Praatziek of serieuze gesprekspartner?

01-11-2005
Door: Tekst: Wilma Berendsen


De derde editie van de Derde Kamer zit er bijna op. Opnieuw bedachten 150 vrijwilligers uit Nederland en ontwikkelingslanden voorstellen om het Nederlandse beleid voor internationale samenwerking te verbeteren.

De Derde Kamer, een initiatief van de NCDO, wordt niet door iedereen even veel gewaardeerd. Het globaliseringsblad Onze Wereld publiceerde in juni dit jaar een kritisch stuk waarin zuidelijke leden van de Derde Kamer 2004 zich afvroegen waarom ze naar Nederland waren gehaald. De Derde Kamer zou voornamelijk een dure publiciteitsmachine voor de NCDO zijn. En ook dit jaar zijn er kritische geluiden. Derde-Kamerlid Jaap Wever pleitte voor verandering of opheffing. Volgens hem is het effect van de Derde Kamer op het parlement en de samenleving minimaal en staat dit niet in verhouding tot de geïnvesteerde inspanningen. Woordvoerder ontwikkelingssamenwerking voor de VVD, Zsolt Szabó, dook erbovenop. In een open brief spoorde hij alle Derde-Kamerleden aan het plenaire debat te gebruiken om hun club op te heffen. Szabó: 'Als politicus zie ik met de beste wil van de wereld niet wat deze activiteiten bijdragen aan beïnvloeding van mijn inhoudelijke standpunten over armoedebestrijding en aan armoedebestrijding zelf.' Szabó zette kosten en baten tegen elkaar af en kwam tot een negatieve conclusie.

 Jan Weijers, projectleider van de Derde Kamer, reageerde: 'We hebben 900.000 euro per jaar te besteden. Met de Derde Kamer bereiken we ongeveer 11 miljoen Nederlanders. Dan kom ik op een bedrag van zo'n 0,08 euro per bereikte persoon. Dat bedrag verhoudt zich gunstig tot cijfers die ik van andere projecten heb gezien. En ook inhoudelijk boeken we voldoende resultaat. Vorig jaar waren twee voorstellen onderwerp van Kamervragen. Dit jaar heeft Bert Koenders (PvdA) al aangekondigd een voorstel over PRSP's mee te nemen naar het parlementaire netwerk van de Wereldbank.'

 'Militarisering' van ontwikkeling

Terug naar de plenaire zitting van 4 november. Het voorstel 'Veranderen of opheffen van de Derde Kamer' stond als eerste punt op de agenda - en werd weggestemd. De Kamerleden zeiden liever te wachten op de formele evaluatie, die eind november af zou zijn. Daarna werden alle 55 plannen die in de loop van het jaar door de Kamerleden gemaakt waren, besproken en in stemming gebracht. Daarbij kwamen grote niveauverschillen aan het licht. Een vrij naïeve oproep om mensen te betrekken bij duurzame energie werd gevolgd door een goed onderbouwd technisch pleidooi voor 'Special Drawing Rights' voor ontwikkelingslanden bij het IMF. Ingediend door onder anderen Bob Goudzwaard, oud-Tweede-Kamerlid en nu enthousiast lid van de Derde Kamer.

Tijdens de zitting werd er inderdaad regelmatig gepraat om het praten, en vaak gepreekt voor eigen parochie. Maar soms leidde een betoog tot een heftig debat. Bijvoorbeeld over het al dan niet aanbrengen van enige nuance in een verbod op kinderarbeid. En af en toe was de Derde Kamerverrassend eensgezind, zoals bij het voorstel de bevolking via ngo's te steunen in falende staten waar het ministeriele bilaterale beleid geen ruimte biedt.

Opvallend veel voorstellen kwamen overeen met het huidige beleid. Vraaggestuurd werken, speciale aandacht voor vrouwen en kinderen, richtlijnen voor duurzaamheidsverslagen van bedrijven... Nuttig, maar niet nieuw. En bevestiging van bestaand beleid is geen doelstelling van de Derde Kamer.

Niet verrassend: kinderen doen het goed. Voorstellen om wezen en seksueel uitgebuite kinderen te beschermen, gingen zonder enige discussie door naar de Tweede Kamer.

Dat gold niet voor het voorstel van Derde-Kamerleden Esther Somers en Mariska Heijs. Hun idee om het huidige beleid van het Stabiliteitsfonds op een aantal punten aan te scherpen, leverde een pittige discussie op over het gevaar van 'militarisering' van ontwikkeling en vertroebeling van de budgetten voor ontwikkelingssamenwerking en defensie. Het Stabiliteitsfonds financiert activiteiten op het snijvlak van vrede, veiligheid en ontwikkeling. Somers en Heijs benadrukten dat het fonds een belangrijk middel is om de Millenniumdoelen te bereiken. Somers: 'Veel arme landen, met name landen in Afrika, kampen met gewelddadige conflicten. Van de 34 landen die het verst verwijderd zijn van de Millenniumdoelen, zijn er 22 in conflict, of komen er net uit.' In de kern waren de Derde-Kamerleden het dus eens met Van Ardenne. Maar met de evaluatie van het Stabiliteitsfonds (begin volgend jaar) en de goedkeuring van de begroting van Buitenlandse Zaken voor 2006 in het vooruitzicht, plaatsten ze een paar kritische kanttekeningen en deden ze suggesties.

Drogredenering

Allereerst uitten de Derde-Kamerleden kritiek op de neiging het budget in te zetten voor onze eigen veiligheid. Somers: 'Veiligheid is vandaag de dag natuurlijk een populair thema. In de begroting staat letterlijk dat Nederland steeds vaker uit eigenbelang ingrijpt in landen ver weg, om te voorkomen dat falende staten broedplaatsen worden voor terroristen. Dat vind ik geen goed argument. Binnen ontwikkelingssamenwerking moet de veiligheid van mensen in ontwikkelingslanden centraal staan. Bovendien moet je eigenbelang onderscheiden van nobeler motieven, anders loop je het risico dat de onpartijdigheid van de hulp in het geding komt.'

Tweede punt van kritiek van Heijs en Somers is de nadruk van hetbeleidop sterkere staten en op het herstellen van het staatsmonopolie op geweld.Somers: 'Dat kan goed uitpakken als dit weer orde en rust in een land brengt. Maar het kan ook tot een dictatuur leiden. Het is beter om het concept van "Human Security" te hanteren. Hierin komen naast fysieke veiligheid ook andere vormen van veiligheid tot hun recht, zoals sociaal-economisch welzijn, respect voor de menselijke waardigheid, de bescherming van mensenrechten en fundamentele vrijheden.' Ter verduidelijking citeert Somers Kofi Annan: 'De mensheid kan zich niet koesteren in veiligheid zonder ontwikkeling, en zal zich niet verheugen in ontwikkeling zonder veiligheid. Veiligheid en ontwikkeling zijn ondenkbaar zonder eerbiediging van de mensenrechten.' Waar Annan de rol van mensenrechten en de wederkerigheid van ontwikkeling en veiligheid benadrukt, legt minister Van Ardenne te eenzijdig de nadruk op stabiliteit als voorwaarde voor ontwikkeling, stelt Somers. 'De minister lijkt daarmee te zeggen: "Alles wat bijdraagt aan veiligheid, is ontwikkelingssamenwerking."Dat is een gevaarlijke drogredenering.'

Ten derde pleitten de twee Derde-Kamerleden tegen een verdere oprekking van de ODA-criteria, waaraan officiële ontwikkelingshulp moet voldoen. Ze zijn blij dat er dit voorjaar zes nieuwe criteria zijn toegevoegd, omdat deze ruimte bieden voor civiele vredes- en veiligheidsactiviteiten. Maar Van Ardenne heeft in de nieuwe begroting aangekondigd dat ze zich blijft inzetten voor een verdere verruiming van de criteria. Ook militaire activiteiten, zoals training van het leger, wil ze financieren met ODA-middelen. Daar waren Somers en Heijs het niet mee eens. Somers: 'Het uitbreiden van de ODA-criteria kan het voor landen als de VS makkelijker maken om andere uitgaven als ontwikkelingssamenwerking te zien. Denk aan militaire ondersteuning of zelfs kosten gemaakt voor immigranten. Het is niet de definitie van de ODA-criteria die een geïntegreerde politieke aanpak ondermijnt, maar het gebrek aan politieke wil om conflictpreventie aan te pakken.'

Een laatste argument: conflictpreventie is goedkoper dan conflictbestrijding. 'Max van der Stoel heeft ooit gezegd dat hij zijn hele loopbaan bij de OVSE heeft gewerkt voor de prijs van één straaljager', aldus Somers. Het pleidooi van de Derde-Kamerleden was overtuigend. Hun voorstel om het Stabiliteitsfonds op de genoemde punten aan te scherpen, werd aangenomen.

De balans

Tijd om de balans op te maken van de plenaire zitting: 28 voorstellen werden aangenomen, 27 verworpen. Verschillende niveaus van betrokkenheid en kennis hebben geleid tot een aantal goede suggesties aan de Tweede Kamer en de minister, en tot een paar magere inkoppers voor de diepe la. Van Ardenne beloofde in haar openingspraatje bij de plenaire zitting plechtig de resultaten van de Derde Kamer ter harte te nemen. Andere aanwezige politici, zoals Thea Fierens, Tweede-Kamerlid van de PvdA, en CDA'er Henk de Haan, voorzitter van de Kamercommissie Buitenlandse Zaken, beloofden net zo plechtig de voorstellen te bespreken in de Tweede Kamer. Bert Koenders (PvdA) neemt een voorstel mee naar de Wereldbank, en Hans van Baalen (Tweede-Kamerlid voor de VVD) was erg verbolgen over het feit dat Nederland een aanvullend protocol bij het kinderrechtenverdrag weliswaar heeft ondertekend, maar nooit geratificeerd. Hij zal hierover Kamervragen stellen. De belofte om iets te bespreken, is nog lang geen beleidswijziging, maar toch: een begin.

Ook in publicitair opzicht zijn er weer successen geboekt. Meningen zijn gevormd, draagvlak is versterkt. Precies dat wat de bestaansreden van de NCDO is. Of dat tegen een te hoge prijs gebeurd is, en of er verbeteringen mogelijk zijn, is aan de NCDO en de subsidiërende overheid om te beoordelen. Projectleider Derde Kamer Jan Weijers: 'De Derde Kamer is nu voor het derde jaar aan het werk. Het project is ieder jaar verbeterd op basis van de evaluaties door Derde-Kamerleden en onze eigen waarnemingen.' Dat gebeurt dit jaar weer. Belangrijkste leerpunt is waarschijnlijk een beperking van het aantal voorstellen. 'Ergens rond de 20 tot 25 voorstellen lijkt mij goed', stelt Weijers. 'Dan is er voldoende ruimte om alle ideeën kwijt te kunnen, maar ook genoeg gelegenheid voor debat tijdens de plenaire zitting.'

Op zaterdag 25 februari 2006 wordt de nieuwe Derde Kamer officieel geïnstalleerd. De vierde op rij, Zsolt Szabó en Onze Wereld ten spijt. Aanmelden kan tot 31 december 2005.

Zie www.dederdekamer.org.



Reacties