OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Het onderzoek sloeg in als een bom in de klimaatdiscussie. Want, als het aan de overheid ligt, mag Schiphol uitbreiden. Volgens Peeters kan dat niet zonder dat de aarde meer dan twee graden opwarmt, oftewel, zonder de doelstelling van Parijs offeren. En dat mocht hij komen uitleggen bij BNR, Buitenhof, Tegenlicht, en zo goed als alle landelijke kranten.

Grenzen aan de groei

Als we op de huidige voet doorgaan, is de uitstoot van de luchtvaart in 2070 gelijk aan wat de hele wereld volgens Parijs zou mogen uitstoten. Dat vliegtuigen ondertussen steeds lichter en zuiniger worden en we meer op wind- en zonne-energie gaan doen, is ingecalculeerd.

Sterker nog, zelfs al zouden we voortaan vliegen op alle duurzaam beschikbare biobrandstof, 200 procent tickettaks invoeren en jaarlijks 200 miljard dollar investeren in hogesnelheidslijnen, zelfs als je al die middelen inzet, dan schuift 2070 wellicht iets naar achter, maar we halen Parijs nog steeds niet, zegt Peeters op grond van doorrekeningen van tientallen maatregelpakketten.

Dr. Peeters
Paul Peeters (1957) studeerde vliegtuigbouwkunde in Haarlem, en werkte vier jaar als vliegtuigontwerper bij Fokker. Daarna werkte hij bij Energie Centrum Nederland en Milieudefensie. Sinds 2002 is Peeters lector ‘Duurzaam vervoer en toerisme’ aan de internationale hogeschool (NHTV) in Breda.

Oftewel, technologie en dure tickets gaat de extreme volumegroei – negen tot vijftien keer meer dan nu als we niks doen – niet compenseren. Peeters’ voorstel: een thema aan de kaak te stellen dat tot nu toe niet in de discussie werd meegenomen: de volumegroei zelf. Een limiet te stellen aan het aantal vluchten. “Als je denkt dat technologie het op gaat lossen, dan is de klimaatverandering tegen 2050 zover uit de hand gelopen dat we niet meer aan vliegen denken, maar aan het verhogen van de dijken.”

En een vliegtaks? Peeters is voor ervoor, maar de groei is te sterk om met financiële prikkels te stuiten. “Uiteraard heeft een CO2 heffing per ton effect”, zegt Peeters. “Een tickettaks van 200 procent heeft natuurlijk nog meer effect”, vertelt hij. “Maar zelfs als je de huidige prijzen drie tot vier keer zo hoog maakt, dan nog groeit de sector met twee á drie procent per jaar.” En dat terwijl zelfs het huidige volume vluchten is al iets te hoog is om binnen ‘Parijs’ te blijven, becijferde Peeters.

Als we niets doen, zijn we tegen 2050 zijn we niet meer bezig met luchtvaartinnovatie, maar met het ophogen van de dijken.

Biobrandstoffen werken ook al niet

Overschakelen naar biokerosine, brandstof uit planten en olie, is een veelgehoorde oplossing, maar klinkt voor Peeters naïef. Wil je alle vliegtuigen op biokerosine laten vliegen dan heb je daarvoor een oppervlakte aan landbouwgrond nodig zo groot als een kwart van Europa. Die ruimte is niet zomaar beschikbaar. Het is in theorie mogelijk in Sub-Sahara Afrika en Zuid-Amerika. Maar, zegt Peeters, “je kan er niet vanuit gaan dat je een biobrandstofindustrie kan optuigen in Afrika zonder dat dat ten koste gaat van de omgeving en de mensen die daar wonen. Je raakt sowieso ecosystemen kwijt.”

Van biobrandstof verwacht hij dus geen doorbraak. Van CO2-compensatie evenmin, want daar schreef de Europese Commissie een vernietigend rapport over.

Peeters: “Luchtvaartmaatschappijen als KLM zijn zich natuurlijk bewust van het probleem, maar je kan niet verwachten dat zij het op gaan lossen. KLM kan krimp niet als doelstelling hebben. De crux ligt bij de overheid.”

Uitzonderingspositie

En juist in het beleid zit de cognitieve dissonantie ingebakken: terwijl vrijwel alle landen in Parijs in 2015 klimaatafspraken aan het maken waren, belobbyde de luchtvaartsector een uitzonderingspositie. Waar de ondertekenaars van het akkoord hun uitstoot in 2100 met 95 procent moeten verminderen, mag de luchtvaartsector haar eigen vrijblijvende regels opstellen. Klimaateffecten worden niet in investeringsbesluiten over luchthavens als Schiphol en Lelystad meegewogen, behalve in sommige gevallen voor de CO2-emissies tijdens starten en landen, maar dat is maar een fractie van het totaal.

Die uitzonderingspositie staat nu ter discussie. Naar aanleiding van het proefschrift van Peeters heeft PvdA-kamerlid Lammert van Raan kamervragen gesteld. In het antwoord daarop schrijft de minister van Infrastructuur Van Nieuwenhuizen-Wijbenga dat ze in de nieuwe luchtvaartnota die ze volgend jaar moet schrijven op de groei van het aantal vluchten op Schiphol en de factor CO2-uitstoot in zal gaan.

“Dat is tenminste iets. Als je weet waar de discussie vandaan kwam, namelijk géén discussie, dan zie je dat de minister nu toch wel toegeeft dat klimaat en het Parijs-akkoord een rol moeten spelen in het luchtvaartbeleid”, reageert Peeters. “Wat in dat beleid nog ontbreekt, maar waar de minister nu dus niet meer aan ontkomt, is een heldere uiteenzetting over hoe de op onze luchthavens gebunkerde brandstoffen en de CO2-uitstoot daarvan wordt meegerekend in die doelstelling van 49 procent emissiereductie die Wiebes heeft neergezet.”

Klimaatwet

Peeters hoopt, en acht de kans reëel, dat luchtvaartemissies onder de klimaatwet gaan vallen. “Dat is de eerste stap die je moet zetten, want dan pas wordt het een Nederlands politiek belang om luchtvaartemissies te verminderen. Nu zeggen we: ‘De ICAO (de VN-organisatie voor de burgerluchtvaart waarbinnen vrijblijvende afspraken voor CO2-reductie worden gemaakt) in Montreal regelt dat; daar gaan wij niet over.’ Maar dat is natuurlijk helemaal niet zo, want het is een Nederlands besluit of Schiphol groeit of niet. Als we dan op de nadelen, namelijk CO2-emissie, niet worden afgerekend, ja, dan rekent niemand dat mee, en dan is groei natuurlijk altijd goed. Ik hoop dat zo’n kanttekening in die luchtvaartnota komt. Zo niet, dan zegt de minister daarmee in andere woorden: ‘nou laat Parijs maar zitten’. En dat is politiek gezien ook nogal wat.”

Meer weten over vliegen en de uitstoot van broeikasgassen? Maandag 15 januari vindt in De Balie in Amsterdam het KennisCafé ‘Nooit meer vliegen’ plaats. Te gast zijn onder andere Paul Peeters en Hans Hilbers van het Planbureau voor de Leefomgeving.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
Caroline-Spilt

Caroline Spilt

Freelance journalist

Caroline spilt (1989) werkt als freelance journalist en studeerde Internationale Betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Profielpagina