OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Hijgend grijpt Guadalupe Jackie Muller (21) naar een flesje water. Het is zwaar om de pelea de gallos te dansen. Haar voeten wisselen razendsnel van plaats, haar armen moeten continu op en neer zwaaien om de traditionele wijde rok in beweging te houden. Ze puft even uit op de rand van het podium in het souterrain onder de St. Jacobikerk in Sunset Park, Brooklyn, waar ze tweemaal per week oefent met twintig Mexicaans-Amerikaanse jongeren. “Het is echt een work-out”, vertelt ze. “Ik doe het vooral omdat ik de jurken zo mooi vind. Deze” – ze wijst op de gigantische paarse rok die ze om haar middel heeft gebonden – “komt uit de staat Jalisco. Elke regio heeft zijn eigen stijl.”

Het is niet zomaar een dans die ze vanavond laat zien. Het is een daad van verzet. “Ik heb lang geworsteld met mijn identiteit, stopte alles wat Mexicaans was weg”, legt Guadalupe uit in Engels met subtiele Amerikaanse twang, waar ze af en toe wat Spaans doorheen mixt om met de danslerares te overleggen. “Dat hoeft niet, heb ik me gerealiseerd. We hebben een prachtige cultuur waar ik trots op kan zijn. Juist omdat Trump roept dat we verkrachters en criminelen zijn, wil ik met onze optredens de goede kanten van Mexicanen laten zien.”

Guadalupe is een van de inwoners van de VS waar Trump het bij uitstek op gemunt heeft. Ze is undocumented, omdat haar Mexicaanse ouders haar als dreumes van vijftien maanden zonder de juiste papieren meenamen naar Amerika. Ze heeft dat altijd geweten, maar praatte er nooit over. Tot ze op school in contact kwam met een groep activistische jonge vrouwen, ook zonder verblijfspapieren, die zich de Youth Leadership Council noemen. “Ik was altijd bang dat ze me op school anders zouden gaan bekijken als ze van mijn status wisten. Ik was vijftien. Als je zo jong bent, wil je er vooral bij horen.” Ze sloot zich bij de meiden aan, won zelfvertrouwen en werd niet veel later, kort na Trumps inauguratie, ook lid van de Mexicaanse volksdansgroep.

Liberation, not deportation

Jongeren als Guadalupe zitten in een benarde situatie. Voormalig president Obama voerde het DACA-programma in voor immigranten die als kind illegaal het land in kwamen. Dreamers, worden ze genoemd. Ze kregen werkvergunningen en werden gevrijwaard van deportatie. Maar Trump heeft het programma afgeschaft. Hij gaf het Congres nog een kans om het eens te worden over een alternatief, maar dat is tot op heden niet gelukt, mede door Trumps eis dat in ruil geld wordt vrijgemaakt voor zijn grensmuur. Zijn besluit om DACA af te schaff en, is nog onderwerp van een rechtszaak. Zolang de kwestie onder de rechter is, verandert er niets, maar zo’n 700.000 DACA-ontvangers dreigen hun werkvergunning en bescherming tegen deportatie te verliezen.

Guadalupe en de New Yorkse Youth Leadership Council (NYSYLC) binden de strijd aan met politici die hen het land uit willen zetten, vanuit een kantoortje vol zelfgeschilderde protestborden en opbeurende teksten, in het hart van Chinatown. ‘We need to overthrow the system!’ en ‘Don’t fuck with my life’ hangen naast ‘live, love, laugh’. Er is nog een Guadalupe, dus hier gebruikt ze haar tweede naam, Jackie. Ze vertelt over de emotionele steun die ze krijgt van deze meiden, die precies weten hoe het is om te vrezen voor deportatie.

OneWorld_Gua2
Guadalupe gaat met andere Mexicaans-Amerikaanse jongeren naar volksdansles. Beeld door: Chantal Heijnen

Als het nieuws over recordaantallen arrestaties door de vreemdelingenpolitie en uit elkaar gerukte gezinnen te veel wordt, kan ze hier tot rust komen en lachen. “We halen herinneringen op aan toen we jonger waren. Als klasgenoten probeerden zwart te rijden met de metro, betaalden wij ons kaartje liever. We waren allemaal bang dat we gedeporteerd zouden worden als we dat niet deden.”

Nu draagt ze een T-shirt waarop ze onomwonden verklaart wat ze wil: liberation, not deportation. Ze vertelt over het protest dat ze eind vorig jaar organiseerde met de groep, de UndocuPower March. Ze speechte voor zo’n vijftig mensen, over haar worsteling met de onzekere toekomst die ze tegemoet gaat. “Ik wilde me gehoord voelen”, zo blikt ze terug op haar besluit publiekelijk over haar status te praten. Ze besteedt inmiddels een volle dag per week aan het organiseren van protestbijeenkomsten en het werven van fondsen voor de groep. “Ik doe het graag, want ik wil niet dat anderen zich net zo voelen als ik me voel. Ik wil dat ze weten dat er mensen zijn die oprecht om hen geven.”

Model op z’n kop

Het is relatief nieuw dat jongeren als Guadalupe Amerika zonder angst laten weten dat ze ongedocumenteerd zijn, vertelt Juan Escalantes (28), geboren in Venezuela, een Dreamer-activist van het eerste uur en communicatiemanager van America’s Voice, een organisatie die zich inzet voor immigranten. “Onze ouders zeiden tien jaar geleden nog tegen ons: niets zeggen over je status, want je kunt gedeporteerd worden. Maar wij jongeren vonden dat een onzinnig argument. Als niemand onze situatie kent, kan ook niemand ons helpen op het moment dat deportatie dreigt. Dus we hebben dat model op z’n kop gezet.”

Het werd een van de kenmerken van de Dreamer-beweging: de jongeren maken zich juist zo zichtbaar mogelijk. Ze werken onder de vlag van drie eigen, toonaangevende, professionele organisaties. United We Dream is de grootste, met 400.000 leden. Ze voeren actie, online met hashtags en petities, offline met protesten op straat en in het Capitool. Soms volgt arrestatie als ze weigeren te vertrekken. Die inspanningen leidden in 2012 tot het DACA-programma, terwijl Obama aanvankelijk helemaal niet van plan was de jongeren in de VS te laten blijven. Nu Trump DACA weer heeft ingetrokken, is het protest van de Dreamers weer zo hevig opgelaaid, dat de overheid in januari een paar dagen op slot ging. De Democraten weigerden in te stemmen met een nieuwe begroting zolang er geen oplossing was voor deze jongeren.

OneWorld_Gua3
Het kantoor van NYSYLC. Beeld door: Chantal Heijnen

Gaby Pacheco (33) was een van de eersten die het aandurfde om het hele land te vertellen dat ze ‘illegaal’ was, en dat ze die status in haar ogen niet verdiende. In 2010 liep ze met drie vrienden van Miami naar Washington, om 2400 kilometer lang aandacht te vragen voor de rechten van Dreamers. Op dat moment hadden ze net een wet om hun aanwezigheid in de VS te legaliseren aan hun neus voorbij zien gaan. De ‘Trail of Dreams’ wordt veelal gezien als de geboorte van de beweging die landelijk opkomt voor ongedocumenteerde jongeren en hun families.

Had Gaby ooit gedacht dat haar actie uiteindelijk zou leiden tot invloed in het Witte Huis, waar zelfs Trump ernstig rekening moet houden met de wensen van de Dreamers wil hij geen politieke storm ontketenen? Ja, zegt ze resoluut. “We hadden eerder bewegingen van jonge mensen gezien die erin slaagden echte verandering teweeg te brengen. De burgerrechtenbeweging in de jaren ’60, de suffragettes die streden voor vrouwenkiesrecht – dat sterkte ons in het idee dat het heus mogelijk was. En ik zag hoe krachtig onze verhalen waren.”

Great kids

De Dreamers hebben de publieke opinie allang overtuigd van hun recht in Amerika te wonen. In peilingen geeft 80 tot wel 90 procent van de Amerikanen aan dat ze moeten kunnen blijven. Die steun is te danken aan een enorm effectief narrative, zegt Walter Nicholls, socioloog aan de University of California. De Dreamer staat nu bekend als goede, buitengewoon hardwerkende, intelligente en succesvolle burger, die een verblijfsvergunning verdient. “Het idee is: zij hebben niets fout gedaan, ze hadden geen keuze en moeten niet verantwoordelijk gehouden worden voor de beslissingen van hun ouders”, schetst Nicholls.

Veel Dreamers zijn daar niet blij mee, omdat het hun ouders en immigranten met doodgewone banen wegzet in de categorie ‘waardeloos en schuldig’. “Toch heeft dat verhaal hoe dan ook hun status verhoogd en geleid tot veel steun in de politiek, van zowel Democraten als Republikeinen”, observeert Nicholls. “Ze zijn vrijwel onaantastbaar geworden. Zelfs Trump durft hen niet te deporteren en noemt ze great kids. Dat geeft wel aan hoe succesvol hun beweging is.”

OneWorld_Gua4
Na dansles eten Guadalupe en haar vrienden nog wat. Beeld door: Chantal Heijnen

Zo voelt het niet voor Guadalupe. “Een stap vooruit, twee stappen terug”, zo omschrijft ze de afgelopen jaren. Ze voelt zich gebruikt door politici die graag in de media verschijnen met een fotogenieke, succesvolle Dreamer, maar vervolgens geen actie ondernemen om wetgeving door het Congres te krijgen. Het maakt dat ze geen idee heeft hoe haar toekomst eruitziet, hoe hard ze ook werkt om haar bachelorsdiploma in de stadssociologie te halen. “Ik droomde ervan om professor te worden, maar nu weet ik niet of dat wel kan.

Kan ik mijn studie wel blijven betalen als mijn werkvergunning vervalt? Mag ik überhaupt wel werken als ik afgestudeerd ben?” Aan het Baruch College in New York doet de Nederlandse politicoloog Els de Graauw onderzoek naar Dreamers en de voorzieningen die steden voor hen in het leven hebben geroepen. Ze heeft veel contact met ongedocumenteerde jongeren, en ziet dat ze het moeilijk hebben. “New York is immigrantvriendelijk, maar ook hier zijn ze bang, boos en gefrustreerd. Ik krijg mailtjes van studenten die niet weten hoe ze hun studie moeten bekostigen, omdat ze geen fi nanciering van de overheid kunnen aanvragen, of ze zeggen: wat heeft het voor zin als ik straks toch geen werkvergunning krijg?”

De stad is een relatief veilige haven voor immigranten zonder papieren. New York biedt gratis juridische hulp en weigert arrestanten over te dragen aan de vreemdelingenpolitie. Maar dat betekent niet dat die niet actief is. De Graauw vertelt over een telefoontje naar de universiteit: de vreemdelingenpolitie die om de contactgegevens van een ongedocumenteerde student verzocht. Die gaf de universiteit overigens niet – er is een speciaal protocol om het agenten binnen de wet zo moeilijk mogelijk te maken aan informatie van studenten te komen.

De strijd is niet over

En toch wandelt Guadalupe gerust door New York in een van de T-shirts die ze verkoopt om geld in te zamelen voor de NYSYLC. ‘Undocumented, unafraid, unapologetic’ staat erop. Oftewel: papieren of niet, ze is niet van plan in de schaduw van de samenleving te gaan leven. Haar vader schrok zich wezenloos toen hij haar voor het eerst in het T-shirt zag. “Maar inmiddels zien mijn ouders ook wel dat ik zo zelfvertrouwen opbouw en groei, als leider.”

Dat helpt als de president weer eens een nare tweet de wereld in slingert. Ze danst met een lach op haar gezicht door het zaaltje onder de kerk, ook al meldde Trump kort voor de training nog dat hij niet langer van plan is een deal te sluiten die het DACAprogramma redt en haar toekomst in de VS veilig stelt. “NO MORE DACA DEAL!”, schreef hij in een dreigend bericht.

Het is vast niet meer dan een politieke strategie, iets om zijn achterban even tevreden te houden, oordeelt Guadalupe optimistisch. “De strijd is niet over”, verzekert ze. Ze vreest dat de Dreamers weer op de achtergrond raken, nu andere, actuele kwesties zoals wapenbezit de aandacht opeisen. “Politici moeten kiezen, denken aan hun herverkiezing, en vaak staan ongedocumenteerden dan achteraan, want wij kunnen niet stemmen. Ik denk soms dat ze gewoon net zo lang wachten tot wij de strijd opgeven. We moeten druk blijven uitoefenen.”

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
14117885_1363021240391941_3404915891011004102_n

Karlijn van Houwelingen

Karlijn is freelance journalist en VS correspondent bij het AD.
Profielpagina

Advertentie

wca2019_600x500_v4 (002)