OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Nu zonnepanelen en windmolenparken onvoldoende lijken om de CO2-uitstoot te beperken, is het niet gek dat kernenergie steeds vaker wordt genoemd om de opwarming van de aarde tegen te gaan – en af te komen van onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Kernenergie heeft net zo weinig CO2-uitstoot als elektriciteitsproductie uit wind, water en zon. Daarnaast is kernenergie een constante energiebron, en hebben kerncentrales een hoge leveringszekerheid. Maar ondanks alle voordelen kleven er ook grote bezwaren aan het gebruik van kernenergie en de daarvoor noodzakelijke uraniumwinning.

Leven met radioactief afval

Voor het opwekken van kernenergie is uranium nodig. Dat zit in ertsen waarvan de lagen zich in open groeven of ondergrondse tunnels bevinden. Uraniummijnen worden in een twintigtal landen ontgonnen. Tweederde van de wereldproductie van uranium komt uit Kazachstan (41 procent), Canada (16 procent) en Australië (9 procent). Niger, Rusland en Namibië zijn andere belangrijke producenten, terwijl er ook nog uraniummijnen zijn in de Verenigde Staten, China, Oekraïne en Oezbekistan. Met name de landen buiten Europa hebben te leiden onder de nadelige gevolgen van de winning van uranium.

Almoustapha Alhacen is een voormalig mijnwerker uit Niger. Tegenwoordig zet de Noord-Afrikaanse Toeareg zich in als activist in tegen uraniumwinning. Hij is oprichter van milieuorganisatie Aghirin’ Man, die zich in Arlit in noordelijk Niger inzet tegen de schadelijke gevolgen van radioactief afval dat bij de uraniumwinning ontstaat en vóór de belangen van ziek geworden mijnwerkers. Volgens Alhacen heeft de uraniumwinning er in Niger toe geleid dat de Nigerese mijnbouwgemeenschap zonder stromend water leeft, voortdurende stroomuitval ondergaat en plaatsvindt tussen de radioactieve vervuiling.

De bewoners verkommeren terwijl het milieu verontreinigt wordt met levensgevaarlijk radioactief afval dat vrijkomt bij het ontginningen van uranium

“Arbeiders in de Nigerese uraniumontginning werken onder mensonwaardige omstandigheden. De bewoners verkommeren terwijl het milieu verontreinigt wordt met levensgevaarlijk radioactief afval dat vrijkomt tijdens het ontginnen van uranium”, aldus Alhacen. Volgens Alhacen zitten water, grond en lucht in mijngebieden vol radiotoxische stoffen, terwijl mensen klagen over gezondheidsproblemen die twintig jaar eerder nog niet bestonden. “Uranium wordt ontgonnen in open kuilen, in ondergrondse mijnen of via plaatselijke uitloging1. Hierbij komen grote hoeveelheden afvalgesteente en tailings – een zanderig-slijmerige substantie - vrij, die radioactief en radiotoxisch zijn.” Daarnaast raakt de watervoorraad volgens Alhacen op omdat voor de industriële uitloging van uraniumerts kolossale hoeveelheden water worden opgepompt vanuit fossiele watervoerende bodemlagen. Voor de bewoners blijft er daardoor niets meer over.

Onderzoeken laten zien dat de grond, het water en de lucht rondom de Nigerese uraniummijnen hoge radiotoxische waarden bevatten. Een studie van milieugroep Greenpeace uit 2009 laat zien dat drinkwater een veelvoud meer aan uranium bevat dan de door de Wereldgezondheidsorganisatie aanbevolen bovengrens. Ook een studie van onderzoeksorganisatie SOMO – dat onderzoek doet naar het gedrag van multinationale ondernemingen – stelt dat uraniumwinning grote schade aan mens en milieu veroorzaakt. “Mensen worden ziek door giftige en radiologische vervuiling uit de uraniummijnen. Overal waar uranium is, lijden de mensen”, vat de onderzoekssorganistie samen. Ook wijst de organisatie erop dat ziektebeelden als gevolg van uraniumwinning lang nodig hebben om zich te ontwikkelen, waardoor het in de praktijk erg moeilijk is om te bewijzen dat iemand ziek is geworden door uraniumwinning.

Onderzoeksresultaten van Greenpeace en de ngo CRIIRAD (Commission for Independent Research and Information on Radioactivity) bevestigen ondertussen dat radioactief materiaal uit mijnafval zich verspreidt, soms zelfs honderden kilometers. De natuurlijke afbraak van radiotoxische isotopen loopt ondertussen op tot duizenden jaren. En Alhacen weet waar dat toe leidt. “Ik heb veel mijnwerkers ziek zien worden. De longen, problemen met de huid”, stelt hij. “Ze sterven jong.”

Belangstelling kernenergie groeit

Desondanks neemt de belangstelling voor kernenergie weer toe. Voorstanders beschouwen kernenergie als veilig, duurzaam en noodzakelijk om klimaatverandering tegen te gaan. Bij de opwekking van kernenergie komen nagenoeg geen CO2 of andere broeikasgassen vrij. Bij de bouw van een kerncentrale en tijdens de winning en het vervoer van uranium worden wel fossiele brandstoffen gebruikt. Zo zorgt kernenergie toch voor een geringe uitstoot van CO2.

André Faaij, hoogleraar Energie Systeem Analyse aan de Rijksuniversiteit Groningen, onderschrijft de genoemde voordelen van kernenergie. “Nieuwe energiebronnen moeten in de sterk groeiende vraag naar energie voorzien, en tegelijkertijd fossiele brandstoffen vervangen. Het doel de globale aardopwarming te beperken tot 1,5 graden haal je alleen als de CO2-uitstoot mondiaal in een ongekend tempo naar beneden gaat. Met alleen wind- of zonne-energie gaat dat niet lukken”, stelt hij.

Maar de vraag is of kernenergie de oplossing is. Hoewel het een relatief schone energiebron is – er is weinig CO2-uitstoot bij het opwekken van deze energie –  speelt het probleem met het kernafval en is het behoorlijk prijzig om een kerncentrale te bouwen.  “Ik ben verbaasd dat dit konijn elke keer weer uit de hoge hoed wordt getoverd. Elke andere industrie zou al lang failliet zijn”, zei Frans Rooijers, directeur van onderzoeks- en adviesbureau CE Delft onlangs tijdens een debat over kernenergie in Pakhuis de Zwijger.

nuclear-waste-1471361_1920

‘Kernenergiediscussie is splijtstof voor klimaatdebat’

Is kernenergie een wondermiddel of een losse flodder die alleen maar afleidt? 

Grote uraniumreserves, niet onuitputtelijk

Thomas bepleit dat uraniumerts een veel voorkomende natuurlijke grondstof is. Volgens het Nucleair Forum zijn de vrij zekere reserves op 1 januari 2015 voldoende om de wereldwijde behoeften van kerncentrales gedurende meer dan 200 jaar te dekken. De wereldwijde vraag naar uranium is in 2017 gestegen tot ongeveer 62.000 ton uraniumconcentraat. De reserves die onmiddellijk beschikbaar zijn tegen aanvaardbare exploitatiekosten (tot 100 USD/kilo) zijn goed voor 100 jaar van de huidige behoeften. Deze grondstoffen zijn voor een eeuw goed. En daar komen de duurder exploiteerbare reserves (tot 260 USD/kilo) nog bij. Ze worden geraamd op meer dan 7,5 miljoen ton, wat overeenkomt met 120 jaar van het wereldwijde verbruik.

Toch raken de voorraden uranium snel op. De vraag overstijgt de productie en het gebruik van uranium in de kernindustrie ligt twee keer zo hoog als de productie. Als overheden kiezen voor meer kernenergie, dan zal de vraag verder toenemen. Maar als we alle fossiel gestookte elektriciteitscentrales vervangen door kerncentrales, dan zijn we binnen een decennium door de uraniumvoorraad heen, zo stel het OECD Nuclear Energy Agency. Daarmee lijkt uranium bepaald geen duurzame – laat staan verantwoorde – grondstof te zijn.

 

Hoe werkt kernenergie?
In een kerncentrale liggen tienduizenden zogeheten splijtstofstaven van uraniumoxide in een met water gevuld reactorbad. In de staven vinden kernsplijtingen plaats, terwijl er water langs stroomt. “Uranium heeft een zware, onstabiele atoomkern en deelt zich bij kernsplijting in twee of meer lichtere atoomkernen. Tijdens die splitsing komt er een grote hoeveelheid energie vrij, die andere uraniumatomen weer aanzet tot kernsplijting”, weet Nathal Severijns, Hoogleraar Kern- en Stralingsfysica van de KU Leuven. “Daarnaast komt bij kernsplijting warmte vrij. Het water neemt die warmte op, bereikt een temperatuur van honderden graden Celsius en verandert dan in stoom. Deze stoom drijft turbines aan die elektriciteit opwekken. Deze kettingreactie wordt in een kernreactor onder controle gehouden”, legt Severijns uit.

  1. een proces waarbij mineralen uit een vaste substantie worden onttrokken door middel van oplossing in een vloeistof ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
670

Peter Mertens

Peter Mertens is publicist, houdt van reizen en is voetballiefhebber. Hij schrijft over uiteenlopende onderwerpen, van …
Profielpagina