in plaats van omgekeerd.

De Indonesiërs zitten er niet mee dat bestuurders een militaire achtergrond hebben. In een recente opiniepeiling gaf 35 procent aan dat ze liefst een ex-militair als nieuwe president zouden krijgen. Zo'n 26 procent zag een moslimleider het meeste zitten, en slechts 11 procent zou weer voor een beroepspoliticus gaan. Alleen ondernemers genieten in Indonesië blijkbaar nog minder vertrouwen.

Indonesie anti-Golkar

Restauratie is onwaarschijnlijk 

Het geringe succes van de PDI-P betekent volgens waarnemers niet dat Indonesië terugkeert naar een autoritair regime als dat van Soeharto. Het succes van de volksbeweging tegen Soeharto leeft voort in de herinnering van velen en de decentralisering van het land is vrijwel onomkeerbaar. Het politieke systeem is democratischer dan ooit en de staat heeft met het grondwettelijke hof, de auditcommissie en de centrale bank nieuwe, onafhankelijke controleorganen gekregen.

Politiek analist Satish Mishra van de Jakarta Post, vraagt zich wel af of de politieke instellingen sterk genoeg zijn om weerstand te bieden aan de ambities van een rijke toplaag met goede politieke connecties, die opnieuw alles in het werk stelt om het systeem naar hun hand te zetten. Spanningen en politieke instabiliteit met mogelijk geweld, sluit hij niet uit. 

Toch vertrouwt ook Mishra op de volksbeweging, eventueel in een tweede reformasigolf. Die kan Indonesië dan weer een heel eind verder brengen. Nieuwe partijen, burgerorganisaties, een vrije pers: eigenlijk is alles al aanwezig om die tweede golf in beweging te zetten. Het is wachten op leiders die zich voldoende door deze volksbeweging laten inspireren.

 

The Jakarta Post

EU-Waarnemersmissie

Idahnesia

Reacties