Baas over eigen buik en ballen, ook na de verkiezingen?

01-03-2017 Bron: OneWorld
Women's March against Trump, St. Paul, Minnesota. Fibonnaci Blue/Flickr
Blijft Nederland zich inzetten voor seksuele rechten in de rest van de wereld? Met de hashtag #NLGidsland gingen CDA, VVD, D66, GroenLinks en PvdA daarover in debat.
Verslag – 

Mag Nederland zich bemoeien met meisjesbesnijdenis en kindhuwelijken in andere landen? En moet in ons eigen land het vaderschapsverlof van 2 dagen naar minimaal 8 weken? En moet anticonceptie een basisrecht zijn, net als voedsel en schoon drinkwater, ook om overbevolking tegen te gaan?

Dit zijn een aantal van de vragen die voorbijkomen als je de Politieke Sekswijzer invult. Deze biedt een alternatieve strategie om als zwevende kiezer je stem te bepalen. Kijk nu eens niet naar belastingvoordelen, filerijden en ‘doorrekeningen van het CPB’, maar naar de partijstandpunten over seksuele rechten, gezondheid en gelijkheid. Bij mij eindigden alle partijen in de stemwijzer overigens ongeveer gelijk, met alleen een kleine uitschieter voor 50PLUS (!).

Waarom zou je alleen kijken naar files en hypotheekrente? Je kunt je stem ook bepalen met de Politieke Sekswijzer

De stellingen uit de Politieke Sekswijzer vormeen de basis voor een debat tussen (aspirant-)Kamerleden. 50PLUS is niet aanwezig, maar wel PvdA (Ilco van der Linde), D66 (Stientje van Veldhoven), VVD (Sven Koopmans), GroenLinks (Bram van Ojik) en CDA (Agnes Mulder). In de volgepakte zaal in het Humanity House zien we veel medewerkers van ontwikkelingsorganisaties, en aantal mensen ‘namens zichzelf’. Moderator Ama van Dantzig: ‘Fijn dat jullie met zoveel mensen gekomen zijn, maar de volgende keer mag het wel wat diverser. Zodat we niet alleen praten over de mensen om wie het gaat, maar ook met hen.’ Ze vertelt over haar nichtje in Ghana. Die hoefde geen voorlichting en geen voorbehoedsmiddelen, want ze deed niet aan seks. Maar ze was wel ineens zwanger.

SRGR Debat, Humanity House, Den Haag: Nederland Gidsland?VLNR: Sven Koopmans, Agnes Mulder, Bram van Ojik, Stientje van Veldhoven, Ilco van der Linde, Ama van Dantzig. 

Dat is de kern waar het vandaag om draait. Seksuele vrijheid. Een toch behoorlijk sexy onderwerp met de niet zo sexy afkorting ‘SRGR’: seksuele en reproductieve gezondheid en rechten. ‘Zelf kunnen kiezen op wie je verliefd wordt en of je met diegene seks wil hebben’, zo vat SRGR-ambassadeur Lambert Grijns het samen. ‘Het gaat om vrouwen, maar net zo goed om mannen. Kort gezegd: baas over buik en ballen’. 

De massale steun voor #SheDecides laat zien dat burgers het niet accepteren dat Trump zich bemoeit met andermans buik en ballen

Gidsland

In de bijna afgelopen kabinetsperiode vormde SRGR zo’n beetje het enige onderwerp op de begroting van ontwikkelingssamenwerking waar geen geld vanaf ging, maar zelfs enkele tientallen miljoenen extra voor werden gereserveerd. Nederland was kortom een zogezegd gidsland, maar het is maar zeer de vraag of dat na de verkiezingen nog steeds die positie kan beroepen. 'Gidsland of niet, dat vind ik niet zo relevant’, zegt Lambert Grijns. ‘Wat mij betreft zijn er meerdere gidslanden. Ik kom net terug uit Kirgizië, waar praten over seks een taboe is, maar de drugsaanpak vooruitstrevend. Ik geloof dus niet zo sterk in de tweedeling progressieve en conservatieve landen. Tot twee maanden terug waren de Verenigde Staten de grootste donor voor family planning en aidsbestrijding. En zie nu… Geen geld meer naar organisaties die voorlichting geven en vrouwen bijstaan bij keuzes die ze maken, zoals voor abortus. De massale steun voor het initiatief van minister Ploumen #SheDecides laat zien dat burgers het niet accepteren dat Trump zich bemoeit met andermans buik en ballen.'

Hoe gaan de politieke partijen ervoor zorgen dat SRGR straks met een nieuw kabinet ‘great’ blijft?  Louise van Deth, directeur Aidsfonds, maakt zich zorgen: ‘Het is nog zeventien dagen tot de verkiezingen. Er verandert straks dramatisch veel in het politieke landschap. Wie komt er straks op voor de rechten van kwetsbare groepen, van meisjes en vrouwen, voor gelijkheid? De global gag rule van Trump maakt mij verschrikkelijk bezorgd. Ik ben heel erg bang dat teniet gedaan wordt wat we bereikt hebben.’

Aids kan in 2030 de wereld uit zijn, maar nu komen er nog elk jaar 2 miljoen nieuwe infecties bij

En er is zeker wat bereikt. Lees bijvoorbeeld dit interview terug met de onlangs overleden vooruitgangsprofessor Hans Rosling. Nog wat cijfers: het aantal mensen dat sterft aan hiv/aids is sinds 2004 met 45% afgenomen. Aids kan in 2030 de wereld uit zijn, maar nu komen er nog elk jaar 2 miljoen nieuwe infecties bij. Tientallen miljoenen jongeren krijgen seksuele voorlichting. En wereldwijd is het aantal moeders dat sterft in het kraambed de afgelopen 25 jaar gehalveerd. Maar tegelijkertijd is vier op de tien zwangerschappen in ontwikkelingslanden ongepland en trouwt een op de drie meisjes voor haar 18e. In een politiek klimaat waarin je eigen land ‘first’ komt, is het maar de vraag wie er straks nog opkomt voor deze meisjes.

1 miljard voor ontwikkelingshulp
De VVD bij monde van Sven Koopmans weet vooral hoe het niét moet. Fors bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, de focus op veiligheid en banen. De vrijheid van vrouwen is belangrijk, dat wel, en moet vooral via de VN verlopen, want dan wordt geld het meest efficiënt besteed. Groen Links wijst de VVD er fijntjes op dat ze nog eens 2,7 miljard wil bezuinigen op het budget van 3,7 miljard. “Dan houd je dus 1 miljard per jaar over. Wat denk je daarmee te doen?”, vraagt Bram van Ojik.

Het gaat erom dat je werk hebt. Of je nou in Drenthe woont, waar ik vandaan kom, of in Afrika

Volgens Agnes Mulder staat ook het CDA achter de Duurzame Ontwikkelingsdoelen. 'Diversiteit is goed vertegenwoordigd binnen onze partij met homo's en lesbiënnes in de fractie en daar zijn we trots op.' Voor Mulder gaat hulp om banen, banen, en nog eens banen. 'Het gaat erom dat mensen werk hebben. Of je nou in Drenthe woont, waar ik vandaan kom, of in Afrika.' CDA wil het huidige ontwikkelingsbudget continueren, met extra opvang van vluchtelingen in de regio.  

Stientje van Veldhoven (D66) wijst op het 17-kleurige speldje op haar jurk, die de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen symboliseren. ‘Alles hangt met alles samen. Klimaatverandering is niet genderneutraal. Vooral vrouwen zijn er de dupe van.'

Ilco van der Linde tot slot spreekt spierballentaal over #SheDecides: ‘de PvdA staat met de voeten in de blubber om door te knokken. Ploumen gaat linksom of rechtsom  die 600 miljoen bij elkaar krijgen. Die vrouw moet blijven, stem op PvdA.’

Praten om het praten
Al snel blijkt dat de diverse stellingen uit de Politieke Sekswijzer als de bekende wegen steeds weer naar Rome leiden en de fundamentele verschillen tussen de partijen blootleggen. Ook al praat je over seksuele gezondheid en rechten, de wezenlijke vraag blijkt toch: geloof je in ontwikkelingshulp of niet, en waarom niet? Het gaat over de effectiviteit van VN versus versnippering van kleine organisaties, maar ook over conferenties waar gepraat wordt om het praten, en over vliegkilometers op kosten van de belastingbetaler. Het gaat over ‘weggegooid geld’ (VVD) versus ‘meters aan evaluaties en rapporten die deze bewering tegenspreken (GroenLinks). Zelfs de term 'draagvlak' wordt van stal gehaald en afgepoetst. Het gebrek aan draagvlak onder de Nederlandse bevolking, is een belangrijke reden voor de VVD om op ontwikkelingshulp te bezuinigen, dixit Koopmans. 

Als je meer wil weten over de diverse standpunten over ontwikkelingssamwerking 'at large', kun je het verslag lezen van een eerder debat in De Balie, georganiseerd door Partos en Kaleidos Research, in samenwerking met OneWorld. En Cordaid deed een uitgebreide factcheck van Koopmans' uitspraak voor draagvlak. 

Gaypride naar Uganda
Bij de laatste stelling belanden we weer bij de beginvraag of Nederland een gidsland zal blijven. De stelling luidt: ‘Als landen het zelf niet doen, is het niet aan Nederland om te investeren in taboedoorbrekende onderwerpen als veilige abortus, LHBT-rechten en seksuele voorlichting.' Dan gaat de discussie over wat volgens mij de kern is van al dan niet een gidsland willen zijn. Wil je internationaal actief uitdragen dat seksuele rechten en gezondheid de basis vormen voor welzijn en welvaren? Daarover verschillen de meningen in gradaties. Agnes Mulder plaatst kanttekeningen: 'Andere landen vinden het soms imperialistisch als wij gaan zeggen wat anderen moeten vinden. We moeten de gaypride niet exporteren naar Uganda.' 
Volgens Van Ojik gaat deze stelling om universele mensenrechten waar Nederland, ongeacht wat regeringen in andere landen daarvan vinden, zich voor inzet.

Pleur maar op 
Wat mij betreft had de discussie juist veel meer daarover mogen gaan, want aan bevlogenheid ontbrak het niet. Voor welke van deze universele rechten gaan de verschillende partijen nou net een tandje harder lopen, als de kiezers hen de kans geven? In welke landen, op welke thema's, zonder als olifant in een porseleinkast rond te stampen? En hoe kunnen programma's worden voortgezet, als er een kabinet aan de macht komt dat ontwikkelingshulp sowieso verspilling vindt? Misschien met de rekensom van Rutgers-directeur Ton Coenen, die stelt dat elke euro die je investeert in SRGR 120 euro oplevert (bron: Copenhagen Consensus). 

Hoogleraar sociologie Jan Willem Duyvendak stelde onlangs in de Volkskrant: ‘Ik constateer dat sinds Fortuyn populistische partijen vrouwen- en homorechten hebben omarmd. [...] het wordt problematisch als deze rechten worden omarmd omdat het typisch Nederlands is. Ze zijn overal belangrijk. Wat mij opviel in bijna alle verkiezingsprogramma's: de wereld buiten Nederland interesseert de politici niet meer. Als je zegt 'pleur maar op', dan vind je het blijkbaar niet belangrijk dat vrouwen- en homorechten in andere landen ook worden nageleefd.'

Vreemd genoeg zijn het P-woord, het W-woord en ook het T-woord niet gevallen tijdens dit debat. Het is begrijpelijk dat het gesprek wat technocratischer wordt tegen een decor van professionals, en dat men retorisch tegen elkaar opbiedt - het is tenslotte verkiezingstijd. Maar ik miste de connectie met het bredere politieke context waar Lambert Grijns en Louise van Deth eerder aan refereerden. Juist ook omdat de solidariteit onder een deel van onze samenleving in tijden niet zo hoog is geweest. Kijk maar naar de overweldigende belangstelling voor #SheDecides, de Women's March tegen Trump of het intersectionele nieuwe feminisme. Politici zouden beter in gesprek kunnen gaan met dat publiek dan met elkaar, om samen een antwoord te vinden op de T's en W's van deze wereld. 

Lonneke van Genugten

Hoofdredacteur OneWorld. Leest en schrijft het liefst over Congo, Rwanda en...

Lees meer van deze auteur >

Reacties