Rampdiscriminatie

05-10-2005 Bron: Wereldomroep

Je hebt rampen en... rampen. Vaak wordt onderscheid gemaakt tussen catastrofes die door menselijk handelen zijn veroorzaakt en rampspoed waarbij de natuur de boosdoener is.

Maar volgens Georg Frerks, hoogleraar Rampenstudies aan de universiteit van Wageningen, is het verschil tussen die twee helemaal niet zo groot:
"Ik vraag me wel eens af hoe natuurlijk een natuurramp is. Er zijn heel veel menselijke factoren die een natuurramp de uitwerking doen geven die het vaak heeft: slecht beleid, geen controle, mensen die heel kwetsbaar zijn voor dit genoemde natuurgeweld. Laten we niet vergeten dat we zelf ook nog zitten te morrelen aan de natuur. Door de uitstoot van broeikasgassen verslechtert het klimaat, waardoor er meer orkanen en overstromingen ontstaan."

Die menselijke factor was bijvoorbeeld ook te zien bij de orkanen Katrina en Rita in de Verenigde Staten. Want de slechte voorbereiding maakte de mensen in het rampgebied extra kwetsbaar. De dijken waren te laag en niet iedereen had genoeg geld om het gebied te verlaten.

Solidair
Toch bestaat vaak de indruk dat niemand wat aan zo'n noodsituatie kan doen. Frerks: "Bij een natuurramp denken heel veel mensen: het kan iedereen overkomen, wij zelf kunnen daar ook zelf slachtoffer van worden. Dat zag je bijvoorbeeld ook met de toeristen van de tsunami. Een natuurramp maakt geen verschillen tussen de mensen, wat overigens niet echt waar is want de kwetsbare armen zijn veel eerder het slachtoffer dan de rijken. Maar we kunnen ons heel erg goed solidair voelen met de slachtoffers."

Wrang
Bij oorlogen in Afrika is de solidariteit veel verder te zoeken. Het publiek kan zich minder goed identificeren met de slachtoffers en voelt zich machteloos. Het gaat vaak om heel ingewikkelde conflicten die lang duren. Maarten te Kulve van Artsen Zonder Grenzen vindt deze scheiding in menselijk leed onterecht: "Daar zit toch iets heel wrangs in, dat menselijk leed kennelijk toch niet allemaal gelijk is. Mensen zijn eerder geneigd aan iets te geven wat dichter bij hen staat, bijvoorbeeld aan landen die ze als toerist kennen of waar beelden van zijn. Terwijl bij slachtoffers in hele complexe oorlogen eigenlijk iets onterechts in zit van verwijtbaarheid. Het idee dat die mensen het uiteindelijk aan zichzelf te danken hebben dat ze in een conflictgebied leven."

Dat het publiek veel makkelijker de portemonnee trekt bij natuurgeweld, ondervond NOVIB tijdens de overstromingen in Mozambique, zes jaar geleden. De ontwikkelingsorganisatie probeerde al jaren zonder veel succes fondsen te werven voor het straatarme Afrikaanse land. Maar het stijgende water veranderde alles, zegt NOVIB-medewerker Anne Pieter van Dijk. "Mozambique was een overstroming met mooie beelden. Daar kwam heel veel geld voor binnen. Het beeld van een vrouw die in een boom van een kind bevalt, dat was iets wat de mensen emotioneel zo erg raakte waardoor de opbrengsten van die actie van de Samenwerkende Hulp organisaties relatief veel groter waren dan die van andere Afrika-acties.

Gedragscode
Het is verleidelijk om dit soort beelden uit te buiten, maar dat mag niet. Hulporganisaties hebben onderling in een gedragscode afgesproken dat mensen niet als slachtoffers mogen worden gepresenteerd, maar als mensen die actief zoeken naar een oplossing.

Grote geldstromen leveren trouwens ook problemen op, zegt Te Kulve van Artsen Zonder Grenzen: "Het geld dat gestort wordt voor een bepaald doel, moet aan dat doel worden besteed. Onze organisatie legt zich meer toe op hulp aan slachtoffers van conflicten, het liefst in vergeten gebieden. Dus het geld dat beschikbaar wordt gesteld voor de tsunami kun je niet automatisch inzetten voor hulp aan andere slachtoffers."

Dorre woestijn
En dus moeten hulporganisaties steeds opnieuw de moeilijke boodschap van de vergeten conflicten blijven verpakken. Dat valt niet mee, want hoe je het ook wendt of keert: een vloedgolf die in een keer alles verwoest, blijft andere emoties oproepen dan een dorre woestijn waar mensen onzichtbaar lijden.
 
Dit artikel is, met toestemming,  overgenomen van de Wereldomroep.

Mediatips voor hulporganisaties

Pieternel Gruppen

Pieternel Gruppen werkt op dit moment bij Trouw. Voordat ze bij Trouw ging...

Lees meer van deze auteur >

Reacties