Lot mensenrechtenraad onzeker

07-03-2006
Door: Sanne Rooseboom
Bron: OneWorld

Op 23 februari presenteerde Jan Eliasson, de voorzitter van de Algemene Vergadering van de VN, na een jaar onderhandelen een uitgewerkt plan voor de nieuwe mensenrechtenraad. De nieuwe raad moet kleiner en effectiever worden. Landen die zelf systematisch mensenrechten schenden mogen er geen deel van uitmaken. 

 

Het was de bedoeling dat het voorstel eind februari zou worden aangenomen door de Algemene Vergadering. Maar de VN-ambassadeur van de Verenigde Staten, John Bolton, vindt het huidige voorstel een compromis dat niet veel beter is dan de mensenrechtencommissie en wil opnieuw onderhandelen. 

 

De VS willen onder meer een kleinere raad met vaste leden, in plaats van een raad met 47 wisselende leden, zoals nu wordt voorgesteld.

 

Sinds Bolton eind februari bekend maakte dat de VS het voorstel niet steunen, neemt de internationale druk op de Amerikanen toe. Europa steunt het voorstel van Eliasson wel, net als veel mensenrechtenorganisaties. Nobelprijswinnaars, onder wie oud-president Jimmy Carter van de VS, hebben dit weekeinde hun steun uitgesproken voor de nieuwe raad.  

 

De voormalige VN-mensenrechtencommissaris Mary Robinson haalde maandag uit naar de Verenigde Staten. Volgens haar speelt Bolton landen die zich weinig aantrekken van mensenrechten in de kaart door het voorstel van Eliasson af te wijzen. 'Verder praten zal bijna zeker een zwakkere raad opleveren', aldus Robinson. Ook  benadrukte ze fijntjes dat de VS zelf door het beleid de laatste jaren weinig recht van spreken heeft als het om mensenrechten gaat.

 

Of de plannen zullen worden goedgekeurd voor op 13 maart de oude commissie samenkomt is nog niet duidelijk.

 

Teloorgang commissie 

 

Commissie  Raad
 53 leden  47 leden
Afrika 28%
Azië 23%
Latijns-Amerika 21%
West-Europa e.a. 19%
Oost-Europa 9%
Afrika 28%
Azië 28%
Latijns-Amerika 17%
West-Europa e.a. 15%
Oost-Europa 13%
Orgaan van Economisch Sociale Raad Orgaan van Algemene Vergadering
 1x 6 weken per jaar  Meerdere keren per jaar en bij calamiteiten
 Leden kunnen niet weggestuurd worden  Algemene Vergadering kan leden uit de raad zetten
 Ieder land dat aan de beurt is, kan lid worden  Algemene Vergadering benoemt leden bij meerderheid van stemmen
 Landen waar klachten over zijn, worden besproken  Alle lidstaten van de VN worden periodiek besproken
De mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties werd in 1946 opgericht om mensen­rechtenschen­dingen te onderzoeken en aanbevelingen te doen voor internationale wetgeving. De commissie vergadert jaarlijks zes weken lang.

 

In de laatste decennia werden steeds meer 'dubieuze' landen lid van de commissie, die er vooral voor wilden zorgen dat ze zelf niet zouden worden bekritiseerd. VN-secretaris-generaal Kofi Annan noemde de commissie vorig jaar 'een vehikel voor lidstaten om zichzelf tegen kritiek te beschermen'. In een VN-rapport uit 2004 wordt gesteld dat de commissie 'lijdt aan een gebrek aan legitimiteit, wat een schaduw werpt over de reputatie van de hele Verenigde Naties.'

 

Veranderingen

 

Er moet veel veranderen om  te zorgen dat de VN weer een gezaghebbend orgaan voor de mensenrechten hebben:

 

Lidmaatschap


Nu nog zijn er 53 landen lid van de mensenrechtencommissie. De nieuwe raad zal 47 leden krijgen. De afgelopen jaren waren veel landen lid die zelf een slechte roep hebben als het gaat om mensenrechten, zoals China, Cuba, Saoedi-Arabië, Sudan en Zimbabwe.

In het voorstel dat er nu ligt, benoemt de Algemene Vergadering van de VN de leden van de mensenrechtenraad. Een kandidatuur moet gesteund worden door meer dan de helft van de VN-lidstaten. Stemonthoudingen tellen als tegenstem.

 

Annan en enkele mensenrechtenorganisaties hadden liever gezien dat de goedkeuring van tweederde van de lidstaten nodig was, zodat grote mensenrechtenschenders makkelijker kunnen worden geweerd. Toch steunen ze nu het voorstel, omdat het een aanvaardbaar compromis is.

 

De meeste landen die deelnemen aan de commissie zijn het erover eens dat er iets moet veranderen. Maar wat, daarover verschillen de meningen. Zuidelijke landen klagen dat de commissie bepaalde regio's veel kritischer volgt dan andere, stelde mensenrechtenexpert Chris Collier eerder op OneWorld. Westerse landen klagen vooral over de leden die het voor zichzelf opnemen.

 

Status 

De oude commissie kwam een keer per jaar bij elkaar; de nieuwe raad moet een permanent orgaan worden. De raad zou in de hiërarchie van de VN opschuiven en op hetzelfde niveau komen als de Algemene Vergadering, de Veiligheidsraad en de Economische en Sociale Raad.

 

Werkwijze

De nieuw op te richten mensenrechtenraad bespreekt periodiek alle lidstaten van de VN. Dit zou de schijn van partijdigheid, of van een te grote nadruk op bepaalde regio's, vermijden. Omdat de raad vaker bij elkaar zal komen, kan ze sneller reageren op acute mensenrechtenschendingen.

 

Oproep

 

Als er opnieuw onderhandeld gaat worden, zal het plan voor een mensenrechtenraad worden afgezwakt, vreest ook mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. Deze organisatie roept dan ook dringend op om het voorstel voor de raad te accepteren zoals het er nu ligt.

 

De huidige commissie heeft door alle kritiek haar gezag verloren. Als de nieuwe mensenrechtenraad er dit voorjaar niet komt, ontstaat er een vacuüm waar volgens Human Rights Watch alleen de schenders van mensenrechten voordeel bij hebben.

Human Rights Commission
Opinie Mary Robinson

Reacties