Onconventioneel netwerken

01-09-2006
Door: Tekst: Peter Rhebergen


Frans Bijvoet (54) - ambassadeur in Ecuador - had het zich vier jaar geleden bij de aanvang van zijn ambtstermijn wel iets anders voorgesteld. Als voormalig woordvoerder voor Ontwikkelingssamenwerking ten tijde van Jan Pronk voelt hij zich nog steeds erg betrokken bij de bekende thema's 'armoedebestrijding', 'milieu', 'goed bestuur' en 'gender'. Maar wat kun je daar nog aan bijdragen als het OS-budget voor Ecuador nog geen jaar na je start wordt geminimaliseerd? 'Dat was betrekkelijk onverwacht en had uiteraard consequenties. Toen ik hier kwam, dacht ik vier jaar stevig door te kunnen gaan met ontwikkelingssamenwerking. Maar de korte "exitperiode" van slechts twee jaar, tot december 2005, betekende een streep door de rekening. Allerlei plannen voor de centrale en zuidelijke regio's moesten worden aangepast. Geen leuk signaal. In die periode keek de Ecuadoraanse minister van Buitenlandse Zaken mij met de nek aan. Hoe dan ook: de jaren 2004 en 2005 stonden voornamelijk in het teken van het versneld afbouwen van de OS-programma's', vertelt Bijvoet.

Onconventioneel

Daar sta je dan als ambassadeur met goede voornemens en verwachtingen aan het begin van je ambtsperiode in Ecuador. Een forse inkrimping van het OS-budget, een afslanking van het personeelsbestand op de ambassade en een niet-begrijpende, soms zelfs verwijtende buitenwereld. Bijvoet zocht het antwoord op deze moeilijkheden in het 'netwerken'. Het leverde hem uiteindelijk korte lijnen op naar de Ecuadoraanse overheid, dankzij een soms onconventionele werkwijze. Zo schroomde hij niet het machtige parlementslid en leider van de sociaal-christelijke partij PSC, León Febres Cordero, een briefje te sturen naar aanleiding van diens wijzigingsvoorstel voor de financieringsvoorwaarden van banken. Daar zouden kleine producenten de dupe van worden. Bijvoet attendeerde de parlementariër op zijn opdracht als christen om voor de armsten te zorgen. Cordero schrok er behoorlijk van.

Relativeren

Als gelouterd diplomaat plaatst Bijvoet relativerende kanttekeningen bij de beëindiging van de bilaterale OS-relatie. 'Er is voor gekozen om meer aandacht te geven aan Afrika en de bilaterale ontwikkelingsrelatie met vier Latijns-Amerikaanse landen (Peru, El Salvador, Honduras en Ecuador) af te bouwen. Economisch gezien gaat het in Ecuador redelijk goed. De totale ontwikkelingshulp bedraagt slechts één procent van het Bruto Binnenlands Product en met zo'n vier miljoen euro per jaar, vooral in de sector milieu, was Nederland een bescheiden donor. Tegelijkertijd stel ik vast - en dat vind ik een positieve ontwikkeling - dat minister Bot een bezoek heeft gebracht aan onder meer Peru, Chili en Venezuela, en met Morales (Bolivia) heeft gesproken over gas. Op dat gebied heeft Nederland de nodige expertise in huis. Dat zijn natuurlijk signalen dat we dit continent niet laten vallen. Dus politiek gezien hoop ik dat de slinger weer een beetje de andere kant op zwaait.'

Bilateraal zit het er wat OS betreft in ieder geval op in Ecuador. 'Maar in regionaal verband staan er - in samenwerking met de Duitse ontwikkelingsorganisatie GTZ - onder meer milieuactiviteiten in het Amazonegebied op stapel. Daarnaast is er een project rond capaciteitsopbouw voor waterbeheer in samenwerking met Wageningen Universiteit en Nuffic. En via multilaterale weg en langs ngo-kanalen (zoals SNV en ICCO) zal de Nederlandse hulp Ecuador ook in de komende jaren bereiken.'

Miss Ecuador-verkiezingen

Ondanks alle beslommeringen die zijn functie met zich meebracht, vond de ambassadeur tussendoor ook nog tijd om op te treden als jurylid van de Miss Ecuador-verkiezingen. Een belangrijke gebeurtenis in het Latijns-Amerikaanse land. Dagenlang stonden de kranten er vol van. En de rechtstreekse tv-uitzending van de finale haalde de hoogste kijkcijfers. 'Ja, ik kom rond uit voor mijn jurylidmaatschap. Het was een mooie happening. Maar laat er geen misverstand over bestaan: missverkiezingen hebben hier een heel andere maatschappelijke betekenis dan in Nederland. Ze worden door alle lagen van de bevolking gevolgd. Miss Ecuador wordt bij veel maatschappelijke activiteiten en sociaal werk betrokken. Ook voor mijn netwerk was het een uitstekende zet. De echtgenote van de president en de commissaris van de belangrijke provincie Pichincha zaten ook in de jury. Zo was het voor mij wat gemakkelijker om de juiste personen in het soms turbulente politieke krachtenveld te bereiken.'

EU-voorzitterschap

Maar het waren niet alleen kleinschalige acties die Frans Bijvoet voldoening gaven. Tijdens zijn verblijf in Ecuador bekleedde hij gedurende twee jaar - vier periodes van een half jaar - het lokale EU-voorzitterschap. Uiteraard voor Nederland, maar ook voor Ierland, Luxemburg en tot eind juni voor Oostenrijk. Deze landen hebben geen ambassade in Ecuador. Al het overleg en de correspondentie over politieke EU-zaken liggen op het bordje van de voorzitter. En met een OS-budget van 92 miljoen euro voor de periode 2002-2006 is de EU voor Ecuador een belangrijke donor. 'Dat voorzitterschap heeft voor- en nadelen. Het nadeel is dat er toch wel het nodige werk aan vastzit, wat soms niet gemakkelijk is met de bescheiden personeelsbezetting van de ambassade. Het voordeel is, dat je je redelijk kunt profileren als voorzitter', is de ervaring van Bijvoet. Het gaf hem makkelijker een entree bij ministers, het parlement en zelfs de president. 'Diplomatiek optreden blijft natuurlijk geboden. Maar gelukkig heeft men er niet zoveel moeite mee als een ambassadeur in gesprek treedt met een commissie van het Congres. Zo speelde het afgelopen jaar een wetsvoorstel, dat slecht zou uitpakken voor de microkredietsector. Ja, dan leggen we de Congresleden wel uit, dat deze wet nadelig zal zijn voor de armen. Als de oorspronkelijke voorstellen waren aangenomen, had die sector hier wel kunnen sluiten. Een ander voorbeeld is het meningsverschil tussen de EU en de bananenproducerende Latijns-Amerikaanse landen over een verhoging van de invoerrechten. Een technisch gecompliceerde kwestie waarin je als lokale EU-voorzitter begrip hoopt te kweken voor de besluitvorming in Brussel.'

Ook de mensenrechtenproblematiek blijft de nodige aandacht vragen. De EU heeft dit thema hoger op de agenda geplaatst. En met een financiële bijdrage uit het Mensenrechtenfonds van de EU kon een aantal HIV/aidsprojecten van start gaan. Bijvoet verzucht: 'Dat gaat niet gemakkelijk. Helaas rust er in dit katholieke en conservatieve land nog een taboe op het bespreekbaar maken van dit thema. Sommige universiteiten verlangen bijvoorbeeld - hoewel dat in strijd is met de wet - van kandidaat-studenten een bewijs dat ze niet HIV-positief zijn. Ook op de werkvloer is er nogal eens sprake van discriminatie van met HIV geïnfecteerde mensen.'

Zaaigeld

De ambassade beschikt nu alleen nog over een bescheiden budget voor het Programma Kleine Projecten (PKP). 'Het gaat maar om zo'n 100 duizend euro. Maar toch is het een belangrijk potje, want je krijgt als ambassadeur voortdurend verzoeken om steun voor vaak beperkte activiteiten. Het gaat dan om bedragen van tien- tot vijftienduizend euro. Ik zie dat als "seed money". Je kunt er een "push" mee geven aan kleine ontwikkelingsinitiatieven. Denk bijvoorbeeld aan het helpen verwerven van microkredieten voor een fairtrade-achtige coöperatie van vrouwen, die naast koffie en thee ook rijst willen gaan verbouwen en exporteren.'

Soms levert steun niet het verwachte resultaat op. Zo liep een initiatief dat een Ecuadoraans radiojeugdjournaal (geproduceerd door jongeren) ook bereik wilde geven in andere Latijns-Amerikaanse landen, vast door interne organisatieproblemen bij het project. Bovendien ging de coördinatrice ervandoor met de kas en enkele computers. Ecuadoraans wandelen, zo gezegd.
Het gaat bij de ondersteuning van kleine OS-projecten echter niet alleen om geld, ontdekte Bijvoet. 'Een leuk voorbeeld: een Nederlandse vrouw runde hier een project voor straatkinderen, waar de ambassade ook een kleine bijdrage aan leverde. Op een gegeven moment vroeg de KRO ons om iemand voor te dragen voor de verkiezing van de "vrijwilliger van het jaar". We hebben die hulpverleenster voorgesteld - en ze won. Prompt kwam er een telefoontje van iemand uit Nederland, die zei dat hij altijd al een huis in Quito had willen hebben. Hij bood haar de mogelijkheid het huurpand te kopen waar ze deze straatkinderen opving.'

Woekeren met de middelen die je hebt, en daarbij handig gebruikmaken van je netwerk. Daar lijkt het Bijvoet om te gaan. In september betrekt hij zijn nieuwe standplaats in Mozambique. De verhoudingen en politieke spelregels zullen er ongetwijfeld anders zijn dan in Ecuador. In ieder geval kan Bijvoet daar als voorzitter van het OS-donoroverleg voortbouwen op zijn ervaringen uit Ecuador. Bovendien is het in Mozambique te besteden budget voor ontwikkelingssamenwerking aanzienlijk forser: meer dan veertig miljoen euro! Nu maar hopen dat ze er ook ambassadeurs inzetten bij de missverkiezingen.



Reacties