Oud-Sovjetstaten twisten over schaars water

30-10-2003
Door: OneWorld Redactie

De voormalige Sovjetstaten Kazachstan, Tadzjikistan, Kirgizstan, Oezbekistan en Turkmenistan komen in de knel. Van een aantal gletsjers in de regio is sinds 1957 eenderde gesmolten. De verwachting is dat de ijsrotsen in 2025 gehalveerd zullen zijn.

In het Sovjettijdperk was er geen vuiltje aan de lucht. Nog geen tien jaar geleden werd de verdeling van het water voor 50 miljoen mensen centraal geregeld. Boomgaarden, katoenplantages en rijstvelden werden besproeid met water uit Kirgizstan en Tadzjikistan. In ruil voor de waterleveranties ontvingen deze landen steenkool, olie en gas van hun buurlanden.

Spanningen

Het wegvallen van de centrale aansturing na de ineenstorting van het Sovjetrijk gooide alles op zijn kop. De landen moesten het zelf uitzoeken. En dat liep niet altijd op rolletjes. Kirgizstan kreeg bijvoorbeeld geen gas van buurland Oezbekistan als de betalingen voor water te laat kwamen.

Veel water blijkt ook verspild te worden. Oezbekistan neemt vooral Kirgizstan veel kwalijk. ‘Jullie hebben onze steden en weilanden laten overstromen en onze wegen vernield,’ aldus een topman van de Oezbeekse commissie voor natuurbescherming.

Om economisch het hoofd boven water te houden, proberen armere landen als Kirgizstan en Tadzjikistan over te schakelen naar water-energiecentrales. Turkmenistan gaat in de Karakumwoestijn een meer bouwen die als waterreservoir moet gaan dienen. Dit zal nog meer water uit de Amoe Darja rivier gaan trekken, wat weer tot spanningen in de regio leidt.

Vervuiling

In de bloeiende Sovjettijd was er water genoeg. Maar niet alles was goed. Zo is de Aral-zee, ooit een van de grootste inlandse zeeën, in omvang gehalveerd. De vloedlijn heeft zich 120 kilometer teruggetrokken. De voormalige vissersplaatsen zijn spooksteden geworden.

In het Sovjettijdperk werd bovendien de Aral-zee enorm vervuild met landbouwgif, dat afkomstig was van de katoenplantages. De metamorfose van de Aral-zee wordt om deze redenen ook wel de ‘de grootste ecologische ramp op onze planeet’ genoemd. Er zouden ongeveer 75 miljard ton aan chemische bestrijdingsmiddelen op de bodem van de zee liggen. Veel mensen die het water drinken hebben ernstige gezondheidsklachten.

Reacties