Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Het begrip ‘Indo’ is een moeilijke term met een complexe geschiedenis. Het is géén afkorting van Indonesiër, en ook niet de term voor iedereen die iets met Nederlands-Indië te maken heeft, maar wordt wel vaak zo gebruikt en begrepen. Maar hoe zit het dan wel?

In de kolonie was ‘Indo’ de term die werd gehanteerd voor zogenaamde Indo-Europeanen: mensen met een gemengde afkomst. Het was een scheldwoord in dezelfde orde van grootte als het n-woord. Daarbij werd in de koloniale tijd nog het onderscheid gemaakt tussen Indo’s en indo’s 1, afhankelijk van of je Nederlandse (voor)vader je bestaan erkend had of niet. Vaak werd je dan ook nog eens misschien wel erkend, maar kreeg je een verzonnen achternaam, zodat de naam van je vader niet werd besmet met een onecht kind en het kind toch iets betere rechten genoot in de koloniale samenleving. Dat maakt de term ‘Indo’ een ontzettend lastige term, waarvan je je af moet vragen of mensen die zelf géén ‘Indo’ zijn, deze wel moeten gebruiken.

Indo-Europese kinderen werden lange tijd gezien als het laagste van het laagste, door zowel de Nederlanders als de Indonesiërs

Indo-Europeanen waren er al voordat Nederlanders voet aan grond zetten in wat nu Indonesië heet. Er waren al Europese mannen, Portugezen bijvoorbeeld, die seksslaven hielden en daarmee kinderen kregen. Nederlanders zetten deze praktijk als vanzelfsprekend voort. Door de eeuwen heen veranderde het beleid omtrent seksslavernij en de status van zogenaamde bijvrouwen aanzienlijk, afhankelijk van de heersende moraal van het tijdperk. De ene periode kwamen ze wel goed uit, omdat het soldaten van drank en stennisschopperij af zou houden, de andere periode was het toch wel heel erg onkuis, zorgde het voor rassenvermenging en werd het verboden—maar vaak alsnog oogluikend toegestaan omdat het in de praktijk niet tegen te houden was.

De Indo-Europese kinderen uit deze relaties kregen daarmee ook een wisselende status. Zo werden zij lange tijd gezien als het laagste van het laagste, door zowel de Nederlanders als de Indonesiërs, omdat zij het slechtste van alle rassen in zich zouden dragen. Later kregen zij een betere status, die weliswaar boven de Indonesische bevolking lag, maar zeker niet gelijk stond aan de Europeanen 2.

Erkenning was cruciaal in de levensloop van Indo-Europeanen in de kolonie. Zo kon het gebeuren dat sommigen van hen met hun moeders terug de kampong in werden gestuurd nadat vader een Europese vrouw had gevonden. In andere gevallen werden kinderen juist weggehaald bij hun moeder. Een Indonesische vrouw had immers geen recht op een ‘Europees’ kind. Het gros van de Indo-Europeanen dat na de Indonesische onafhankelijkheid naar Nederland moest was erkend, en had daarmee een Europese opvoeding genoten. Wat natuurlijk een behoorlijk aantal negatieve ideeën met zich meebracht over de inborst van het niet-witte deel van hun afkomst.

Wie er wanneer naar Nederland kwam, waarom of überhaupt, verschilt dus nogal per familie. Was je erkend? Zat je bij de KNIL? Waren je papieren verloren gegaan tijdens de Tweede Wereldoorlog of de Bersiap? Was je overgrootmoeder Indonesisch of ‘Indo’? En je overgrootvader? Van welke eilanden kwamen zij? Indo-Europese geschiedenissen bevinden zich wat dat betreft echt op alle snijvlakken van klasse, ras en gender. Welke status je voorouders hadden, bepaalde en bepaalt de mogelijkheden die je nu hebt.

De ouders van Nina Anthonijsz.

Iedereen migrant #5: Indische Nederlanders

Het verhaal van een identiteit tussen twee culturen in. "Ik hoorde eigenlijk nergens bij."

In het OneWorld-artikel ‘Iedereen Migrant #5: Indische-Nederlanders’, dat de geschiedenis van deze groep beschrijft, werd gesproken over eerste, tweede en derde generatie Indische Nederlanders alsof hier duidelijke leeftijdsgroepen aan verbonden zijn. Zo zouden alle tweede generatie Indische Nederlanders tegen hun pensioen aanzitten, iets wat niet klopt met de realiteit. Er zijn niet alleen direct na de onafhankelijkheid van Indonesië in 1945 mensen naar Nederland gevlucht, ook het einde van de politionele acties in 1949 was niet het einde van de vlucht. Begin jaren 60 bijvoorbeeld, toen Nieuw-Guinea aan Indonesië overgedragen werd, vluchtten er ook nog grote groepen Indische Nederlanders hierheen.

En dan is er nog de term ‘Indisch’. Deze wordt ook gebruikt om zogenaamde totoks en belanda’s (witte kolonialen) aan te duiden 3. ‘Indisch’ is daarmee de term voor koloniale subjecten en objecten, voor de onderdrukten en de onderdrukkers. Terwijl ‘Indo’ afwisselend scheldwoord en geuzennaam is voor Indo-Europeanen die beide identiteiten in zich dragen en, afhankelijk van wat hun witte voorouder hen gunde, de mogelijkheid hadden om zich bij de onderdrukkers te voegen of juist niet. Van die laatste groep zijn er dan ook genoeg achtergebleven in Indonesië. Zo nam mijn achteroom een islamitische achternaam aan en werd hij onafhankelijkheidsstrijder, terwijl mijn opa eerst naar Nieuw-Guinea en daarna naar Nederland vluchtte.

Het activisme van nu bestaat alleen dankzij hen die zich in de geschiedenis hebben uitgesproken over, en vaak tegen, het Nederlandse koloniale beleid

In het artikel werd ook aangegeven dat er onder Indische Nederlanders tot nu toe eigenlijk geen sprake was van activisme. Terwijl er in alle generaties, tot ín de kolonie aan toe, altijd sprake is geweest van activisme. Zo maakten, zoals Nancy Jouwe aangeeft op Twitter, Indo-Europeanen onderdeel uit van de kraakbeweging in de jaren tachtig en waren het Molukse en Indische vrouwen die de term ‘zwart’ in Nederland politiseerden. Daarnaast kun je in de Indische Letteren uit de koloniale tijd ontzettend veel kritiek teruglezen over het koloniale beleid en de manier waarop er met de Indonesische bevolking werd omgegaan. Al het activisme dat nu plaatsvindt bestaat alleen dankzij het werk van al die mensen die zich in de geschiedenis hebben uitgesproken over, en vaak tegen, het Nederlandse koloniale beleid.

Het is niet zo gek dat Indische Nederlanders, en daarmee de rest van Nederland, hun eigen geschiedenis niet zo goed kennen en dat er binnen deze groep veel onenigheid is over hoe er over de koloniale geschiedenis gedacht moet worden. Dat komt niet alleen door de dominantie van verhullende geschiedschrijving rond Nederlands-Indië, maar ook doordat ‘onze’ geschiedenis gefragmenteerd en daarmee helemaal niet zo eenduidig is. Zelfs de terminologie waarmee over ons geschreven wordt is een zooitje. Dat Indische Nederlanders daar zelf ook een bende van maken helpt niet.

Zoals alle verschillende culturen die Indonesië met zijn 17.000+ eilanden rijk is, zijn de geschiedenissen van de Indo-Europeanen specifiek en uniek. Het is van enorm belang dat wij juist deze specificiteit blijven uitdragen, ons niet over één kam laten scheren en onszelf niet als één homogene groep bespreken, zoals witte mensen dat graag doen. Net zoals witte mensen kennen wij niet één samenhangende geschiedenis, maar vele kleine, waar wellicht wel enige overlap in zit. Omdat het recht op onderdrukken of onderdrukt worden in deze geschiedenis zo dicht op elkaar ligt, is het blijvend van belang het onderscheid tussen Indo-Europeaan, totok, Molukker of Indonesiër recht aan te doen.

Dit artikel verscheen eerder op OneWorld.nl op 8 januari 2019.

cortney-white-520365-unsplash

‘Maar waar kom je nou eigenlijk écht vandaan?’

"Waar kom je écht vandaan?" De vraag waarbij de lijn tussen interesse en labeling vaag is.

  1. Alfred Birney, De Tolk van Java ↩︎
  2. Reggie Baay, De Njai ↩︎
  3. Om de verwarring compleet te maken werd ‘Indisch’ in de koloniale tijd en sinds kort ook weer steeds vaker gebruikt om daarnaast mensen en zaken uit India te duiden ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
YI-O0PUv_400x400

Mieke Weismann

Profielpagina

Advertentie

wca2019_600x500_v4 (002)