Op zoek naar Maatschappelijk Verantwoorde Aandeelhouders

17-02-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: Peter Blom, directeur Triodos

De laatste jaren is de aandacht van multinationals voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) aanzienlijk gestegen. Toegegeven, MVO wordt vaak nog gezien als een goed PR-instrument voor ondernemingen, maar er is meer aan de hand. Jeroen van der Veer, de Nederlandse topman van Shell, heeft de afgelopen weken duidelijk aangegeven dat aandeelhouders niet meer de enige stakeholder zijn waarmee een bedrijf als Shell rekening wil houden.

Shell blijft alleen succesvol als zij ook de belangen op lange termijn in het oog houdt. Betrokkenheid bij de ontwikkeling van duurzame energiebronnen bijvoorbeeld is strategisch van groot belang, ook al kost het nu meer dan het oplevert, zo is kort samengevat zijn betoog. En dat is blijkbaar tegen het zere been van een aantal aandeelhouders die vooral hun korte termijn financiële performance belangrijk vinden. Voeg daarbij de roep om meer macht voor de aandeelhouder en je kunt op je vingers natellen dat een duurzamer beleid al in de kiem wordt gesmoord. Tenzij.

Tenzij we naast MVO ook veel actiever aan een MVA gaan werken. Zonder een Maatschappelijk Verantwoord Aandeelhouderschap (MVA) is meer macht aan de aandeelhouder eerder een stap terug dan een stap vooruit en blijft MVO in de lucht hangen. We gaan weer terug naar het eind van de 19e eeuw waar de 'macht van het kapitaal' het welzijn van mensen bepaalde. En dat kan toch niet de bedoeling zijn. Sinds die tijd hebben we onszelf stap voor stap van de ideologieën over arbeid en kapitaal weten te ontworstelen. Met het socialisme hebben we als ideologie inmiddels afgerekend, met het kapitalisme slechts ten dele. Maar ook dat is een kwestie van tijd.

Het economisch leven is vandaag de dag nog maar zeer ten dele gebaseerd op (fysieke) arbeid en kapitaal. Kennis, informatie en imago ('license to produce') zijn van veel groter belang geworden. Maar ook de eindigheid van natuurlijke hulpbronnen is een factor. Door vragen van de steeds mondigere consumenten kunnen die factoren niet meer worden genegeerd. Dat betekent ook dat de klassieke tegenstelling arbeid-kapitaal niet past op een economie die met veel meer belanghebbenden (stakeholders) tot een vergelijk moet komen.

Ondernemers als Van der Veer onderkennen dat. Begrippen die daarbij horen zijn transparantie, accountibility en het besef dat een onderneming een maatschappelijke verantwoordelijkheid heeft. Als burgers en ondernemingen op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid worden aangesproken, waarom zou dat dan niet voor aandeelhouders gelden?

Voor veel aandeelhouders is dat een volstrekt nieuw gezichtspunt. Dat laatste werd deze weken nog eens pijnlijk duidelijk toen er geluiden in de markt werden gehoord dat Shell zich niet te 'groen' moest gedragen en meer aan de belangen van aandeelhouders moest denken. Dat het als een tegenstelling wordt gezien getuigt al van een hoge mate van kortzichtigheid wat betreft het aandeelhoudersbelang op langere termijn, maar het ontkent ook de stakeholders-dynamiek waar een onderneming zich in deze tijd mee geconfronteerd ziet. Weinig MVA dus zult u zeggen.

Toch zijn er de eerste aanzetten voor een MVA zichtbaar. De zogenaamde duurzame of ethische beleggingsfondsen proberen MVA vorm te geven door naast een financieel/economische performance ook naar het sociale- en milieubeleid van een onderneming te kijken.

Interessant genoeg is er vooral scepsis onder veel aandeelhouders en niet zozeer bij de ondernemingen die getoetst worden. Allemaal koudwatervrees, de performance van de duurzame of ethische beleggingsfondsen doet niet onder voor de gangbare fondsen. Maar MVA zou een stap verder moeten gaan. MVA betekent niet alleen kritisch toetsen op duurzaamheid maar ook een duurzame relatie aangaan met een onderneming. Een soort huwelijk. Als je het echt niet meer met elkaar uithoudt en je elkaar niet meer begrijpt, mag je scheiden, maar niet bij de eerste ruzie of slechte stemming. Dan ga je praten en probeer je er samen uit te komen.

Het klinkt allemaal heel prozaïsch, maar dat is eigenlijk de kern van een duurzame relatie tussen aandeelhouder en onderneming. Net zoals die ook al begint te ontstaan tussen bewuste consumenten en bepaalde producten. De liefde moet natuurlijk van twee kanten komen en dat betekent dat de onderneming duidelijk moet maken wat hij wil en hoe hij de belangen van de verschillende stakeholders met elkaar in evenwicht brengt. Dat wordt een steeds belangrijkere taak voor het management en de Raad van Commissarissen.

De beurs als mechanisme is daarbij eerder een hinderpaal dan een hulp. De verleiding is groot om de beurskoers als graadmeter te nemen voor hoe het met een bedrijf gaat. De beurs maakt het makkelijk om aandelen aan te kopen of te verkopen wat op zichzelf ook weer een effect heeft op de koers. Een self-fulfilling prophecy dus.

Maar de beurs is niet de schuldige; dat zou te makkelijk zijn. Uiteindelijk zijn het u en ik die als aandeelhouder bepalen of er, complementair aan MVO, een MVA ontstaat. En aandeelhouder zijn we bijna allemaal, al was het maar via ons pensioen dat door een pensioenfonds wordt beheerd en voor een groot deel op de beurs wordt belegd. Het is dan ook toe te juichen dat een aantal pensioenfondsen (ABP en PGGM), een zeer kleine minderheid nog, zich als MVA begint op te stellen. Dat mag en moet krachtiger. Want hoe zou een toekomst met meer MVA eruit kunnen zien?

Wat zeer goed denkbaar is, is dat ondernemingen met een krachtig MVO-beleid in toenemende mate op zoek gaan naar aandeelhouders die zich tot de onderneming voelen aangetrokken op meer dan louter financiële gronden. Dat geldt vandaag al voor klanten die bewust kiezen voor een merk of voor medewerkers die bij een onderneming gaan werken waarvan het beleid hen aanspreekt. Waarom zou dat in de toekomst ook niet bij aandeelhouders het geval zijn? In dat opzicht is de komst van Maatschappelijk Verantwoord Aandeelhouderschap als antwoord op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen een kwestie van tijd.

Stuur ons je reactie. Klik hier

(Met toestemming gepubliceerd. Dit verhaal stond eerder in de rubriek Forum van De Volkskrant, op 16 februari 2004)

Reacties