OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

In het reusachtige, wit betegelde Atrium van het Haagse gemeentehuis staat een serie cilindervorminge objecten die doen denken aan grote petroleumtanks die je wel in havens ziet. Alleen zijn de ‘tanks’ opengewerkt. De binnenkanten bevatten geselecteerde projecten en bieden inkijkjes in een mogelijk toekomstperspectief van een stad in het postfossiele tijdperk; in de toekomst dus.

De projecten zijn zeer uiteenlopend van aard: een straatbeeld in verschillende toekomsten in een Afrikaanse stad, een maquette van een Nederlandse stad waarin elk horizontaal oppervlak energie opwekt met behulp van kleine zonnecellen, maar ook meer sensorische ‘ervaringen’ zoals een opstelling waarin je kunt luisteren naar de geluiden van de postfossiele stad (dus zonder het gedreun van verbandingsmotoren) en zelfs een object waarin je ‘de geur van het fossiele tijdperk’ kunt vergelijken met die van een postfossiele stad.

Geur vd stad vd toekomst
Bezoekers snuiven de geur van de postfossiele stad op Beeld door: Desiree Schippers

Behoefte aan verbeelding

De tentoonstelling is een initiatief van de Urban Futures Studio, een onderdeel van de Faculteit Geowetenschappen van de Universiteit Utrecht dat twee jaar geleden werd opgericht. Dr. Peter Pelzer is er onderzoeker en docent: “Ik denk dat er een sterke behoefte is aan concrete verbeelding van de toekomst. Als je nu mensen vraagt hun ogen dicht te doen en te vertellen over wat ze zien als ze aan klimaatsverandering denken, dan komt daar een heel beperkt riedeltje uit. Extreem weer, smeltende poolkappen en Amersfoort aan Zee (het idee dat Nederland door een stijgende zeespiegel voor een deel onder water komt te staan, red.). Daar houdt het wel zo’n beetje op.”

Pelzer van Urban Futures Studio
Peter Pelzer Beeld door: Fred Ernst

“Daar zitten twee grote nadelen aan: ten eerste is dat beeld heel dystopisch. We zien alleen maar een nare toekomst, die we helemaal niet willen hebben. Terwijl we ook heelveel kunnen winnen met de transitie naar een duurzamer systeem. Maar daarnaast blijft het ook heel vaag. In onze dagelijkse cultuur, het dagelijks leven, merk je vooralsnog gewoon te weinig van klimaatsverandering. Terwijl er juist een cultuurverandering nodig is om klimaatsverandering te tackelen.” Daarom schreef de Urban Futures Studio een wedstrijd uit. De opdracht: verbeeld de stad van toekomst zonder fossiele energie. Daar hebben we het niet meer over. Maar welke wereld zien we ervoor in de plaats opkomen?

“We hebben nieuwe verhalen nodig”, zegt Pelzer. “De wetenschap is daar alleen niet per se geschikt voor. Die is traditioneel vooral goed in aanwijzen van problemen. Vaak ook wel in het aandragen van oplossingen, maar als het normatief begint te worden, wordt het lastig. De wetenschap denkt in nuances en is minder goed in het aangeven van richting en het aanboren van de fantasie. Daarvoor zijn ontwerpers en creatievelingen heel belangrijk. Die hebben we met deze wedstrijd nadrukkelijk bij de discussie willen betrekken.”

Ark van het Nieuwste (duurzame) Verbond

Winnaar van die wedstrijd was de Ark van het Nieuwste Verbond van het creatieve, filosofische duo Walter Breukers en Jaap Godrie. In een opengewerkte houten kist met ondoorzichtige zijkanten glinsteren de contouren een stad. Vaag leesbaar zijn ook de – voorlopige – tien geboden1van de duurzame stad.

Pelzer: ‘Deze inzending heeft gewonnen vanwege de interactie die in het ontwerp besloten zit. De tien geboden zijn niet in steen gegrift, maar dynamisch. In elke stad moeten ze worden aangescherpt en verbeterd.’ Breukers en Godrie maken theatrale ervaringen en presentaties. De fysieke Ark die je in de tentoonstelling kunt zien, is daarmee vooral het vehikel waarmee hun verhaal verteld wordt. “Ze deden ook de openingceremonie hier in Den Haag toen we deze week vanuit Utrecht hier naartoe kwamen. Vijf Hagenaars en Hagenazen vertelden toen over hun droom- of doembeeld voor een postfossiel Den Haag”, aldus Pelzer.

Ark van het Nieuwste Verbond
De prijswinnende ‘Ark of the Newest Covenant’ Beeld door: Janno Lanjouw

Toekomstbeelden uit het verleden

Volgens Pelzer is het belangrijk om lessen te trekken uit de toekomstbeelden uit het verleden. Een mooi voorbeeld is het Futurama-paviljoen op de Wereldtentoonstelling in New York van 1939. Daar werd vooruitgekeken naar het Amerika van 1960. De beelden die daar werden geschetst werden gedomineerd door een focus op de auto. “Voor een groot deel omdat de tentoonstelling werd gesponsord door de Amerikaanse auto-industrie. Die wilden de ontwikkeling van de snelweg pushen en dat deden ze door een ontwerper een toekomstbeeld te laten schetsen2. Nou, die snelwegen hebben ze gekregen, zoals we weten. Toch is het belangrijk te beseffen dat de ontwerper van die tentoonstelling niet bezig was met het ontwerpen van de fossiele samenleving. Hij wilde gewoon dertig jaar in de toekomst kijken. De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen was een bij-effect.”

We moeten dus niet bezig zijn een toekomst zonder fossiele brandstoffen te bouwen; we moeten een systeem creëren waarin fossiele brandstoffen overbodig zijn geworden. De fossielloosheid moet een bij-effect zijn van het creëren van een wereld die we graag willen. Eén van de projecten in de tentoonstelling zinspeelt daar vrij direct op. De begeleidende tekst bij het ‘Museum van het Fossiele Tijdperk‘  stelt dat we moeten bedenken dat ‘het Stenen Tijdperk ook niet aan zijn einde kwam door een gebrek aan stenen, maar door innovaties’. “Dat lijkt op de woorden van de Amerikaanse ontwerper Buckminster Fuller”, zegt Pelzer. “Die stelde dat ‘je een systeem niet verandert door de bestaande werkelijkheid te bevechten. Als je wat wilt veranderen moet je een model bouwen dat het bestaande model overbodig maakt’.”

Voor inspiratie over de fossielloze toekomst kan je nog tot 12 januari terecht op de tentoonstelling Post-Fossil City in het gemeentehuis van Den Haag. Daarna trekt de tentoonstelling verder.

  1. Die tien geboden zijn (in het Engels):
    1. See language as a tool to change reality.
    2. Break the old covenants.
    3. Reject infinity.
    4. Fire is a gift of the sun, do not imitate it.
    5. Remember, you once were an owl.
    6. See death as a source of life.
    7. Do not create future, reorganize past.
    8. Kill only in full consciousness.
    9. Species are wealth, honour them.
    10. Create your own covenant.
    Zie voor meer uitleg de website van BreukersGodrie 
    ↩︎
  2. Lees hier een stuk van Pelzers hand over onder andere de Futurama-tentoonstelling op De Correspondent ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
bewl3-0749

Janno Lanjouw

Redacteur PowerSwitch

Na zijn studies Geschiedenis en Journalistiek en Nieuwe Media richtte Janno het Food Film Festival op. Daar raakte hij gespecialiseerd in …
Profielpagina

Advertentie

banneralleppo