Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Een groene peul ligt op mijn bord. Het is de oogst van de dag. Ik snijd hem in drie stukjes, zodat mijn collega’s ook kunnen proeven wat onze kantoormoestuin heeft opgeleverd. Op de binnenplaats van het Koninklijk Instituut voor de Tropen staat sinds kort een rijtje groente­bakken. Op Moestuin Maandag werken medewerkers van de organisaties die in het gebouw huizen ieder aan hun vierkante meter eetbare tuin. Stiekem houden we de voortgang in de andere bakken in de gaten. Van strakke bedjes sla tot een wildgroei aan kruiden, zo divers als hun groenten, zijn ook de initiatieven die onderdak hebben gevonden in het gebouw. Waar vroeger ontwik­kelingsvrijwilligers Visaya of Swahili oefenden in het talenpracti­cum en leerden koken op een houtvuur, zijn nu startups gevestigd met namen als Obrigado (kokoswater uit Brazilië), This Side Up (koffie), Rooftop Revolution (voor groene daken) en Yoni (maand­ verband van biologisch katoen). Tussen het marmer en bladgoud wordt gepingpongd en getafelvoetbald.

Koloniale rijkdom

Het voormalige uithangbord van koloniale rijkdom, gefinancierd door onder meer de Bataafse Petroleum Maatschappij en het Departement van Koloniën, is nu omgedoopt tot SDG House. Alle organisaties vinken een of meer van de zeventien Sustainable Development Goals (SDG’s, oftewel werelddoelen) af. Althans, dat is ons streven. Bij Fairfood, waar ik campagnemanager ben, gaan we voor eerlijke inkomens voor de mensen achter ons voedsel. Dit jaar gaan we voor écht goede koffie. Stel dat de grote koffiemerken voortaan een eerlijke prijs voor koffieboeren betalen, dan halen we met alle koffieliefhebbers maar liefst zes doelen tegelijk (1, 2, 5, 8, 10, 12). Optimistisch of onmogelijk?

‘Zeventien manieren om de wereld te redden. Handleiding voor vooruitdenkers’ schreef OneWorld magazine exact drie jaar geleden toen 193 landen hun handtekening hadden gezet onder de nieuwe mondiale ontwikkelingsagenda van de VN. We zouden met z’n allen de wereld beter, veiliger en schoner maken met het jaar 2030 als deadline. Gewone burgers hadden online enquêtes ingevuld met onderwerpen die ze belangrijk vonden. Waar geen internetverbinding was, gingen VN­-medewerkers met formulieren langs de deur. Maar echt ‘van de mensen’ werden de Sustainable Development Goals – Es­-Die-­Djies voor intimi – nooit.

Misschien komt het omdat er zo lang is vergaderd over elk woord en elke komma binnen de 169 subdoelen en 244 indicato­ren, dat elke zweem van idealistische sjeu of bravoure eruit is getipp­-ext. Bovendien zijn de doelen te lief voor gemeneriken, zeggen mensenrechtenorganisaties. Ook Saudi­-Arabië, Eritrea, Cuba en Syrië hebben getekend. Ze gaan voor nobele doelen zoals groene energie of welvaart voor iedereen, zonder zich geschof­feerd te hoeven voelen door vervelende termen, zoals ‘persvrij­heid’, ‘eerlijke verkiezingen’ of ‘scheiding van machten’. Wie goed leest, ziet wel degelijk een meer politieke en activistische agenda tegen corruptie, geweld en rechteloosheid, onder doel 16 (Vrede en veiligheid). Alleen hoeft geen enkele regering strafwerk te maken als ze op die vakjes een onvoldoende scoren, want er staat geen sanctie op rode kruisjes.

 

Mondiaal polderen

“De doelen vormen samen een mondiaal poldermodel”, zegt directeur Edwin Huizing van ontwikkelingsorganisatie Hivos. “Het is naïef om te verwachten dat elk land op alle punten zijn best doet.” Maar wie spreekt ze daarop aan? De VN hebben geen klachtenloket ingesteld voor boze burgers. “Sterker nog, we zien dat burgergroepen en kritische journalisten steeds meer worden tegengewerkt door regeringen.” Nederland zou maatschappelijke organisaties moeten steunen om een luis in de pels te zijn, vindt Hivos, en zich stevig politiek moeten inzetten tegen discriminatie en oneerlijke verdeling van welvaart. “Maar de aandacht voor de politieke dimensie ontbreekt in de beleidsnota van Sigrid Kaag.”

De doelen zijn te lief voor gemeneriken, zeggen mensenrechtenorganisaties

De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamen­werking zette daarentegen, net als haar voorgangers, vol in op het bedrijfsleven en presenteerde een scala aan subsidies en advies­ loketten voor startups, mkb en multinationals. CEO’s zien zichzelf graag als de Bono’s en Bob Geldofs van deze tijd. Unilever­-topman Paul Polman kondigde in 2015 aan dat hij ‘zijn’ twee miljard consumenten ervan bewust wil maken wat ze zelf kunnen onder­nemen voor ‘de maatschappij en het milieu’. Maar aandeelhouders floten Unilever vorig jaar terug; hogere winstmarges, meer dividend, dus minder duurzaamheidsgedoe graag.

Heineken oogstte jarenlang veel lof én subsidie voor samenwer­kingsprojecten met boeren in Afrikaanse landen, maar het imago van groene goeddoener brokkelt steeds verder af. De bierbrouwer moest ruim 1 miljoen euro betalen aan 150 ex­-werknemers die tijdens de burgeroorlog in Congo onterecht waren ontslagen. En zo komt het dat na whitewashing en greenwashing nu ook de term ‘SDG­washing’ bestaat, signaleert diplomaat Roel Nieuwenkamp. “De term slaat op bedrijven die zich profileren met hun positieve impact als marketinginstrument, terwijl ze hun negatieve impact negeren.” Een autobedrijf kan zijn elektrische auto’s promoten om het klimaat te redden (doel 13), terwijl de kobalt in de batterij is gedolven door een kind van vijf (doel 8). Wat doe je daartegen?
Nieuwenkamp was tot voor kort voorzitter van de werkgroep Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen van de OESO, de club van rijke landen. De veroordeling van Heineken vond plaats bij een klachtenloket dat al voor de werelddoelen is ingesteld door diezelfde OESO. Nieuwenkamp noemt nog wat voorbeelden van ons omringende landen: “Frankrijk stelt bedrijven met meer dan 5000 werknemers verplicht om hun hele productieketen door te lichten, in Engeland moeten ondernemingen aantonen dat er geen slavernij voorkomt in hun keten.”

Nederland ging in eerste instantie een stap verder. Vorig jaar nam het parlement de ‘wet zorgplicht kinderarbeid’ aan, die voorzag in forse boetes voor bedrijven die niet kunnen garanderen dat hun T­shirts of opblaaseenhoorns kinderarbeidvrij zijn.

Het bedrijfsleven lobbyde zich een ongeluk: ze waren al zo goed bezig, dit was stank voor dank. De Eerste Kamer schoof de wet vervolgens als een hete aardappel door naar de Europese Unie. Sindsdien is er niets meer van vernomen.

Beloftes

Zolang bedrijven hun beloftes niet hebben ingelost, is de klassieke ontwikkelingshulp nog niet afgeschreven. Sterker nog, nooit werd daaraan zoveel geld uitgegeven als in 2016. Meer dan 140 miljard dollar ging de wereld over. Klinkt mooi, alleen belandde daarvan nog niet een derde in de armste landen. Afrikaanse landen staan op achterstand. Sinds de start van de werelddoelen gaan gezondheidszorg, voedselvoorziening en infrastructuur minder snel vooruit dan eerdere prognoses.

“Je hoeft geen wiskundige te zijn om te snappen dat Afrikaanse landen hun doelen niet gaan halen. Eerst moeten de rijke landen echt die 0,7 procent van het nationaal inkomen betalen die ze hebben beloofd onder doel 17”, zegt dr. Belay Begashaw aan de telefoon vanuit Kigali, Rwanda. Begashaw is directeur van het internationale SDG Center dat de voortgang in Afrikaanse landen in kaart brengt.

Na whitewashing en greenwashing, is er nu ook SDG washing

De scorekaart van de rapportage van 2018 kleurt alarmerend rood. Op een paar groene vakjes halen 51 landen op bijna alle doelen een onvoldoende. “Landen concentreren zich op doelen die voor hen het best realiseerbaar zijn. Als je staats­ begroting bijna te krap is voor fatsoenlijke scholing en gezondheidszorg, dan ga je zeker niet de zee opruimen of de CO₂­uitstoot terugdringen. Ik zeg niet dat westerse landen voor Afrikaanse landen moeten zorgen, maar bijspringen bij grensoverschrijdende problemen zou wel handig zijn.” Volgens Begashaw zijn de wereld­ doelen te vrijblijvend, omdat zowel voor de rijkere als armere landen een duidelijk stappenplan ‘Omgaan met de SDG’s’ ontbreekt. “Als zoiets in landen zelf, maar ook op internationaal niveau was ingesteld, had iedereen aangesproken kunnen worden op zijn beloftes.” Zijn idee: een officiële, jaarlijkse Africa SDG Day instellen, waarbij overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties per land bij elkaar komen om te bespreken waarom het niet opschiet.

Pruimen redden

Gelukkig is er ook nog goed nieuws. Afgelopen juli kwam minister Kaag met een aangescherpt en veelbelovend actieplan. Ze wil belastingontduiking, oneerlijke handelsakkoorden en kinder­arbeid aanpakken, en ervoor zorgen dat kleinschalige boeren fatsoenlijke lonen krijgen.

En tussen het pingpongen en moestuinieren door broeit er van alles in ons SDG House. Koffie­ondernemer Lennart Clerkx van This Side Up laat zien hoe het anders kan met koffie. Koffieboeren in Rwanda bepalen zelf de beste prijs. Researchers Anna Laven en Noortje Verhart ontwikkelden samen met een vrouwencoöperatie in Peru de Rokbar, een chocoladereep die geheel door vrouwen is gemaakt. In mijn Facebook­-timeline zie ik hoe mensen in hun vrije tijd bezig zijn met vliegreis­schaamte, No Plastic Challenges en reddingsacties van te kleine pruimen.

In Den Haag hebben moslims, christenen en hindoes onder de hashtag #geloveningroen de krachten gebundeld om hun gebedshuizen te verduurzamen. Het Rotterdamse familiebedrijf Verstegen, bekend van de potjes kruiden, gaat per sms irrigatie­ en kunstmestadvies geven aan Indonesische peperboeren. Er gebeurt veel, heel veel. Ook zonder het etiket van de werelddoelen. Of misschien wel juist zonder dat etiket. Want, ‘in Nederland is een gebrek aan een nationale visie en coördinatie om de Duurzame Ontwikkelingsdoelen te halen’, constateerde het Centraal Bureau voor de Statistiek begin dit jaar. Misschien moeten niet alleen Afrikaanse landen, maar alle landen, een SDG Day instellen. Al  was het maar om in elkaars moestuin te kijken en ideeën op te doen bij elkaar.

icons8-team-643408-unsplash-small

Zijn de duurzaamheidsdoelen van de VN eigenlijk te meten?

Spoiler: niet echt.

Deel van Dossier

SDG-dossier

Wat zijn Sustainable Development Goals, en wat wordt er gedaan om deze te behalen?

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
Lonneke van Genugten

Lonneke van Genugten

publicist

Leest en schrijft het liefst over Congo, Rwanda en Guinee, maar ook over mondiale trends, beeldvorming, feminisme en duurzame lifestyle.
Profielpagina