Verder lezen?

Rechtvaardige journalistiek verdient een rechtvaardige prijs.
Maak jij OneWorld mogelijk?

ja, ik word nu lid vanaf 6,- per maand

De strijd om Afghanistan wordt vaak gepresenteerd als een politieke of religieuze strijd, terwijl een ander, misschien wel veel doorslaggevender aspect vaak ongenoemd blijft: de economische rijkdommen. Afghanistan heeft een strategische ligging in Zuid-Azië en de heuvels die het land rijk is herbergen een van de grootste grondstofreserves ter wereld. Van metalen tot zeldzame grondstoffen die nodig zijn voor mobiele telefoons en zonnepanelen, en van aardgas tot goud en edelstenen: het is er allemaal te vinden.

In de bergen van Afghanistan ligt naar schatting zo’n drie biljoen dollar – dat is dus 3.000.000.000.000 – aan grondstoffen. Een deel daarvan is erg belangrijk voor de huidige economie. Het land beschikt bijvoorbeeld over veel ijzererts, maar er zijn ook veel metalen te vinden, zoals zink en bauxiet, die essentieel zijn voor het produceren van legeringen als roestvrij staal en aluminium. Verder liggen er grote aardolie- en aardgasvelden in het noorden en is er een grote voorraad aan goud en edelstenen, waaronder robijnen, lapis lazuli en agaat.

De grondstoffenvloek

Alsof dat nog niet genoeg is, zijn er ook nog veel grondstoffen die de sleutel bieden tot nieuwe technologie en duurzame economie. De productie van windmolens en zonnepanelen is namelijk afhankelijk van koper, en we hebben lithium en kobalt nodig om batterijen te produceren voor bijvoorbeeld smartphones en elektrische auto’s. Afghanistan bezit die materialen in overvloed, net als zogenaamde ‘zeldzame aardmetalen’. Dat is een groep van 17 metalen die essentieel zijn voor nieuwe technologie, denk aan batterijen, computergeheugen, glasvezel, lasers en zonnepanelen. Daarvan valt in Afghanistan naar schatting 1,4 miljoen ton te delven.

Omdat de verwachting is dat de vraag naar al deze grondstoffen de komende jaren alleen maar zal groeien, heeft Afghanistan in theorie alles om zich in korte tijd te ontpoppen tot een belangrijke speler op de wereldmarkt. Maar de vrees is dat het land juist zal lijden aan de grondstoffenvloek: de theorie dat een overdaad aan delfstoffen in een land eerder een bron van conflict, corruptie en uitbuiting is, dan van stabiliteit, welvaart en ontwikkeling.

De VS hoopten de prijzige oorlog in Afghanistan terug te verdienen met delfstoffen

De Sovjet-Unie en de Verenigde Staten hoopten ooit met de Afghaanse mijnbouw en grondstofwinning hun kostbare oorlogscampagnes terug te verdienen. In 1979 viel de Sovjet-Unie het land binnen met de bedoeling om aardgas te winnen. Maar hoewel de Sovjets veel gasinfrastructuur aanlegden, lukte het hun niet de macht te behouden. Het verzet van verschillende Afghaanse krijgsheren, die bewapend en gefinancierd werden door de Verenigde Staten, dwong de grootmacht in 1989 op de knieën.

Toen de VS in de nasleep van 11 september 2001 Afghanistan binnenvielen, omdat de Talibanregering Osama bin Laden weigerde uit te leveren, was staatsveiligheid een belangrijk motief. Maar hoe langer de oorlog voortsleepte, hoe meer de VS probeerden Afghanistan van bovenaf in te richten naar Amerikaans voorbeeld. De VS hebben de afgelopen twintig jaar maar liefst 1 biljoen dollar uitgegeven aan de oorlog in Afghanistan. Dat bedrag wilden ze met delfstoffen terugverdienen.

Geen goede infrastructuur

Vanaf 2009 investeerden de VS 488 miljoen dollar in de Afghaanse mijnbouw en brandstofwinning. Washington was vooral geïnteresseerd in grondstoffen voor nieuwe technologie en de groene economie, zoals lithium en zeldzame aardmetalen, omdat China de markt daarvan domineert.

Er was alleen een probleem: Afghanistan mist de infrastructuur en de watertoevoer om op korte termijn een fatsoenlijke mijnbouwsector op te zetten. De verschillende grondstoffen liggen verspreid over het hele land, en het ontbreekt aan middelen en mogelijkheden om ze te delven. Vooral de zeldzame aardmetalen komen in zulke lage concentraties voor, dat infrastructuur aanleggen vaak niet rendabel is.

Bovendien lukte het de VS niet om de Afghaanse maatschappij te centraliseren, omdat de inkomstenbronnen vaak slecht verbonden waren met de hoofdstad. Daardoor is de Afghaanse mijnbouw – net als de opiumteelt – een illegale en decentrale sector, waarvan groeperingen die een provincie beheersen meer profiteren dan de regering in Kabul. Zo streden de Taliban en IS in 2018 nog om het beheer van de talkmijnen in het oosten van het land.

In 2020 berichtte Foreign Policy dat de toenmalige Afghaanse regering slechts 42 miljoen verdiende aan de talk, terwijl het de Taliban een half miljard dollar per jaar opleverde. Dat is ongeveer evenveel als de half miljard dollar die de Taliban zou verdienen aan de primaire bron van inkomsten: de opiumteelt. De angst heerst dat de mijnbouw het schaarse water zal vervuilen en opmaken, wat tot hongersnoden en onrust onder de bevolking zou kunnen lijden.

In het hart van Azië

En dan is er nog de strategische ligging van Afghanistan in ‘het hart van Azië’. Die is voor veel grootmachten aantrekkelijk. Voor de VS was het land onder meer omwille van de buren, aartsvijanden Iran en China, van grote strategische waarde. Maar ook China heeft interesse. Nadat de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten hun tanden stuk beten op de onherbergzame geografie, lijkt datd land zich nu aan te bieden als belangrijkste investeerder in Afghanistan.

Omdat China een buurland is (via een smalle landstreek in het Pamirgebergte), kan het gemakkelijker dan de VS zorgen voor een goede infrastructuur. Peking wil de grondstoffen van Afghanistan verbinden aan haar Nieuwe Zijderoute, een handelsroute waarvoor China wegen en sporen aanlegt tussen China, Europa en Afrika.

Afghanistan-in-de-regio-2
Beeld door: aangepast kaartje van Weaveravel CC 4.0

Op die manier kan China zijn bestaande monopolie op de ‘groene’ grondstoffen, zeldzame aardmetalen en lithium, behouden. Die monopolie had het verworven door die materialen zó goedkoop te verhandelen dat anderen niet konden concurreren. Peking is niet van plan de grip op die markt te verliezen door de Afghaanse grond in vreemde handen te laten vallen. Het land investeerde als een van de eersten in de Afghaanse mijnbouw: voor 3 miljard dollar leaseden de Chinezen in 2007 een van de grootste kopervoorraden ter wereld voor dertig jaar. Daarnaast haalden de Chinese autoriteiten in juli al de banden met de Taliban aan, toen duidelijk was dat zij de mijnbouw in handen hadden.

Wel is China bezorgd over de Oeigoerse provincie Xinjiang die aan Afghanistan grenst. China wil niet dat Afghanistan een uitvalsbasis wordt voor Oeigoerse separatisten. Maar de Chinese erkenning en de investeringen lijken genoeg te zijn om te voorkomen dat de Taliban zich bemoeien met de genocide op de Oeigoeren.

Conflict tussen Pakistan en India

Een andere speler op het Afghaanse toneel is Pakistan. Het buurland werkt nauw samen met China aan diens Nieuwe Zijderoute, tot groot ongenoegen van aartsvijand India. China investeerde al 65 miljard dollar in de Pakistaanse infrastructuur, om de Chinese industrie te kunnen verbinden aan de Pakistaanse havenstad Gwadar. Niet alleen zou dat het de belangrijkste haven van Centraal-Azië moeten maken, het zou ook nog eens de handel van India met Centraal-Azië dwarszitten.

De Afghaanse delfstoffenvoorraad mag dan een zegen lijken, voor de Afghanen is het vaak vooral een vloek

Om dat te voorkomen investeerde India sinds 2001 minstens drie miljard dollar in de door de VS gesteunde Afghaanse overheid. Daarnaast zocht India handelspartners in de regio om de China-Pakistan-blokkade te omzeilen. India investeerde in de Iraanse haven van Chabahar, om toch nog te kunnen handelen met Afghanistan. Maar door de aanhoudende handelssancties tegen Iran en de val van de Afghaanse regering liggen de schatten van Afghanistan nog steeds buiten bereik.

Sommigen zien in de grondstofreserves in Afghanistan als de sleutel tot de wederopbouw van een van de armste landen ter wereld. Maar door slechte infrastructuur, het onaantrekkelijke investeringsklimaat en de regionale twisten komt de rijkdom niet daar terecht waar het ‘t hardste nodig is. De Afghaanse delfstoffenvoorraad mag dan een zegen lijken, voor de Afghanen is het vaak vooral een vloek.

doomsday_prepping_ingekleurd3

Hoe bereid ik me voor op een klimaatramp?

Rosa Boland liet zich inspireren door kunst en een gesprek met een doomsday prepper.

viktor-juric-1188126-unsplash

‘De ongelijke behandeling van grondstoffen is discriminatie’

We behandelen niet-hernieuwbare grondstoffen niet hetzelfde als hernieuwbare grondstoffen.

EshaGuyHadjadj_4793-8x8cm

Over de auteur

Esha Guy Hadjadj is schrijver, vertaler en freelance-journalist. Hij schrijft over de manier waarop we ons verhouden tot een al dan niet …
Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief