Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Word vriend van OneWorld

Verandering begint bij bewustwording! Daarom zetten wij ons dagelijks in voor onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld. Soms onderzoekend, soms activerend maar altijd constructief en oplossingsgericht.

Steun onze missie, draag bij aan een eerlijke en duurzame wereld!

  • Verhalen die ertoe doen, van mensenrechten tot duurzaamheid
  • Ontvang het magazine: print en/of digitaal
  • Word onderdeel van de grootste eerlijke, duurzame community van Nederland
Ja, ik word vriend (€4/maand)

Voordat je verder leest...

Met onze onafhankelijke verhalen dragen we bij aan een eerlijke, duurzame wereld. We doen niet aan betaalmuren, maar goede journalistiek kost tijd en geld en daarom hebben we jouw steun nodig.

Word vriend voor (€4/maand)
Ik lees eerst het verhaal verder

Eind volgende maand zijn er presidentsverkiezingen in Egypte. Sisi stevent af op de overwinning, de kiezers hebben immers weinig keus. De drie militairen die zich kandidaat hadden gesteld, zitten inmiddels allemaal vast, waaronder oud-premier Ahmed Shafiq en oud-legerleider Sami Annan. Andere kandidaten hebben zichzelf ‘spontaan’ teruggetrokken; Sisi’s enige resterende rivaal is Moussa Mostafa Moussa, die daags voordat hij zich kandideerde Sisi nog actief steunde.

Dat een aantal militairen zich kandideerden, bewijst dat Sisi in eigen gelederen op weerstand stuit. Dat is ongewoon. Nog ongewoner is dat er sinds twee jaar om de haverklap staatsgeheimen op straat belanden: bandopnames van gesprekken in Sisi’s kantoor. Het voortdurende lekken van de tapes suggereert dat de geheimde diensten in Egypte elkaar de tent uitvechten – en nu doen ze dat voor de ogen van het Arabische publiek.

De strijd van Egyptes geheime diensten

Elke paar weken is het raak: op een aantal Arabische zenders verschijnt onverwacht een fascinerende uitgelekte bandopname uit het kantoor van president Sisi uitgezonden. Door vriend en vijand worden de banden als authentiek beschouwd. De Egyptische autoriteiten ontkennen vanzelfsprekend de echtheid ervan. De zender waar deze opnames als eerste verschijnen is Mekameleen, een oppositiekanaal dat vanuit Istanbul opereert.

De Egyptische journalist Ahmed Samir, tv-presentatorbij Mekameleen, was vorige week in Amsterdam; Oneworld sprak daar met hem. Maar eerst een kleine greep uit de – soms hilarische – gelekte tapes.

Leak 1: instructies voor tv-presentatoren en filmacteurs

De meest recent gelekte geluidsopnames werden begin vorige maand naar The New York Times gestuurd. Onderwerp van gesprek: president Trumps besluit om de Amerikaanse ambassade van Tel Aviv naar Jeruzalem te verhuizen, en hoe Egypte de publieke opinie in het land kan voorkoke

‘Nadat president Trump het besluit had besloten Jeruzalem als hoofdstad van Israël te erkennen, pakte een Egyptische veiligheidsofficier kalmpjes de telefoon en belde een aantal invloedrijke tv-presentatoren.’, meldde de krant op basis van de tapes. Ook bekende acteurs en actrices werden gebeld. ‘Zoals al onze Arabische broeders zullen wij het besluit veroordelen, tenminste publiekelijk’, vertelde kapitein Ashraf al-Kholi de tv-presentatoren. Maar hij verzocht ze hun kijkers over te halen de beslissing te slikken. Misschien konden ze suggereren dat de Palestijnen voortaan genoegen zouden nemen met Ramallah als hoofdstad?

Kapitein al-Kholi voerde, blijkens de opnames, zo’n gesprek minstens vier keer, en zei: ‘Ach, wat is nu precies het verschil tussen Ramallah en Jeruzalem?’ Tegenover The New York Times bevestigde talkshow-host Azmi Megahed dat Al-Kholi dat ook tegen hem heeft gezegd.

Egyptische officials reageerden als door een wesp gestoken op de publicatie in The New York Times. Ze ontkenden de authenticiteit van de opnames en begonnen een rechtszaak tegen David Kirkpatrick, de journalist die het artikel had geschreven.

Leak 2: Sisi instrueert zijn bureauchef

Een andere hilarische opname dateert uit de tijd dat Sis al wel de macht had gegrepen, maar nog voor de officiële presidentsverkiezingen. Te horen is dat Sisi zijn bureauchef Abbas Kamel opdraagt de Saoedi’s te verzoeken om tien miljard dollar te storten op rekening van het leger. Hij wil eenzelfde bedrag van Koeweit en de Verenigde Emiraten. Kamel vindt het overduidelijk wat veel en begint te lachen, maar Sisi antwoordt: ‘Wat nou, ze hebben geld als rijst!’ Sisi moest nadien behoorlijk door het stof bij de leiders van de Golfstaten.

Leak 3: Abbas Kamel instrueert legerwoordvoerder

Op deze tape is te horen dat Abbas Kamal, tot kort een paar weken geleden bureauchef van Sisi, gedetailleerde instructies geeft aan Ahmed Ali, voormalig legerwoordvoerder. Ali moet mediapersoonlijkheden aansporen de publieke opinie in het voordeel van Sisi te bewegen, vlak voor de toenmalige presidentsverkiezingen. ‘De boodschap die Kamel wilde verspreiden, was dat het imago van Sisi in een publieke campagne besmeurd werd, en dat de Egyptenaren hem moesten steunen. Hij wilde dat mediapersoonlijkheden het Egyptische volk zouden vragen waarom ze dat in hemelsnaam de man wilden aandoen “die zich voor hen had opgeofferd”’, zo vatte de Egyptische onderzoekssite Mada Masr de tape samen.

Het strijdtoneel tussen geheime diensten is een ideale omgeving voor lekken

Over naar Ahmed Samir. Je werkt als presentator bij Mekameleen. Wanneer is de zender begonnen?

“In 2014, met twee uur per dag. Gaandeweg hebben we uitgebreid, we zitten nu op veertien uur per dag live tv. We richten ons met name op Egyptenaren, maar ook op de andere Arabische revoluties, op de mensen die naar vrijheid streven. Egypte blijft ondanks alles natuurlijk een groot land in de regio. De coup die Sisi op 3 juli 21013 pleegde, had zijn weerslag op landen zoals Syrië en Jemen, Libië en andere Arabische landen.”

Veel mensen hebben jullie leren kennen van wege de gelekte opnames. Waar komen die vandaan?

“Toen Sisi in 2013 via een militaire staatsgreep aan de macht kwam, waren niet alle instanties enthousiast. Meer specifiek: er was een strijd gaande tussen de militaire inlichtingendienst waaraan Sisi leiding gaf, en de Algemene Inlichtingendienst. De militaire dienst had een klap opgelopen na de Jom Kipoeroorlog van 1973 en in de decennia daarna steeds meer verzwakt geraakt. De Algemene Inlichtingendienst, die rechtstreeks onder de president valt, had echter niet de grootste greep op het land. Dat was de Amn el Dawla, de Staatsveiligheidsdienst, begonnen als de inlichtingendienst van de nationale politie. Hun macht werd gebroken op 25 en 28 januari 2011 – tijdens de Egyptische Revolutie. Het was hun taak om de oppositie in de gaten te houden; dat deden ze via spionage en door infiltranten te planten. Dat was ook wat ze deden tijdens de Arabische Lente.

Het was hun taak om de oppositie in de gaten te houden; dat deden ze via spionage en door infiltranten te planten, mensen te laten verdwijnen, of te martelen, soms met de dood als gevolg. Dat was ook wat ze deden tijdens de Arabische Lente en dat is wat ze nog steeds doen onder Sisi, en zelfs op ongekende schaal. Op dit moment zijn ook buitenlanders niet meer veilig voor de dienst. De Italiaanse Cambridge-onderzoeker Giulio Regeni werd door hen ontvoerd en op een vreselijke manier doodgemarteld, en daarna gedumpt langs de snelweg. De naam van de dienst is weliswaar vervangen door Binnenlandse Veiligheidsdienst en er zijn een paar mensen opgeofferd, maar dat was vooral windowdressing.”

Was hun macht daarna echt gebroken?

“Daar leek het op. De macht van zulke diensten breek je natuurlijk makkelijk, maar de militaire leiders waren het vertrouwen in hen kwijt en besloten hun eigen geheime dienst te ontwikkelen. Bestaande diensten die ruimte verloren aan de nieuwe militaire inlichtingendienst, begonnen zich tegen die dienst te verzetten. Zo’n strijdtoneel vormt de ideale omgeving voor lekken: de ene geheime dienst die pijnlijke affaires van de andere dienst lekt, met als doel die andere dienst te verzwakken. De situatie in Egypte is fluïde: niemand heeft de zaak echt onder controle, er is geen sprake van een hecht bestuur, geen strakke leiding.

In de Sinaï zijn meer dan 800 soldaten en officieren militairen gedood tijdens de oorlog. Of neem de aanslag in Wadi Natroun, vlakbij 6 Oktober City. Daar zijn elitetroepen van de Egyptische politie omgekomen. Waarschijnlijk zijn ze in een hinderlaag gelopen, en is interne informatie over hun route gelekt. De bekende pro-regime tv-presentator Amr Adeeb constateerde: ‘Er is verraad binnen de dienst’. De fluïde situatie, de armoe op dit moment – dat alles maakt dat mensen werkelijk van alles verkopen om te overleven. Ook dat kan een reden zijn waarom die lekken naar buiten komen. Misschien komen er nieuwe lekken, misschien niet. God mag het weten.”

Wat verwacht je in de aanloop naar de presidentsverkiezingen eind maart?

“Sisi verliest populariteit. Sommige diensten en zakenmensen, die door hem worden beschermd, steunen hem natuurlijk: zij danken hun positie aan hem. Maar Sisi probeert uit alle macht om alle staatsinstellingen in zijn greep te krijgen, ook instanties die zich daartegen verzetten, zoals de Algemene Inlichtingendienst.

Hij is zwakker dan een jaar geleden, ondanks de steun uit de Golf en van de EU. Dat komt door zijn koerswijziging: hij steunt Israël nu, ten koste van de Egyptenaren zelf. Dat heeft hij nota bene  . En iedereen die het niet eens is met zijn beleid – bijvoorbeeld met het weggeven van eilandjes in de Rode Zee aan Saoedi-Arabië – verwijdert hij uit hun positie.”

Zo heeft hij twee weken geleden generaal Khaled Fawzi, het hoofd van de algemene veiligheidsdienst vervangen. Maar er was nergens bij de inlichtingendiensten iemand te vinden waarin Sisi nog vertrouwen in had. Uiteindelijk vervinghij Fawzi door Abbas Kamel, die eerder Sisi’s bureauchef was. Maar wanneer je hoofd wordt van de belangrijkste inlichtingendienst, moet je op zijn minst eerder bij de inlichtingen hebben gewerkt. Als je trainer van Ajax wilt worden, moet je weten dat de bal rond is.”

Er zijn veel bandopnames gelekt waarop Abbas Kamel te horen is..

“Sterker nog, de gelekte opnames van Sisi – in totaal 73 minuten – zijn allemaal van gesprekken met Abbas, allemaal fragmenten uit het dagelijks leven op het kantoor van Sisi. En deze man is nu hoofd van de geheime dienst geworden?”

Wat vind je eigenlijk van de opnames?

“Als je de gelekte opnames naast elkaar legt, zie je in wat voor een deplorabele toestand Egypte zich bevindt: dit is hoe de Egyptische staat wordt gerund. Er worden bevelen gegeven aan tv-presentatoren, aan acteurs, aan voetbalspelers, aan journalisten, aan rechters. Wij hebben niet langer te maken met een staat, maar met iemand die de wil van het volk gijzelt.

Sisi nam van de Golfstaten op zijn minst 64 miljard dollar aan – uit de Emiraten, Saoedi-Arabië. De Franse wapens voor Egypte worden door de Emiraten betaald. Olie en gas komen uit Saoedi-Arabië en de Emiraten, en is gratis voor Sisi. Voorts is er een valutacrisis: het Egyptische pond is nu drie keer zo weinig waard ten opzichte van de dollar. Hoe wil je in die situatie in hemelsnaam stabiliteit krijgen?

Sisi zei vorige week op een Afrikaanse top: ‘We moeten tegen terrorisme vechten’. Maar Egypte en Afrika hebben niet in de eerste plaats een strijd tegen het terrorisme nodig, maar eten en democratie. De manier terrorisme te breken is het volk te laten participeren in de besluitvorming over economische en maatschappelijke onderwerpen.”

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Word vriend voor (€4/maand)
5628d2340f468b3c134d6b469e278abf_400x400

Rena Netjes

Rena Netjes is journalist en arabist. 
Profielpagina