OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

“Hebben ze je gedoucht met warm water?” – “Ja, met warm water.”
“Met warm water?” – “Ja.”
“Was het heel erg warm?” – “Nee. Gewoon.”
“Heb je je verbrand?” – “Nee.”

Gelach in de zaal. De 11-jarige Bachir lacht onwennig met het publiek mee. Het is de eerste keer dat hij, op groot scherm, de documentaire Bachir in Wonderland die over hem werd gemaakt, terugziet. Links en rechts van hem, op de voorste rij van het filmhuis in Barcelona, zit zijn Catalaanse gastgezin: vader Carlos, moeder Nuria en hun zoontje Marcel.

Bachir is deze zomer voor de tweede keer in Spanje. Vorig jaar verbleef hij ook al acht weken bij Nuria, Carlos en Marcel. Nog drie weken en dan zit de vakantie er weer op en zal Bachir terugkeren naar de Algerijnse woestijn, waar zijn biologische moeder en zijn acht broers en zussen wonen. Zijn vader overleed vorig jaar, een paar weken voordat Bachir voor het eerst naar Barcelona ging. Volgens zijn moeder kwam het door de warmte.

‘Spaanse Sahara’

Bachir werd elf jaar geleden geboren in een vluchtelingenkamp in Tindouf, Algerije. De aangrenzende Westelijke Sahara, het gebied waar zijn ouders vandaan komen, kent hij alleen van de verhalen die hij al van kleins af aan te horen krijgt. Toen de Spaanse kolonisten in 1976 hun provincie – tot dan de ‘Spaanse Sahara’ genoemd – opgaven, kwam het grootste gedeelte in Marokkaanse handen. Veel Sahrawi gingen op de vlucht voor geweld en onderdrukking en kwamen terecht in de kampen bij Tindouf. Zowel hun situatie als die van de achterblijvers is schrijnend.

De Westelijke Sahara wordt niet erkend als staat: de Sahrawi zijn staatloos, hebben geen internationaal erkend paspoort en kunnen eigenlijk al meer dan veertig jaar geen kant op. Slechts een kleine strook, aan de grens met Algerije, is in handen van Polisario, de onafhankelijkheidsbeweging van de Westelijke Sahara.

De Westelijke Sahara
Vanaf eind 19e eeuw bezette Spanje delen van het gebied. In 1958 was de Westelijke Sahara – toen nog de Spaanse Sahara genoemd – officieel een provincie van Spanje. Maar zowel Marokko als Mauritanië maakten ook aanspraak op het gebied. Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag besloot dat de Sahrawi recht hadden op zelfbeschikking. Polisario sloot in 1979 vrede met Mauritanië. De strijd met Marokko ging echter door. Tijdens de wapenstilstand van 1991 tussen Marokko en de Westelijke Sahara, werd een VN-missie opgericht waarbij de Sahrawi een referendum werd beloofd over onafhankelijkheid. Dit referendum is er nooit gekomen.

50 graden

In het kamp waar Bachir woont valt niet veel te beleven. ’s Zomers zijn temperaturen van 50 graden niet uitzonderlijk en van een nationaal hitteplan heeft nog nooit iemand gehoord. Aan privacy kun je maar beter niet te veel waarde hechten: grote families leven samen in één tent. Terwijl de oudere kampbewoners wegdromen bij mooie herinneringen aan de kust van hun geboorteland, kunnen de meeste kinderen zich bij een zee niets voorstellen. Maar weinig leeftijdsgenootjes van Bachir hebben ooit een trap beklommen, onder een warme douche gestaan of een ijsje gegeten. Behalve de kinderen die net als hij in Spanje zijn geweest.

Elke zomer worden duizenden kinderen uit de woestijn in Algerije opgevangen door Spaanse gezinnen. Met een collectief en tijdelijk paspoort vliegen ze eerst van Tindouf naar Algiers en van daaruit naar Spaanse steden als Madrid, Sevilla en Barcelona. Ze draaien twee maanden mee met hun gastfamilie: ze gaan mee op vakantie, maken uitstapjes en leren ondertussen de taal. In de eerste week krijgen ze een verplichte check-up bij dokter en tandarts. Veel Sahrawi kinderen hebben slechte tanden. Bezoekjes aan de tandarts behoren in de woestijn niet tot de routine en het water waarmee ze hun tanden poetsen zou een bruin gevlekt gebit veroorzaken. Voordat ze goed en wel volwassen zijn, zijn de meeste Sahrawi al veel tanden kwijt.

Solidariteit

Het project Vacaciones en Paz (‘Vakanties in vrede’), waarmee Bachir nu voor de tweede zomer op rij in Spanje is, bestaat sinds eind jaren zeventig. Kort nadat de Spanjaarden uit de Westelijke Sahara waren vertrokken, overleden er honderden kinderen en ouderen door ziekte en uitdroging. Of het nu schuldgevoel was, solidariteit – onder de dictatuur van Franco ondervonden Spanjaarden aan den lijve hoe het is om te moeten vluchten – of een combinatie van die twee: in het hele land openden Spaanse gastgezinnen in de zomervakantie hun huizen voor kinderen uit de voormalige Saharaprovincie.

Beide volken weten hoe het is om tevergeefs te moeten wachten op een referendum waarin wordt beslist over de toekomst

De band tussen Catalanen en Sahrawi wordt vaak als een extra bijzondere gezien. Zoals de Westelijke Sahara ooit in handen kwam van Marokko, zo zou Catalonië eeuwen geleden in Spaanse handen zijn gevallen. Heel wat Catalanen geloven dat ‘hun land’ sinds het verlies van de Spaanse successieoorlog in 1714 bezet is door de Spanjaarden.

Bovendien weten beide volken hoe het is om tevergeefs te moeten wachten op een referendum waarin kan worden beslist over de toekomst. De Sahrawi werd begin jaren negentig een volksraadpleging beloofd, maar tot op de dag van vandaag kwam dat referendum er niet. De Catalanen organiseerden hun langverwachte referendum in oktober vorig jaar, maar de Spaanse regering verklaarde de stemming ongeldig en trad hard op tegen de separatisten die toch naar de stembus gingen.

Twee vlaggen

De 22-jarige Nora Mulayeli zal op 11 september, de nationale Catalaanse feestdag, zoals elk jaar in Barcelona de straat op gaan voor een onafhankelijk Catalonië. Met in haar ene hand een Catalaanse onafhankelijkheidsvlag en in de andere een vlag van de Westelijke Sahara. Ze was zeven jaar toen ze voor het eerst vanuit Tindouf naar Spanje kwam en bracht er tot haar twaalfde elke zomer door. Daarna werd ze permanent opgenomen door haar gastfamilie, die groot voorstander is van een onafhankelijk Catalonië. “Ik weet zeker dat de Catalaanse betrokkenheid met de Sahrawi te maken heeft met de eigen geschiedenis. Van mijn gastfamilie en vrienden hoor ik vaak dat ze zich met de Sahrawi kunnen identificeren.”

Nora woont inmiddels tien jaar zonder geldig paspoort in Spanje. “Ik heb wel een Sahrawi paspoort, maar daarmee kan ik alleen naar Cuba, dus daar heb ik niet zo veel aan.” Om te reizen gebruikt ze een Spaans reisdocument voor staatlozen, dat tot 2021 geldig is. “Of het verlengd wordt, weet ik nog niet. Misschien krijg ik de Spaanse nationaliteit, misschien ook niet. Daarover zal God beslissen.”

Deze zomer is Nora’s zusje, net als Bachir, voor de tweede keer voor vakantie in Spanje. Ze woont tijdelijk bij Nora thuis, maar eind augustus moeten de zussen weer afscheid nemen. “Natuurlijk zou ik mijn zusje hier ook naartoe willen halen. Maar aan de andere kant weet ik ook hoe veel gedoe dat met zich meebrengt. Al die papieren en de eeuwige onzekerheid over of je kan blijven. En bovendien, het is niet zo dat je hier stil kunt blijven zitten. Natuurlijk, ik woon hier fijn, ik heb te eten en ik slaap in een goed bed. Maar als ík niet vecht voor mijn volk en voor mijn land, wie doet het dan?”

Bachir in Wonderland, de film die Nederlandse filmmakers maakten over Bachir, wordt komend najaar vertoond op het Nederlands Filmfestival en is nu al online te zien.

westelijke_sahara_demonstratie.jpg

‘Onafhankelijkheidsvloot’ voor Westelijke Sahara

  De organisator van de tocht is het Observatorium voor de Mensenrechten in de…

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
Dz0bqdPz

Carlijn Teeven

Carlijn werkt vanuit Barcelona als freelance journalist en Spanje-correspondent. Ze schrijft en maakt radio.
Profielpagina