Na Global Dimming nu Global Brightening

06-06-2005
Door: Marjolein Ekkelboom
Bron: OneWorld

Global Dimming, ofwel wereldwijde verduistering, heeft volgens onderzoekers de aarde tot nu toe afgekoeld zonder dat we dat wisten. Vuile deeltjes in de lucht, die vrijkomen bij het verbranden van brandstoffen, blokkeren het zonlicht, waardoor de aarde afkoelt. Global Dimming remt het broeikaseffect, de opwarming van de aarde, dus af.
 
Nu we de laatste jaren de luchtvervuiling terugdringen valt dit verkoelende effect voor een deel weg. Het zou dus kunnen dat de opwarming van de aarde, nu de rem eraf is, nog veel sneller gaat. Global Dimming heeft de werkelijke omvang van het broeikaseffect mogelijk verdoezeld. Mogelijk, want wetenschappers buitelen over elkaar heen met tegengestelde theorieën.
 
Ontdekking
 
Een van de eerste wetenschappers die het fenomeen Global Dimming op het spoor kwam is de Britse wetenschapper Gerry Stanhill. Stanhill werkte in de jaren vijftig als onderzoeker aan een irrigatieproject in Israël. Het was Stanhills taak om te meten hoe sterk de zon scheen, zodat boeren konden berekenen hoeveel water de gewassen nodig hadden.
 
Halverwege de jaren tachtig besloot Stanhill de metingen over te doen. Hij wilde weten of ze nog klopten. Hij vergeleek deze recente metingen met de gegevens die vijftig jaar geleden waren opgetekend. Tot zijn grote verbazing zag hij dat in Israël de afgelopen vijf decennia 22 procent minder zonlicht de aarde bereikte.
 
Gefascineerd door deze uitkomst bekeek Stanhill alle data die er beschikbaar was over zonnestraling wereldwijd. Hij ontdekte dat de vermindering in zonnestraling niet alleen een Israëlisch verschijnsel is. Dit fenomeen komt over de hele wereld voor.
 
In de Verenigde Staten, in delen van de Sovjet Unie en in Groot-Brittannië; overal was een significante daling waargenomen. Hoewel de uitkomsten van plaats tot plaats sterk uiteenliepen, kon uit de metingen worden geconcludeerd dat elke 10 jaar één tot twee procent minder zonlicht de aarde bereikte.
 
Stanhill noemde dit verschijnsel Global Dimming. Zijn onderzoek werd niet serieus genomen. De meeste klimatologen die de rapporten bestudeerden geloofden zijn bevindingen simpelweg niet.
 
In dezelfde periode onderzocht de Zwitserse geograaf Atsumu Ohmura het verband tussen klimaat en zonnestraling in zijn land. Aan de hand van gegevens die zijn voorgangers in de jaren zestig hadden vastgelegd kwam ook hij tot de conclusie dat er tien procent minder zonlicht het aardoppervlak bereikte. Tien procent minder zonlicht in nog geen drie decennia! Ohmura dacht dat de zon op het punt stond uit te doven. Maar ook aan zijn bevindingen werd geen aandacht besteed.
 
De vondsten van Stanhill en Ohmura druisten in tegen alle bekende klimatologische onderzoeken. Midden jaren tachtig kwam er juist steeds meer bewijs dat het warmer werd op aarde. De zwakker wordende zon was volgens onderzoekers astronomisch gezien onmogelijk. Zij dachten dat de zon in de komende miljarden jaren juist feller gaat schijnen. Er zou dus meer zonlicht de aarde moeten bereiken.
 
Met de aandacht voor het klimaatprobleem, neemt ook de aandacht toe voor het fenomeen dat Stanhill en Ohmura beschreven. In verschillende media verschenen de afgelopen tijd alarmerende berichten over Global Dimming.
 
Oorzaken van Global Dimming
 

Rob_van_Dorland 2
Rob van Dorland. Foto: KNMI
Vermindering van de hoeveelheid zonlicht op aarde heeft een aantal oorzaken, volgens Rob van Dorland van het KNMI. Toename van bewolking kan een oorzaak zijn. Van Dorland: 'De toename in bewolking wordt geschat op twee procent. Dat is heel erg weinig. Daar komt bij dat er 's nachts geen waarnemingen worden gedaan. Het is dus heel moeilijk boven water te krijgen of dit percentage klopt. Daarbij is het belangrijk te weten welke bewolking toeneemt. Als er meer hoge bewolking is dan heeft dat geen dimmend effect omdat de zon daar doorheen schijnt.'
 
Aerosolen
 
Ook de toename van kleine, zwevende stofdeeltjes en druppeltjes in de atmosfeer, aërosolen genoemd, kan Global Dimming veroorzaken. Veel van de aërosolen komen uit de natuur; zand van zandstormen, zoutdeeltjes uit de oceaan, ijskristallen en de as die in de lucht terechtkomt bij bosbranden en vulkaanuitbarstingen.
 
De mens doet daar nog een schepje bovenop. Energiecentrales, fabrieken en ook het weg- en luchtverkeer stoten roet en zwaveldioxide uit. Dit zorgt voor extra aërosolen in de lucht. Deze, en de natuurlijke aërosolen, bepalen in grote mate de reflectie en absorptie van zonlicht in de atmosfeer.
 
Van Dorland: 'Er zijn witte en zwarte aërosolen. De witte aerosolen kaatsen zonlicht terug. Door de nitraten, sulfaten en zwaveldioxine in de stofdeeltjes. Zwarte aërosolen bestaan uit roet. Roet heeft de eigenschap om zonlicht te absorberen. Hierdoor warmt de lucht op.' Ook kunnen aërosolen de wolkenvorming beïnvloeden.
 
Global Brightening
 
De huidige studies naar Global Dimming gaan er vooral van uit dat de toename van aërosolen, en daarmee hun effect op de wolkeneigenschappen, de vermindering van zonlicht veroorzaken. Maar er zijn grote regionale verschillen. In Nederland en delen van Europa zijn de aërosolconcentraties de laatste decennia gedaald door maatregelen die de overheid heeft genomen om uitstoot van schadelijke stoffen te beperken.

Ook is er in Nederland eerder sprake van toename van zonlicht dan van afname. Ook elders lijkt de hoeveelheid zonlicht sinds 1990 juist weer toe te nemen; een fenomeen dat Global Brightening wordt genoemd.
 
Van Dorland: 'In Nederland lijkt dit zo te zijn. Maar de fluctuaties in de metingen die zijn gedaan, zijn erg groot. Daarnaast is 2003 een heel zonnig jaar geweest. Hierdoor lijkt het dat er in Nederland meer zonlicht is dan voorheen, maar dit kunnen we niet met zekerheid stellen'.
 
brightening
Zonlichtmetingen: Geel toont waar meer zonlicht is gemeten, bruin waar het zonlicht afnam. Foto:Pacific Northwest National Laboratory.


Gevolgen

 
Het effect dat Global Dimming op het milieu heeft is volgens Van Dorland moeilijk te bepalen. Sommige effecten zijn temperatuurverhogend, andere zorgen juist voor een verlaging in de temperatuur. Bovendien is de hoeveelheid zonlicht alleen gemeten boven land, terwijl het overgrote deel van het aardoppervlak uit water bestaat.
 
Van Dorland: 'Zolang wij niet weten hoe Global Dimming ontstaat kunnen wij ook niets zeggen over de effecten hiervan. We weten niet of Global Dimming het broeikaseffect versterkt of niet.' Van Dorland denkt dat de hoeveelheid witte aerosolen zal afnemen doordat we zwavel uit de lucht kunnen houden. Maar de zwarte aerosolen zullen toenemen, vooral door de opkomst van de industrie in ontwikkelingslanden als India en China.
 
De gevolgen van Global Dimming zijn ongewis, en dat is dus juist het probleem, aldus Van Dorland. De doemscenario's waar sommige wetenschappers mee zwaaien kunnen schromelijk zijn overdreven....maar ze kunnen ook werkelijkheid worden.


Wikipedia over Global Dimming

Reacties