Douwe Egberts is geen alternatief voor Max Havelaar

15-07-2002 Bron: Max Havelaar

Het Max Havelaar Keurmerk is te vinden op koffie die is ingekocht volgens de handelsvoorwaarden van Max Havelaar. Elke brander die instemt met die voorwaarden kan het keurmerk aanvragen en op zijn verpakking zetten. De Stichting Max Havelaar, een onafhankelijke non-profit organisatie, controleert of de bedrijven de regels naleven.

Handelsvoorwaarden Stichting Max Havelaar:
1. Koffie wordt ingekocht bij organisaties van kleine boeren, waardoor de tussenhandel zoveel mogelijk wordt uitgeschakeld en een zo groot mogelijk deel van de prijs bij de boeren terechtkomt.
2. Boerenorganisaties krijgen een premie op de wereldmarktprijs om te investeren in de economische versterking van hun organisatie, dan wel voor milieu- of sociale voorzieningen. Kleine boeren hebben nu eenmaal een zware ontwikkelings- achterstand in te lopen.
3. Bij een lage wereldmarktprijs, zoals nu het geval is, krijgen boerenorganisaties een garantieprijs die tenminste de productiekosten dekt en dus losstaat van de actuele marktprijs.
4. De boerenorganisatie heeft de mogelijkheid tot voorfinanciering, waardoor ze niet afhankelijk is van lokale kredieten tegen vaak woekerrentes.
5. De boerenorganisatie kan rekenen op een langdurige handelsrelatie, die zekerheid geeft over afname van haar oogst en dus zekerheid over haar inkomen.
Dit pakket aan handelsvoorwaarden geeft boerenorganisaties zekerheid op inkomsten en daarmee de mogelijkheden te investeren. Door investeringen zal de organisatie beter gaan opereren, waarvan haar leden -de koffieboeren en hun families- de vruchten zullen plukken en hun leefsituatie kunnen verbeteren. Om de boeren een faire kans te geven zijn de handelsvoorwaarden in combinatie nodig. Het schrappen van slechts een van de voorwaarden haalt de zekerheden en daarmee de investeringsmogelijkheden onderuit.

Douwe Egberts is vrijwel de enige Nederlandse brander die geen Keurmerkkoffie in zijn assortiment heeft. Wel heeft Douwe Egberts in reactie op het Max Havelaar-initiatief haar eigen Kleine-boerenbeleid opgezet. Waarin verschilt dat beleid nu van het Max Havelaar-concept?

Kleine-boerenbeleid van Douwe Egberts:
1 Het DE-beleid behelst de rechtstreekse inkoop van 5 tot 10% van alle Douwe Egberts-koffie bij boerenorganisaties. Deze koffie wordt verspreid verwerkt in de gangbare melanges. Daarentegen bestaat een pak Max Havelaar-koffie voor de volle 100% uit bonen die volgens de voorwaarden van het Keurmerk zijn ingekocht.
2 Douwe Egberts zegt dat zij rechtstreeks inkoopt bij organisaties van kleine boeren. Of die boeren in alle gevallen klein zijn is maar de vraag. Douwe Egberts spreekt zelf van ‘handelen met de minder grote plantages’. In de praktijk betekent dit dat Douwe Egberts hoofdzakelijk zaken doet met organisaties, die zich allang en met succes op de exportmarkt begeven. Voor hen is Douwe Egberts een welkome klant méér. Voor kwetsbare, jonge coöperaties die nog op grote achterstand liggen blijft de toegang tot de markt gesloten. Zij blijven in de kou staan. Juist om daar verandering in te brengen is Max Havelaar opgericht.
3 Douwe Egberts betaalt gewoon de wereldmarktprijs, ook al is die schrijnend laag. In 2001 lag de wereldmarktprijs voor Arabicabonen op 55 dollarcent per pound, en voor Rubustabonen op 23 dollarcent per pound. De garantieprijs van Max Havelaar, die minimaal de productiekosten van de boeren dekt, ligt op respectievelijk op 126 en 106 dollarcent per pound. Als de wereldmarktprijs gelijk of hoger is dan de garantieprijs voorzien de Max Havelaar voorwaarden in een kleine, vaste toeslag op de marktprijs
4 Douwe Egberts werkt niet met voorfinanciering. Bij Max Havelaar betaalt de brander desgewenst 60% van de prijs vooruit. Dat stelt de coöperatie in staat haar leden boter bij de vis te geven. Als een coöperatie haar boeren bij opkoop niet contant kan uitbetalen is zij voor hen geen alternatief. Arme mensen kunnen niet wachten op hun geld zonder in handen van dubieuze kredietverstrekkers te vallen.
5 Douwe Egberts geeft geen afnamegaranties. Max

Veel gehoorde argumenten vóór het Kleine-boerenbeleid van DE
-Waarom zou een hogere prijs betaald moeten worden dan de markt bepaalt?
Iedereen in de productieketen heeft recht op een fair deel om in het levensonderhoud te kunnen voorzien. Juist hier blijkt dat het marktmechanisme van vraag en aanbod niet werkt. Waarom kan een grote koffie-onderneming in haar jaarverslag melden dat zij vanwege de lage koffieprijzen een goede winst heeft behaald, terwijl boeren aan het begin van de productieketen hun hoofd niet boven water kunnen houden?
-Een hogere prijs leidt tot overproductie
Dit is ten dele waar, omdat iedereen van een hogere prijs wil profiteren. Kleine koffieboeren zijn voor hun geldelijk inkomen meestal volledig afhankelijk van koffie. Of de prijs nu hoog of laag is, ze zullen blijven oogsten om inkomsten veilig te stellen. Mogelijkheden om hun areaal uit te breiden hebben ze meestal niet, maar de hoogte van de prijs bepaalt wel of ze meer of minder zorg aan hun koffieteelt zullen besteden.
Aan de andere kant biedt juist een hogere prijs boeren de ruimte om uit te zien naar alternatieven, want diversificatie vraagt nu eenmaal om nieuwe investeringen. Een lage prijs laat hun (potentiële) productievolumes intact.
-Bij 5% rechtstreekse inkoop van DE gaat het om meer koffie dan bij Max Havelaar
Grote volumes alleen lossen de problemen van boeren niet op. Wat heeft een boer aan grote verkopen als daar vervolgens zelfs de productiekosten niet mee terugverdiend worden. Om boeren een faire kans te geven is een pakket van aankoopvoorwaarden gewenst.
-Met de enorme hoeveelheden van die DE verwerkt is het onmogelijk alleen bij kleine boeren koffie in te kopen
Ongeveer 70% van alle koffie in de wereld is afkomstig van kleine boeren. DE zou dus veel meer dan 5% van haar koffie rechtstreeks van kleine boeren kunnen betrekken. Ook kwaliteit is daarbij geen probleem. Onderzoeken hebben bijvoorbeeld aangetoond dat koffies met het Keurmerk van Max Havelaar qua kwaliteit en smaak op zijn minst gelijk zijn aan de reguliere koffies.

Opvijzeling sociaal profiel
Douwe Egberts is daarnaast gestart met het verder opvijzelen van haar sociaal profiel door een aantal projecten te beginnen in koffiegebieden in Vietnam en Uganda.
-In Vietnam voert DE samen met anderen een project uit om de milieudegradatie, een gevolg van de grootscheepse uitbreiding van de koffieverbouw, terug te dringen.
- In Uganda steunt DE in samenwerking met Plan International, de moederorganisatie van Foster Parents Plan, een meerjarig ontwikkelingsproject in het district Luwero. Het project richt zich op verbeteringen in de landbouw (bijv. training, waterputten, energiezuinige ovens) en op gezondheidsaspecten.
Hoewel met deze projecten niets mis is, lijkt DE in Vietnam het paard achter de wagen te spannen. Het beleid van DE en andere grote koffie-opkopers heeft bijgedragen aan de milieudegradatie in de Vietnamese koffiegebieden, waarna vervolgens via projecten weer naar verbeteringen wordt gestreefd. En in Uganda is geen sprake van structurele hulp, maar baseert DE zich op giften dat bovendien geen recht doet aan het zelfrespect van mensen, waar Mexicaanse koffieboeren midden 80-er jaren toe opriepen: “Natuurlijk zijn we blij met een vrachtwagen of de bouw van een ziekenhuis, maar waarom betalen jullie geen goede prijs voor onze koffie; dan kunnen we onze problemen zelf oplossen en zijn dergelijke giften overbodig.”

Het was juist deze oproep volgens het principe van ‘trade not aid’ die de start vormde van het Max Havelaar-initiatief.

Max Havelaar
Douwe Egberts

Reacties