De Zayandeh Rud (Perzisch voor ‘rivier die leven geeft’) was één van de drie rivieren in Iran die het hele jaar door continu water vervoerde. In Onze Man in Teheran, gemaakt door Iran-correspondent Thomas Erdbrink, vertellen bewoners uit Isfahan hem dat het water vroeger tot je middel kwam, en dat mensen er zelfs in verdronken. Maar nu stroomt er niets meer. Het enige bewijs dat dit eens een machtige rivier was, zijn de bootjes die op de stoffige oevers liggen.

de Zayandeh Rud (in Isfahan) met waterDe Zayandeh Rud in waterrijke tijden. Foto: Flickr

Het probleem reikt echter nog veel verder. Bijna alle Iraanse rivieren en meren drogen in een buitengewoon rap tempo uit. Volgens Thomas Erdbrink maken Iraniërs zich duidelijk zorgen. “De afgelopen jaren hebben meerdere demonstraties plaatsgevonden in het land.” In augustus 2014 vond een protest in Isfahan plaats waar mensen – ondanks waarschuwingen van de Iraanse regering – hun onvrede uitten over het opdrogen van de rivier.

“Bewoners uit Isfahan zien de droge rivier als een open wond die door hun stad loopt”, vertelt Erdbrink. “Ze hebben het gevoel dat hen letterlijk iets is afgenomen en zien de droogte als dreigend onheil.” Isfahan is een grote stad zoals iedere andere westerse stad. “Stel je eens voor dat de Seine in Parijs droog komt te liggen, dat zou toch bizar zijn?”

De levensrivier
De Zayandeh Rud ontspringt in het bleke, rotsige Zagrosgebergte en stroomt vervolgens ongeveer 350 kilometer oostwaarts langs de grote stad Isfahan tot ze eindigt in het Gavkhuni zoutmeer, ten zuidoosten van Isfahan. Rond Isfahan en richting het zoutmeer is de rivier vrij vlak, wat ideaal voor irrigatie is. De rivier dankt haar naam dan ook aan deze irrigatie. Het bestaan van de stad Isfahan hangt nauw samen met dat van de Zayandeh Rud. Centraal-Iran heeft een droog klimaat en zonder de rivier had deze bloemenstad nooit zo groot en kleurrijk kunnen worden. 

IsfahanIsfahan is een stad in Centraal-Iran met meer dan 2,5 miljoen inwoners, het is daarmee de op twee na grootste stad van het land. Isfahan ligt op het hoogland van Iran aan de noordoever van de ‘rivier’ de Zayandeh Rud. De stad staat bekend om haar prachtige publieke tuinen en haar vele culturele schoonheden. Zo vind je er bijvoorbeeld de Meidan Emam (Plein van de Imam), oorspronkelijk Naghsh-e Jahan (Ontwerp van de Wereld), een van de grootste pleinen van de wereld. Het plein is 560 meter lang en 160 meter breed. Dit plein met omliggende paleizen en moskeeën behoort tot het Werelderfgoed.

In het Zagros-gebergte is in 1971 de Zayandeh Rud Dam (of Chadegan Dam) gebouwd. Hierdoor is het Chadegan reservoir ontstaan. Peter Droogers, wetenschappelijk directeur bij FutureWater, legt uit dat deze dam is gebouwd om het water beter te verdelen en reguleren. “Door het reservoir is het water beschikbaar voor boeren en burgers op de momenten dat ze het nodig hebben.” Op die manier hebben boeren ook in drogere periodes toegang tot water.

“Door de aanwezigheid van de Chadegan Dam en door voortijdige aftapping van water voor irrigatie, is er echter geen rivierafvoer benedenstrooms meer”, vertelt Droogers. Rond Isfahan en verder oostwaarts staat de rivier volledig droog. Het lijkt er dus op dat Iran er bewust voor kiest om de rivier droog te laten vallen. Zonder dam zijn ze afhankelijk van de natuurlijke regenval. Gedurende droge periodes in de zomer zouden burgers en boeren dan zonder water komen te zitten. De Chadegan Dam bestaat echter al sinds 1971 en het volledig droogvallen van de rivier is iets van de laatste jaren. Er moet dus meer aan de hand zijn.

Inefficiënte irrigatie
Het aantal mensen in Iran is tussen 1970 en 2000 verdubbeld. Tegenwoordig groeit de populatie met meer dan 2 procent per jaar. Steeds meer mensen vestigen zich vooral rondom de Zayandeh Rud vanwege industriële ontwikkeling en een grotere kans op werk. Daar komt bij dat Iraniërs steeds meer water per hoofd van de bevolking gebruiken. En al dat extra water moet uit de Zayandeh Rud komen.

de Zayandeh Rud (in Isfahan) zonder waterDe Zayandeh Rud, nu opgedroogd. Bron: Flickr.

Volgens Sam Khosravi, milieu-onderzoeker aan de Universiteit van Twente, is bovendien de irrigatie rondom de akkerbouwgebieden van de Zayandeh Rud zeer inefficiënt. Meer dan 90 procent van het water van de Zayandeh Rud wordt voor agrarische doeleinden gebruikt. “De efficiëntie van agrarisch watergebruik in Iran bedraagt echter 30 tot 35 procent, waardoor een enorme hoeveelheid water van de Zayandeh Rud onnodig verloren gaat”, vertelt Khosravi. Droogers is van mening dat dit genuanceerder ligt. “Door onvoldoende kennis kunnen boeren inderdaad teveel water gebruiken bij het besproeien van hun gewassen, maar door een drainagesysteem is dit overtollige water weer bruikbaar benedenstrooms.”

Tot slot refereert de regering veel aan de weinige neerslag die er de afgelopen tien jaar in Iran is gevallen. Hamid Chitchian, minister van energie, meldde dat het afgelopen decennium de neerslag met 8 millimeter is verminderd van 250 millimeter naar 242 millimeter per jaar. In Isfahan ligt de gemiddelde neerslag rond de 50 millimeter, vertelt Droogers. Ter vergelijking: in Nederland valt minimaal 800 millimeter neerslag in een jaar.

Onbewoonbaar
Volgens Khosravi is een groot deel te wijten aan wanbeleid. Hij vindt de dammen een voorbeeld van destructief beleid. “Door onder andere dit soort dammen is de Zayandeh Rud nu leeg.” Overigens ziet Khosravi nog een groot probleem in de vorm van illegale waterputten. “Een flinke hoeveelheid water gaat verloren door aftapping via dat soort putten.” Het Gavkhouni-watergebied heeft hier uiteraard de gevolgen van moeten ondervinden. Dit verwaarloosde afvoerputje van de Zayandeh Rud ontvangt geen water meer en is volledig verdord.

Veel water gaat verloren door aftapping via putten

Bovendien beperkt het droogteprobleem zich niet tot slechts de Zayandeh Rud. Meer dan 500 steden in Iran kampen met watertekorten. Khosravi vertelt dat “ook bepaalde delen van de Karun, de enige bevaarbare rivier in Iran, meerdere malen zijn uitgedroogd”. Grote meren als het Urmiameer, het Hamoun-meer en de Kaspische zee blijven ook slinken. Door de lege rivieren en meren vormen zandstormen een steeds groter probleem in het land, vertelt Khosravi. Er zijn dorpen op het platteland die verlaten zijn, omdat men er niet meer kon leven wegens extreme droogte.

Vernietigde wolken
In zijn serie vraagt Erdbrink zich gekscherend af of het niet Obama was die de Zayandeh Rud met een rietje heeft leeggedronken. Ditmaal kan er dus echter niet met een beschuldigende vinger naar Amerika worden gewezen. Daar waar oud-president Ahmadinejad ooit verkondigde dat ‘de vijand de wolken vernietigt die naar Iran drijven’, heeft de huidige Iraanse regering langzaamaan door dat het interne watertekort een complex en zeer ernstig probleem is.

Iran zou watertekorten kunnen oplossen door meer voedsel te importeren

Erdbrink vertelt dat de Iraanse media veel spreken over het droogvallen van rivieren. “Het is absoluut geen taboe. Ook Iraanse officials waarschuwen regelmatig voor de problemen rondom de droogte.” Khosravi beaamt dit, maar vindt dat de Iraanse regering er niet naar luistert, en niets doet om het bouwen van dammen te voorkomen. Bovendien ligt er wel een taboe op protesten. “Boeren benedenstrooms hebben meerdere malen proberen te staken, maar hen werd het zwijgen opgelegd”, vertelt Khosravi.

Droogers is van mening dat er teveel boeren in Iran zijn. “Boeren gebruiken het meeste water, en Iran blijft irrigatiegebieden ontwikkelen rondom de Zayandeh Rud. Dat heeft allemaal extra water nodig. Eigenlijk zou Iran een groot deel van het voedsel moeten importeren, dat zou de oplossing zijn.” Khosravi stelt dat er echter genoeg moderne irrigatietechnieken beschikbaar zijn die de Iraanse overheid zou moeten implementeren. Op die manier verhoog je in ieder geval de irrigatie-efficiëntie en verlies je veel minder water. Ondertussen blijft de Zayandeh Rud naar water snakken.

Bekijk hier de aflevering over de 'Rivier des Levens'.

Het originele artikel is afkomstig van Kennislink.

Bewuster geworden door dit artikel?

Onze journalistiek is toegankelijk voor iedereen en dat willen we zo houden. Met een kleine bijdrage help jij ons anderen ook bewust te maken. Alvast bedankt!

Ja, ik doe graag een eenmalige donatie!
Hoeveel wil je doneren?
670

Over de auteur

Bezoek auteurspagina

Ik wil dat OneWorld blijft bestaan

AbonneerDoneer

Lees je bewust via onze wekelijkse nieuwsbrief