Lula: troon van de koning van de armen begint te wankelen

04-02-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

Brazilie Lula da Silva 150Toen Lula in oktober 2002 na drie eerdere pogingen eindelijk de presidentschapsverkiezingen won, barstte het feest in de sloppenwijken van Rio de Janeiro en São Paulo los. Voor de 44 miljoen armen van Brazilië was de voormalig schoenpoetser en metaalarbeider de hoop op een beter bestaan. De kersverse president die zelf kan meepraten over hoe het voelt om dagenlang een lege maag te hebben, had tijdens de verkiezingsstrijd immers beloofd dat hij honger zou uitbannen.

Vlak na zijn aantreden in januari 2003 maakte Lula zijn ambtieuze Fome Zero (Nul Honger) plan bekend. Alle armen van het 180 miljoen inwoners tellende land zouden binnen vier jaar toegang krijgen tot voldoende voedsel. 'Als aan het einde van mijn ambtstermijn iedere Braziliaan elke dag heeft ontbeten, geluncht en een avondmaaltijd op heeft, zie ik mijn belangrijkste taak vervuld,' zei de pas gekozene tijdens zijn eerste officiële speech.

Internationaal oogst Lula's Nul-Hongerproject ook veel bewondering. Zo ontving hij uit handen van de Spaanse koningin vorig jaar de prestigieuze Premio Príncipe de Asturias. Bovendien maakt de kloeke opstelling van de kleine Braziliaan ten opzichte van de Verenigde Staten en in internationale instellingen als de Wereldhandelsorganisatie indruk op de armen uit de rest van de wereld. Eindelijk iemand met een krachtige uitstraling die de hoge heren aan hun jasje durft te trekken om ze op de honger in de wereld te wijzen! 'De honger is een massavernietigingswapen dat 24.000 mensen per dag doodt en iedere minuut 11 kinderen,' aldus Lula.

Lulafonds

In een jaar tijd heeft Lula de leidersrol binnen een groep van twintig ontwikkelingslanden die opkomen voor hun handelsbelangen, op zich genomen. Deze groep speelde een belangrijke rol bij het mislukken van de WTO-top in Cancun. Een mislukking die door sommigen als een overwinning voor het Zuiden wordt gezien.

Lula's laatste wapenfeit in zijn internationale campagne tegen de honger is de lancering van een nieuwe variant op de Tobin Tax. Een plan dat hij vorige week samen met zijn Franse collega Chirac aankondigde. 'Het wordt tijd voor de invoering van een internationale belasting op wapenhandel en financiële transacties,' stelden de beide regeringsleiders tijdens een bijeenkomst van ruim tweehonderd captains of industry in Genève. De opbrengsten daarvan zouden ten goede moeten komen aan het speciale fonds voor de strijd tegen honger en armoede in de wereld, door Chirac het 'Lulafonds' gedoopt.

Brazilie Lula presidentDie strijd is volgens de oud vakbondsleider geen utopisch ideaal maar vooral een strijd tegen sociale ongelijkheid en voor rechtvaardigheid en duurzame ontwikkeling. Het is slechts een kwestie van politieke wil om dat gevecht aan te gaan. Maar ondanks deze krachtige taal ontbreekt het Lula aan een concreet plan waarin de organisatie van zo'n internationale belasting uit de doeken wordt gedaan. Die hete aardappel werd weggeschoven met de belofte dat Braziliaanse en Franse deskundigen op het door Lula en Chirac gelegde ei gaan zitten broeden en in september met een rapport komen.

'Er is geen enkele sloppenwijk van de kaart geschrapt'

Zijn Lula's mooie praatjes dan vooral voor de bühne? De roep om concrete resultaten uit de koker van de Braziliaan wordt sterker. Want terwijl Lula in zijn spiksplinternieuwe, dure, presidentiële vliegtuig de wereld oversuist om te spreken over de strijd tegen honger en de noodzaak van een alliantie tussen ontwikkelingslanden, wordt er thuis in Brazilië steeds meer gemord. 'Gedurende de dertien maanden sinds de verkiezing van Lula is er niet één nieuwe snelweg aangelegd, geen ziekenhuis of gevangenis gebouwd, zijn de salarissen van politieagenten en onderwijzers niet verbeterd en is er geen enkele sloppenwijk van de kaart geschrapt,' klaagde een lezer van een Braziliaanse krant onlangs in een ingezonden brief.

De teneur van steeds meer krantenartikelen is dat Lula beter thuis de mouwen kan opstropen in plaats van continu de leider van een nieuwe Derde-Wereldcoalitie tegen armoede uit te hangen. Zo zou Lula zelf flink de teugels in handen moeten nemen van zijn pas gewijzigde kabinet om te voorkomen dat de nieuwe premier José Dirceu steviger in het zadel komt te zitten. De kwakkelende Braziliaanse economie is nog niet uit de gevarenzone en pijnlijke bezuinigingen zijn noodzakelijk.

Maar als Lula er daadwerkelijk in wil slagen om de honger in eigen land uit te bannen dan zal hij meer in zijn plan moeten gaan investeren. Bovendien dreigt een aantal conflicten tussen landloze boeren en grootgrondbezitters uit de hand te lopen en is zijn bemiddeling gewenst. Als klap op de vuurpijl wordt de stad São Paulo geteisterd door jaarlijkse overstromingen, terwijl het drinkwater in diezelfde stad waarschijnlijk gerantsoeneerd gaat worden vanwege te kleine reserves.

Misschien niet allemaal zaken waar de president direct de hand in heeft, maar wel reden tot gedempt gemor over zijn optreden. Sommige analytici voorspellen dat dat geduld niet eindeloos is. Want hoewel de koning van de armen nog altijd heel wat krediet heeft uitstaan bij de gemiddelde Braziliaan, zou Lula's populariteit wel eens snel over zijn hoogtepunt heen kunnen zijn.

Lula zet beleid van rechtse voorganger voort

In linkse kringen wordt al geklaagd dat de Brazilianen een paard van Troje hebben binnengehaald. De teleurstelling bij hen is groot dat van de plannen van de radicale linkse vakbondsleider over het doorbreken van de macht van het neoliberalisme niet veel meer over is. In plaats daarvan zet Lula in grote lijnen het economische beleid van zijn rechtse voorganger voort om het IMF en buitenlandse geldschieters tegemoet te komen. Ook de invloedrijke beweging van landloze boeren, MST, is teleurgesteld in de eerste socialistische president van Brazilië sinds veertig jaar. Zij hadden verwacht dat hij doortastender aan de slag zou gaan met landhervormingen. Inmiddels bezetten zij dan ook weer volop kavels land.

Ironisch genoeg is Lula vooral bij de groep die hem aanvankelijk het meest wantrouwde, in een beter daglicht komen te staan: de financiële wereld. Voor de verkiezingen bestond er de angst dat de economie als gevolg van populistische geldverslindende beleidsmaatregelen onderuit zou gaan. Buitenlandse investeerders trokken zich massaal terug. Inmiddels lijken die schoorvoetend terug te komen.

Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen in november van dit jaar zal de Socialistische Partij van Lula ongetwijfeld met nieuwe, aansprekende plannen komen. De komende tijd kunnen echter nog geen ingrijpende sociale en economische maatregelen van Lula worden verwacht. Het carnaval zit er weer aan te komen en dat betekent reces voor regering en parlement.

Reacties