Kwijtschelding: bron van verdeeldheid

01-07-2005
Door: Tekst: Heleen Slob


Paul Wolfowitz, de nieuwe president van de Wereldbank
Bron: Financial Times (London)

'Het schuldenakkoord is het best mogelijke resultaat. Het is pas vastgelegd nadat andere landen, inclusief Nederland en de Scandinavische landen, ermee hadden ingestemd. Ik heb goede hoop dat deze schuldenlastverlichting aanvullende bronnen met zich meebrengt en niet ten koste gaat van het budget van de Wereldbank. We ontkomen er niet aan de donoren op de voet te volgen en ze de goede kant op te sturen.'

Bob Geldof, oprichter van Live8
Bron: The New York Times

'Het slotakkoord van Gleneagles is een grote dag voor Afrika met een tien voor de verdubbeling van het ontwikkelingsgeld en een acht voor de schuldenlastverlichting.'

Jeroen Kremers, de Nederlandse bewindvoerder van het IMF
Bron: Financial Times (Londen)

'Het roept een hoop vragen op wanneer bepaalde landen veel meer schuldenlastverlichting toegezegd krijgen en het wellicht niet goed besteden, terwijl andere landen, die even arm zijn en dat geld misschien beter zouden besteden, worden geweigerd.'

Greetje Lubbi
Voorzitter van Jubilee Nederland, een samenwerkingsverband van Nederlandse ontwikkelingsorganisaties die pleiten voor een streep door de schulden van arme landen

'Ik ben nu dertien jaar betrokken bij Jubilee, dus na al die jaren kun je wel spreken van een doorbraak. Maar dan enkel op politiek gebied, want het feitelijke netto-effect is veel te beperkt. In politieke context zie je dat Nederland zich niet meer isoleert, maar zich openstelt voor deze kwestie. Dat is belangrijk, omdat we het afgelopen jaar veel campagne hebben gevoerd. Duizenden handtekeningen hebben we binnengehaald. Nu zien al die mensen dat het ook effect heeft wanneer je je ergens druk om maakt.
Een belangrijk winstpunt is dat het akkoord over de schuldkwijtschelding ook betrekking heeft op IMF-schulden. Dat leek tot voor kort onhaalbaar, omdat de Verenigde Staten niet bereid waren een deel van de goudvoorraad van het IMF hiervoor in te zetten. De VS zijn uiteindelijk overstag gegaan omdat afgesproken is vooral te putten uit de opbrengst van een eerdere goudverkoop. Door het inzetten van IMF-goud en door de kwijtschelding van schulden aan de Wereldbank en de Afrikaanse Ontwikkelingsbank te bekostigen uit extra bijdragen van donoren, wordt voorkomen dat de geldstroom van de instellingen naar ontwikkelingslanden afneemt.
Ondanks de stap voorwaarts is het akkoord veel te beperkt. Want het gaat niet om honderd procent kwijtschelding. Niet alle schulden ressorteren onder het akkoord. Daarnaast vallen veel landen buiten de boot die juist kwijtschelding nodig hebben om de Millenniumdoelen te kunnen halen. Bangladesh bijvoorbeeld doet niet mee. Dit land, waar de helft van de bevolking onder de armoedegrens leeft, betaalt jaarlijks zo'n 650 miljoen dollar aan rente en schuldaflossing. En er zijn tal van andere landen, zoals Cambodja en Kenia, die niet van hun schulden verlost worden, terwijl ze onvoldoende middelen hebben om te investeren in de eigen bevolking.'

Hans Eenhoorn
Lid van de United Nations Millennium Taskforce on Hunger en voormalig senior vice president van Unilever

'Het resultaat van de G8-top is veel meer dan een symbolisch gebaar. "Gleneagles" is een doorbraak, de politiek kan niet meer terug en moet nu voor het oog van de wereld zijn beloften waarmaken.'

Jerry Rawlings
Ex-president van Ghana, een van de landen waarvan de schuld is kwijtgescholden
Bron: de Volkskrant / The Guardian (vertaling Cees Koster)

'Als een van de weinige Afrikaanse leiders die een ingestorte economie weer nieuw leven heeft ingeblazen, zou ik de voorkeur geven aan een onvoorwaardelijke kwijtschelding van alle schulden voor de Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara. Daarbij moet dan een systeem worden ingesteld om te garanderen dat de vrijgekomen middelen worden geïnvesteerd in infrastructuur, gezondheidszorg, onderwijs en voorzieningen voor goed drinkwater, en niet op de bank worden gezet. Waarom zouden de armsten moeten lijden, alleen maar omdat ze een regering hebben die niet in aanmerking komt voor kwijtschelding? Misschien dat deze mensen, als ze de beschikking hadden over elementaire middelen om te overleven, de kracht zouden hebben hun recht te halen bij hun regeringen. Maar het zou ook kunnen dat regeringen die wel in aanmerking komen, de schuldenverlichting zouden zien als een manier om hun middelen weer aan te vullen terwijl ze de mensenrechten van hun burgers schenden. Paradoxaal genoeg zou schuldenverlichting op basis van verondersteld goed bestuur juist wanbestuur kunnen veroorzaken.
Tegelijkertijd is het de verantwoordelijkheid van ons, bewoners van de 24 landen waarvan de schulden zullen worden kwijtgescholden, om ervoor te zorgen dat elke dollar die anders zou zijn uitgegeven aan rente, ten gunste komt aan de allerarmsten.'

Sweder van Wijnbergen
Econoom, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam
Bron: VPRO radio 1, De Ochtenden

'Voordat iedereen begint te juichen, vraag ik me af wie hiervoor betaalt. De grote vraag is of landen ook daadwerkelijk meer bestedingsruimte krijgen, meer cash. Individueel kan een land er beter op worden, maar in feite is er sprake van een verschuiving, niet van een verbetering. Het is op zijn best een sigaar uit eigen doos, maar wellicht ook erger. Het hangt er sterk van af waar de verlichting uit wordt betaald. Vooralsnog ziet het ernaar uit dat dit gebeurt uit bestaande ontwikkelingsbudgetten. Dus als groep gaan de landen erop achteruit. Ik had liever een focus gezien op bepaalde problemen dan schuldenlastverlichting. Want wie garandeert ons dat het geld niet wordt uitgegeven aan wapens? Richt je bijvoorbeeld op HIV/aids en maak een "global commitment" om dat probleem samen aan te pakken.'

Agnes van Ardenne, minister voor Ontwikkelingssamenwerking
Bron: Jubilee Nederland

'Het is geen mijlpaal, hooguit een stap in de goede richting. Wij lopen op zichzelf niet zo hard als het gaat om schuldkwijtschelding, omdat wij vinden dat landen per definitie hun schulden moeten aflossen. Op dit punt willen wij heel graag meedoen om die 0,7%-doelstelling te behalen. Groot-Brittannië, de Verenigde Staten en Duitsland zullen dat ook op die manier doen, hoop ik. Het zou nog erger zijn, als zij de middelen die nodig zijn voor schuldkwijtschelding, van bestaande afspraken of van de bestaande hulpstromen naar Afrika of Azië afhalen. Dat zou natuurlijk immoreel zijn.'

Duncan Green, hoofd van de onderzoeksafdeling van Oxfam
Bron: Financial Times (Londen)

'De schuldenkwijtschelding door de G8-landen is welkom, maar maakt weinig verschil. Iedereen praat over vijfenvijftig miljard dollar in schuldenlastverlichting, maar dat is over veertig jaar genomen. Waar het echt om draait, is handel.'

Noreena Hertz
Gasthoogleraar internationale politieke economie aan de Universiteit van Utrecht en auteur van 'I.O.U.: het gevaar van de internationale schuldenlast' en 'De stille overname'

'Ik ontving felicitaties. Alsof mijn campagne voor het kwijtschelden van die schulden geslaagd zou zijn. Bij lange na niet. De schuldenkwijtschelding van achttien landen schiet tekort. Het plan is slechts een heel kleine stap in de goede richting. Achttien landen zijn hun schuldenlast kwijt, maar er zijn 62 landen die onterecht zijn uitgesloten van kwijtschelding. Neem Sierra Leone: dat land blijft meer aan schulden dan aan gezondheidszorg uitgeven, terwijl de levensverwachting er slechts 38 jaar is. Bovendien moeten de arme landen die nog in de kwijtschelding opgenomen zullen worden, privatiseren en de overheidsuitgaven beperken. Maar daarmee tref je juist de meest kwetsbare leden van een samenleving, vooral vrouwen en meisjes. Ten zuiden van de Sahara sterven dertigduizend kinderen per dag aan ziekten die het gevolg zijn van armoede. Stel je eens voor: dertigduizend sterfgevallen in een stad als Tokio, Berlijn, Londen of New York. Elke maand is er een stille tsunami in Afrika, maar daarvoor trekt de massa niet de portemonnee. Is dat omdat we wel naar Thailand op vakantie gaan, maar Afrika niet kennen?'

Paul Hoebink
Onderzoeker verbonden aan het Centre for International Development Issues Nijmegen van de Radboud Universiteit
Bron: de Volkskrant

'Er is geen sprake van een doorbraak, omdat er geen extra geld beschikbaar komt voor de kwijtschelding van de schulden. De kosten komen grotendeels uit bestaande middelen, zodat die kwijtschelding ten koste gaat van de hulp aan andere sectoren of andere landen. Zoals ook bij andere gevallen van schuldkwijtschelding betreft het ook een stukje dubbele boekhouding: waar donoren eerst een lening als ontwikkelingshulp hebben kunnen opvoeren, kunnen ze nu de kwijtschelding van die lening opnieuw als hulp op hun ontwikkelingsbegroting zetten. Dat geldt in het bijzonder voor Italië en Japan, maar ook voor Nederland. In Gleneagles heeft men het bij het akkoord van de maand ervoor gehouden en niet ook andere landen in de kwijtschelding betrokken. Tony Blair zei keer op keer dat de Afrikaanse problemen niet morgen de wereld uit zullen zijn. Noch schuldkwijtschelding, noch hulp, noch handelstoegang, noch politieke hervormingen in Afrika zelf zullen overmorgen de Afrikaanse armoede doen verdwijnen, stelde Blair. Het zal een complexe mix van al die factoren zijn, in telkens verschillende samenstellingen, die vooruitgang en verandering brengen. Want bij het realisme hoort, dat langzaamaan het besef doordringt dat er niet één recept voor ontwikkelingssucces is maar vele.'



Reacties