“Bij mij is solidariteit er met de paplepel in gegoten”, zegt Ellen Santen (80). “Ik kom uit een rood nest, en bovendien heb ik een Joodse achtergrond. Ik heb veel familieleden verloren in de oorlog en ik weet dat veel Joodse vluchtelingen niet goed werden ontvangen in Nederland. Dus toen ik met pensioen ging na een loopbaan in het volwassenonderwijs, wist ik: ik wil iets voor vluchtelingen doen.” Ze kijkt naar haar vriendinnen en mede-activisten, Brit de Jong (77) en Toke Smolders (74). Allen nog even strijdlustig als toen ze in de jaren 60, 70 en 80 meededen aan studenten- en vrouwenprotesten, stadhuisbezettingen en demonstraties tegen de oorlog in Vietnam en de kruisraketten.

“Solidariteit lijkt wel een besmet woord tegenwoordig; in onze jongere jaren was het heel normaal”, zegt Smolders. De Jong en zij zijn al ruim tien jaar lid van Vrouwen tegen Uitzetting (VTU), Santen al twintig jaar. Deze organisatie, met momenteel ongeveer twintig actieve leden, spreekt zich sinds 1995 actief uit voor een menselijk en rechtvaardig asielbeleid. VTU wilde toen al meer aandacht voor vrouwelijke vluchtelingen en de dingen waar vooral zij mee te maken krijgen, zoals partnergeweld en seksuele uitbuiting.

De leden van VTU ondersteunen (met name) vrouwen in hun asielprocedure: ze leggen contact met asieladvocaten, zoeken naar opvangplekken en helpen bij het vinden van medische en sociale zorg. Daarnaast organiseren ze, samen met vluchtelingen, regelmatig debatten en gesprekken met Kamerleden, wethouders en deskundigen; zo organiseerden ze een verkiezingsdebat eerder dit jaar, rondom het thema asielbeleid en ongedocumenteerd-zijn. Vanwege hun uitgesproken politieke standpunt ontvangen ze alleen donaties en geen subsidie.

OneWorld portretteert mensen die zich inzetten voor een betere buurt, school, of werkomgeving. De Verenigde Naties en miljoenen betrokken burgers spraken hiervoor de duurzame werelddoelen af (SDG’s), die we in 2030 moeten halen. Denk aan gendergelijkheid, géén armoede, betaalbare en duurzame energie en kwaliteitsonderwijs voor iedereen. De Goal Getters in deze rubriek gaan daar nu al voor. Geïnspireerd? Check hier wat jij kunt doen.

Ongehoord onrecht

In april haalde VTU de krantenkoppen: ‘Behandeling migranten lijkt op die van slachtoffers toeslagenaffaire’. Dat bleek uit Ongezien Onrecht in het Vreemdelingenrecht, een publicatie van asieladvocaten en migratiedeskundigen die VTU bij elkaar had gebracht. De titel verwijst naar het rapport over het toeslagenschandaal (Ongekend Onrecht), dat het kabinet ten val bracht. Net als de gedupeerden in dat schandaal, hebben ook asielzoekers te maken met wantrouwen van de overheid, rigide maatregelen en een gebrek aan menselijke maat, constateerden de advocaten en deskundigen.

Veel vluchtelingen hebben geen identiteitsbewijs. Dan neemt de IND je zaak niet in overweging

Tegelijkertijd brachten de auteurs de bundel Ongehoord. Onrecht in het vreemdelingenrecht uit, waarin de verhalen van 48 vluchtelingen te lezen zijn en die alle Kamerleden in hun postvakje kregen. De verhalen in de bundel gaan bijvoorbeeld over vrouwen die vluchtten vanwege seksueel geweld, maar hier te horen krijgen dat dit geen grond voor asiel is. Maar ook over mensen die worden afgewezen omdat ze volgens de IND hun eigen taal niet perfect spreken, waardoor de IND hun verhaal ongeloofwaardig vindt.

Santen begeleidt momenteel een Eritrese vrouw die al negen jaar in Nederland is. “Zij moest vluchten van Ethiopië naar Eritrea en later naar Soedan. Daar werkte zij in de huishouding en werd ze verkracht door de heer des huizes. Ze raakte zwanger, maar werd – zonder haar kind – door haar werkgever naar Europa gestuurd. Haar asielaanvraag wordt steeds afgewezen, omdat de IND haar identiteitsdocument niet geloofwaardig vindt. Ook een geboorteakte die vrienden met veel moeite hebben opgevraagd in Eritrea accepteerde de IND niet. Omdat de vrouw ernstige hartproblemen heeft, zou ze volgens de wet tijdelijk asiel kunnen krijgen op medische gronden. Maar ook dat is afgewezen omdat haar nationaliteit ‘ongeloofwaardig’ is.”

Nederland erkent verkrachting, ‘eerwraak en seksuele uitbuiting niet als grond voor asiel

Een gebrek aan identiteitsdocumenten leidt volgens Amnesty International te vaak tot afwijzing. Zonder identiteitsdocumenten neemt de IND een zaak niet in overweging, terwijl er veel redenen zijn waarom vluchtelingen hun identiteitsdocumenten kwijtraken of die zelfs nooit hebben gehad. “Bij de IND krijg je altijd het nadeel van de twijfel”, aldus Santen. “De menselijke maat moet terug.”

Daarvoor richten de vrouwen van VTU zich tot de politiek. Ze zijn van plan een tienstappenstappenplan te versturen aan de Kamercommissie Justitie en Veiligheid en aan formateur Mariette Hamer (PvdA), waarmee het asielbeleid rechtvaardiger kan worden gemaakt. In het stappenplan stelt VTU bijvoorbeeld voor dat de problemen waar vooral vrouwen mee te maken krijgen – zoals verkrachting, ‘eerwraak’ en seksuele uitbuiting – erkend worden als grond voor asiel.

Vrouwen tegen uitzetting-6
Vrouwen tegen Uitzetting wil dat verkrachting, ‘eerwraak’ en seksuele uitbuiting erkend worden als grond voor asiel. Beeld door: Coco Olakunle

Twintig jaar asielbeleid

“Sommige vrienden verklaren me vaak voor gek dat ik hier zoveel tijd in stop,” lacht Smolders. “Die zeggen: ‘Denk eens aan jezelf!’ Maar we kunnen deze vrouwen niet zomaar laten vallen.” Ook zij is het wel gewend om voor anderen op te komen; de geboren Brabander was van jongs af aan al feminist, streed in de jaren ’80 tegen discriminerend woonbeleid in Amsterdam en werkte bij verschillende buurthuizen en onderwijsinitiatieven. De Jong is afgestudeerd filosoof, en woonde jarenlang in Tanzania met haar man. Daar werkte ze voor meerdere ontwikkelingsprojecten. “Maar uiteindelijk komt de opbrengst van zulke projecten vooral het westen ten goede, merkte ik. Terug in Nederland wilde ik met voor échte internationale solidariteit inzetten.”

De Jong begeleidt momenteel een alleenstaande Eritrese moeder, wier kinderen een Nederlands paspoort hebben omdat hun vader Nederlander is. Hun moeder zou drie jaar verblijfsrecht krijgen mits ze onder ede verklaarde dat ze uit Eritrea kwam. Door een recente beleidswijziging krijgt de moeder alleen een status als ze kan aantonen dat zij inderdaad uit Eritrea komt. Omdat zij dat niet kan, dreigt zij uit de opvang te worden gezet. Meldpunt voor kindermishandeling Veilig Thuis is ingeschakeld en de kinderen lopen het risico bij de moeder weggehaald te worden; De Jong heeft haar direct in contact gebracht met een mensenrechtenadvocaat zodat ze er samen een stokje voor kunnen steken.

Dat is niet de enige beleidswijziging die VTU voorbij heeft zien komen. Een gesprek met Santen, Smolders en De Jong levert een heuse geschiedenisles op over hoe het Nederlandse asielbeleid in de afgelopen twintig jaar verhardde. Opvangplekken vinden werd moeilijker, zagen de vrouwen – deels doordat veel steden het kraken aan banden legden. Ze herinneren zich hoe maatschappelijke organisaties samen met vluchtelingen en krakers opvangplekken realiseerden in verlaten gebouwen. De Jong: “Je had de Vluchtkerk (in 2013 in Amsterdam, red.), de Vluchthaven (2014) en de Vluchtgarage (2015). Op één locatie in de Bijlmer zagen we mensen midden in de winter in een parkeergarage slapen. Het was onmenselijk.”

Vanaf 2015 tuigde de gemeente Amsterdam de eerste Bed Bad Brood-voorzieningen op. En in recenter jaren bedacht de Rijksoverheid de Landelijke Vreemdelingen Voorzieningen (LVV), waarbij gemeenten opvang en begeleiding bieden aan ongedocumenteerde personen, op voorwaarde dat ze meewerken aan een nieuwe asielprocedure, terugkeer of ‘doormigratie’ naar een ander land. “Maar veel ongedocumenteerden kúnnen niet terug en krijgen ook geen status”, zegt De Jong. “Nu wordt een hele lichting vluchtelingen uit de opvang geknikkerd; ze zijn terug bij af.”

Sinds 2019 heeft de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid niet langer de bevoegdheid om in concrete, schrijnende gevallen iemand tóch asiel te geven, alleen de IND-directeur kan dat nog doen. NRC Handelsblad toonde onlangs aan dat sindsdien veel minder vaak uitzonderingen worden gemaakt in schrijnende situaties. Smolders: “Er zit enorm veel macht bij de IND. Daarom eindigen wij elke brief met ons motto: ‘Voorts zijn wij van mening dat er onafhankelijk toezicht moet zijn op de IND’.”

thumbnail_IMG_1284

Wat als zelfs je relatie de IND er niet van overtuigt dat je gay bent?

Ook als je mishandeld wordt vanwege je geaardheid, is de IND niet overtuigd.

Manual for the Displaced-4

Kinderen van de koloniën: ‘Onze cultuur werd weggestopt’

'Manual for the Displaced' maakt de verborgen verhalen weer zichtbaar.