OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Hoewel Icy en Sot niet hun echten namen zijn, konden ze in Iran zelfs deze pseudoniemen niet onder hun illegale muurkunst zetten: dat zou te gevaarlijk zijn. De broers en Icy (1985) en Sot (1991) wonen sinds 2012 als vluchtelingen met asielstatus in Brooklyn, New York. Ze groeiden op in Tabriz, West-Iran, waar zij als tieners fanatiek skateboardden. Zo kwamen ze in aanraking met ‘stickeren’ en ‘stencils’1: de cultuur om skateboarden heen. Dat kreeg al snel een politieke inhoud. Ze begonnen hun eigen stencils te maken, en daarin een boodschap te verwerken. Sot: “Het werd onze uitlaatklep over de onderdrukkende situatie in ons land. We konden onze frustratie kwijt in anti-systeem graffiti. We wilden een boodschap aan de mensen in onze stad overbrengen.” Vanaf 1 juni hangt hun nieuwste kunst zeven maanden lang in het Amsterdamse Moco Museum, in een tentoonstelling A Moment of Clarity. Het werk toont de grauwheid van landsgrenzen, klimaatopwarming en ongelijkheid. Hun stencils vertellen over racisme, feminisme, politiegeweld en wapenbezit.

’s Nachts op pad

In Iran ging hun werk vooral over vrouwenrechten, onderdrukking, geweld, vrede en kinderarbeid. Sot: “We merkten dat stencils erg praktisch waren. Je maakt ze thuis en hebt maar een paar minuten op straat nodig om ze op een muur te sprayen.” Handig, want legaal was het niet, vertelt Icy. “Het was gevaarlijk. Meestal kozen we tijden waarop niet veel mensen op straat waren, zoals in de nacht of op vrijdagochtend. We zorgden er altijd voor dat iemand op de uitkijk stond. Een van ons, of iemand van onze vrienden. We zijn een paar keer opgepakt, maar we wisten ons er altijd uit te praten. We hebben geluk gehad, anderen zitten al jaren vast.”

foto2
Fake smile, Brooklyn, New York. Beeld door: Icy en Sot

In Iran mag kunst maken namelijk niet zomaar. Icy: “Als je een galerie opent of een bandje begint, moet je naar een overheidsbalie om te bespreken wat je gaat doen. De overheid beslist welke woorden en kleuren je mag gebruiken, kortom, de overheid censureert alle kunst.” Sot beaamt dat: “Ons werk bleef niet lang op de muren, vaak was er binnen een halve of hele dag weer overheen geschilderd. Maar dat motiveerde ons juist om meer te maken.” Bovendien legden ze daarom al hun werk vast met foto- en videobeelden, om het vervolgens op social media en websites als Flickr te delen met de wereld.  Icy: “In Tabriz waren we een van de weinigen die dit soort muurkunst maakten. Alleen andere jongens van ons skatepark deden dat. Maar via internet kregen we internationaal contact met andere street artists.” Daarmee wisselden ze ideeën uit en langzamerhand ontwikkelde zich een eigen stijl. Online ontstonden ook hun artiestennamen, want de eigen namen gebruiken zou veel te riskant zijn.

Straatkunst in Iran

Hoewel Iran vooral in het nieuws komt met verhalen over dictatuur, nucleaire wapendeals en conflict met Israël, is het zonde om het land daartoe te reduceren. De straatkunst in de Iraanse steden is een rijke bron aan cultuur die nauwelijks door westerse media wordt belicht. Het is een lens naar verschillende lagen van idealen van haar inwoners. Vóór de revolutie in 1979 – tegen de invloed van het westen in Iran – bevatte straatkunst vaak anti-neokoloniale thema’s. Na de revolutie en de groeiende censuur van de overheid, tussen 1980 en 1990, werd ‘art for the sake of art’ gemaakt, als uiting tegen het verbod op kunst. Sinds de eeuwwisseling richt veel straatkunst zich op systeemkritiek, waarbij de gespannen Iraanse politieke situatie getoond wordt. Maar ze verbeeldt ook steeds vaker hoop op een betere toekomst.

foto3
Icy (links) en Sot in New York.

Verboden groene kleur

Hoewel de jonge broers in het nieuwe millennium snel – door hun werk te delen via internet – internationale bekendheid vergaarden, waren zij vóór hun vlucht in 2012 nog niet eerder buiten Iran geweest. “Onze kunst kon eerder het land uit dan wijzelf! In 2009 hadden we al een tentoonstelling in Amsterdam; toen verstuurden we ons werk per post.” Ook dat ging niet zonder censuur. De groene kleur die ze soms in hun werk gebruikten, werd door de Iraanse regering verboden. Die kleur was tijdens de protesten in 2009 namelijk gebruikt als vrijheidssymbool. “Onze manager ontmoetten we pas in 2012, toen we naar New York mochten voor een tentoonstelling.” De broers besloten niet terug te keren naar Iran. Ze kochten een enkele reis en vroegen asiel aan. “We wilden reizen en onszelf ontwikkelen op kunstgebied. Dat kon niet in Iran. Helaas kunnen we onze ouders nu niet zien; terwijl we aan hen zo veel van ons kritisch bewustzijn te danken hebben.”

Kunst als systeemkritiek

foto4
‘No Title’. Dit werk hangt in de tentoonstelling ‘A Moment of Clarity’ in het Moco Museum. Beeld door: Icy en Sot

Tijdens het interview zitten we in een klein licht kamertje bovenin het Moco Museum, dat uitkijkt op het Rijksmuseum en het Museumplein, twee symbolen van elitecultuur; niet direct de plek waar je felle kritiek op het systeem zou verwachten. Maar dat is wel precies wat het werk van de broers is. Het heeft zich de afgelopen jaren verbreed van kritiek op onderdrukking in Iran tot globale thema’s als klimaatopwarming en vluchtelingenproblematiek. “Als jonge jongens waren we heel rebels, tegen het systeem”, vertelt Icy. “Dat zag je terug in ons werk, vol anarchistische A’s. Nu gaan we door met deze onderwerpen in de context van de VS en Europa. Dat spreekt ook meer tot de mensen die het hier zien.”

Wrong Religion

Een van de werken toont een neppistool dat tot een kruis is gemaakt. Sot reageert enthousiast: “Weet je, voor sommige mensen in de VS is wapenbezit echt een geloof geworden, geloof dat het wapen hen veiligheid biedt. Een wapen zou je beschermen. Hoe verkeerd is dat? Je kunt niet een wapen bezitten en veilig zijn! Daarom hebben we dit werk ‘(Wrong) Religion’ genoemd.”

De onmenselijke grenzen tegen vluchtelingen, de ongeïnteresseerde houding van mensen tegenover natuur en klimaatvervuiling en de grootmacht van geld zijn thema’s waar het in de expositie om draait. Tussen het nieuwe werk dat in het Moco Museum hangt, staat onder andere een gesmolten ventilator, een rennend persoon uit prikkeldraad en een verfrommelde dollar van een meter hoog. Volgens Sot is Europa het vrijste deel van de wereld, maar “alleen voor de mensen met het juiste paspoort. En juist hier spelen thema’s als ongelijkheid en klimaatvervuiling.”

foto5
‘Color Fire’, New York. Beeld door: Icy en Sot
foto6
‘A World Without Borders’. San Fransisco. Hangt ook in het Moco Museum. Beeld door: Icy en Sot

Gebloemd prikkeldraad

De broers wonen met een vluchtelingenstatus nu relatief veilig in New York, maar zijn niet gestopt met systeemkritiek via street art. De aankomende weken reizen ze door Europa om op verschillende locaties levensgrote kunstinstallaties te maken. Ze waren al op het strand in België waar ze een open deur op het strand plaatsten als symbool voor de macht van de staat om vluchtelingen op te sluiten of vrij te laten. Hun werk willen Icy en Sot in de lokale context laten ontstaan, inspelend op de lokale politieke thema’s. “Daarbij willen we ons niet vastleggen op een bepaald materiaal. Voor elk idee dat in ons opkomt, zoeken we passende materialen”, zegt Sot. Zoals het prikkeldraad waarop ze bloemen bevestigden. Icy: “Die muur zagen we toevallig, en toen kwamen we op het idee. We hopen met ons werk mensen op een nieuwe manier te bereiken.” Veranderen ze zo de wereld? De inmiddels beroemde broers blijven bescheiden: “Zo dragen we misschien een steentje bij, aan a world without borders”, besluit hij.

Bekijk hier de documentaire ‘Made in Iran’ over Icy en Sot van Charlotte Scott-Wilson. 

  1. Een stencil is een van karton of papier uitgesneden figuur dat als sjabloon wordt gebruikt bij graffiti spuiten ↩︎

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
bewlg3-090303

Jaël In 't Veld

Schrijft over migratie en ongelijkheid.
Profielpagina