Asha ten Broeke: ‘‘Radicaal’ is prachtig woord voor nood­zakelijke revolutie’

Als het woord ‘radicaal’ iets zou voelen, zou het verontwaardigd zijn, denk ik. Of pissig. Het ene moment sta je als woord in alle onschuld iets te betekenen als ‘grondig’ of ‘ingrijpend’. En het volgende moment gaat, of all people, Dilan Yesilgöz met je aan de haal.

Het begon vorig jaar tijdens een VVD-congres. In een speech begon partijleider Yesilgöz ineens over ‘het extreme, links-radicale en activistische deel van de achterban van GroenLinks en PvdA’ en hoe ‘links-radicalisme steeds meer voet aan de grond’ krijgt. Dit was, zo moesten we begrijpen, een bijzonder slechte zaak. Er was zelfs sprake van een snood plan: ‘Er wordt geëist dat gewone, hardwerkende Nederlanders hun leven aanpassen naar ‘hoe de radicalen het willen’.

Over wie die ‘radicale achterban’ precies is, bleef ze wat vaag, al verwees ze naar ‘campusbezettingen met alle vernielingen en kosten van dien’ of ‘van die mensen die zich aan de A12 vastplakken’. Wat wel duidelijk is, is dat het woord ‘radicaal’ een nieuwe bijsmaak kreeg. Ineens betekende het niet meer ‘grondig’, maar iets lelijkers. Iets dat ruikt naar dreiging, dwang, geweld en gevaar.

Wild creatief was het natuurlijk allemaal niet. Yesilgöz leende gewoon een extreemrechts propagandatechniekje. Zo noemen de engnekken van AfD de Duitse sociaaldemocraten van de SPD ook voortdurend ‘radicaal-links’. De hoop was dat de christendemocraten van de CDU/CSU dan zouden denken ‘daar moeten we van wegblijven’ en dat zij hun partij als vanzelf in de armen van de AfD zouden laten vallen. Opperautocraat Donald Trump raaskalt op semi-dagelijkse basis over de ‘radical left’, dat de schuld krijgt van zo’n beetje alles. Zelfs wanneer ICE in Minneapolis een moeder doodschiet die gewoon rustig probeert weg te rijden, was dat nodig, aldus Trump, want het land en agenten moeten worden beschermd tegen ‘deze Radicaal Linkse Beweging van Geweld en Haat!’ (Zijn hoofdletters, uiteraard, niet de mijne.)

Revolutionaire houding

Het arme woord ‘radicaal’ heeft deze demonisering niet verdiend. Met haat of geweld heeft het niets te maken. Het is ooit ontleend aan het Franse ‘radical’, wat dus ‘zeer ingrijpend’ betekent. Of, in politieke context, ‘hervormingsgezind’. En ‘radical’ is op zijn beurt afgeleid van het Latijnse ‘radicalis’, wat wortel betekent. (We danken daar ook het gezellige woord ‘radijsje’ aan.)

Wie radicaal is, wil dus graag problemen bij de wortel aanpakken. Het aardige is dat veel linkse mensen het woord ‘radicaal’ ook precies zo gebruiken. Niet als iets om te verfoeien, maar als woord voor de notie dat we bepaalde shit – racisme, kapitalisme, imperialisme, noem maar op – nu eens echt ingrijpend moeten oplossen. Dat het misschien een aardig idee is om onze samenleving grondig te hervormen, zodat bijvoorbeeld alle mensen uit gemarginaliseerde groepen een goed leven kunnen leiden, dat genocides stoppen of dat de aarde niet per ommegaande naar z’n grootje gaat.

De Amerikaanse activist en filosoof Angela Davis zei het al: ‘Als we niet bang zijn om een revolutionaire houding aan de nemen – als we inderdaad wensen radicaal te zijn in onze zoektocht naar verandering – dan moeten we onze onderdrukking bij de wortel aanpakken. Radicaal betekent immers simpelweg ‘dingen bij de wortel grijpen’.’

In het voorwoord van het boek Let this radicalize you van Kelly Hayes en Mariame Kaba voegt schrijver Maya Schenwar daar een mooie gedachte aan toe: ‘Wanneer we nadenken over de oorsprong van het woord ‘radicaal’ in relatie tot ‘wortels’, laten we dan niet vergeten wat wortels doen: ze maken het leven mogelijk.’ In een wereld waarin het bestaan van steeds meer mensen steeds urgenter wordt bedreigd, denkt zij dat ‘radicaler worden – politiek dieper gaan, dapperder worden in zowel je dromen als je dagelijks leven – een noodzakelijke voorwaarde is voor het leven op Aarde.’

Daarmee betekent het ‘radicaal’ in ‘radicaal-links’ dus ook iets compleet anders dan het ‘radicaal’ in ‘radicaal-rechts’. De ‘radicaal’ op rechts verwees ooit naar mensen of partijen die weliswaar heul rechts zijn, maar niet de rechtstaat of de democratie proberen te ondermijnen. Die partijen zijn helaas heden uitgestorven; er is in Nederland geen zeer rechtse partij meer over die de afgelopen jaren geen antidemocratische uitspraken, plannen of moties op haar naam heeft staan. Blijkbaar is het voor politici verdraaid lastig om heel rechts te zijn en geen fascistische trekjes te krijgen. Toch zijn veel media de VVD en alles aan haar rechterzijde ‘radicaal-rechts’ blijven noemen. Zo werd ‘radicaal’ ineens een woord om rechtsextremisme mee te verbloemen.

Strijdkreet

Even samengevat zit het dus ongeveer zo. Radicaal-rechts: zoetjesaan op weg naar een bruin hemdje. Radicaal-links: we gaan alle crises bij de wortel aanpakken, en aan het eind van de revolutie heeft iedereen een huis, gratis onderwijs en een biologische moestuin.

Ik stel voor dat we het woord ‘radicaal’ een beetje proberen op te vrolijken door de vervuiling van het woord te stoppen. ‘Radicaal’ is niet eng en gewelddadig. ‘Radicaal’ is geen eufemisme voor fascisme. Het is een strijdkreet. Een prachtig woord voor een noodzakelijke revolutie. Eis het terug. En wees vooral lekker radicaal.