Klimaat als katalysator voor ontwikkeling

14-04-2008 Bron: OneWorld

Je zou verwachten dat in het Haagse kantoor van het Rode Kruis Klimaatcentrum allerlei barometers en andere meetapparatuur staat, maar niets is minder waar. Het kantoor waar Madeleen Helmer met haar collega's in huist, is een kantoor als alle anderen.

Madeleen Helmer
"Ons kantoor in Genève beantwoordt wel iets meer aan het plaatje dat het woord klimaatcentrum oproept, maar veel van onze gegevens betrekken we van het KNMI en van de meteorologische diensten van de landen zelf," vertelt Helmer.

 

Het Rode Kruis Klimaatcentrum bestaat sinds 2002. "Na de klimaatconferentie van de Verenigde Naties in 2000 in Den Haag raakten we er bij het Rode Kruis van doordrongen dat we door klimaatverandering steeds meer extreem weer konden verwachten," licht Helmer toe. "En hulpverlening bij natuurrampen is een van onze kerntaken. Dan kun je er dus maar beter voor zorgen dat je goed op deze nieuwe trend bent voorbereid om zoveel mogelijk de impact van extreem weer op kwetsbare mensen te beperken. Toen wij met dit centrum begonnen was het onderwerp klimaatverandering nog redelijk nieuw en vond men de oprichting ervan een beetje overdreven. En tegenwoordig krijgen we juist te horen 'Wat zijn jullie laat'," glimlacht ze.

 

Waarschuwingssystemen

Het centrum houdt zich niet bezig met de bouw van grote infrastructurele projecten als dammen en dijken. "Het gaat ons om het assisteren van de meest kwetsbare groepen in arme landen," legt Helmer uit. "Dat doen we concreet door samen met het lokale Rode Kruis of Rode Halve Maan en de plaatselijke overheid waarschuwingssystemen voor naderende orkanen en overstromingen op te zetten, maar ook door te assisteren bij het nemen van preventieve maatregelen zoals het planten van bomen op steile hellingen om aardverschuivingen tegen te gaan of het versterken van huizen."

 

Zo zijn er mede dankzij het klimaatcentrum in dorpen in Nicaragua en Vietnam evacuatieplannen opgesteld en waarschuwingssystemen opgezet, EHBO-trainingen georganiseerd, schuilplaatsen gebouwd en bassins aangelegd om overvloedig regenwater op te vangen en geleidelijk te laten afvloeien. En in de sloppenwijken van Jakarta draagt het programma van het Klimaatcentrum bij aan het versterken van huizen tegen het toenemend aantal overstromingen en zijn via een partnership met de Rabobank Foundation de bewoners economisch weerbaarder gemaakt met microkredietprogramma's. 

 

Rode Kruis poppenshow Guatemala
Vrijwilligers van het Rode Kruis in
Guatemala geven met poppen
voorlichting over klimaatverandering
aan kinderen. Foto: Red Cross
Pareltjes

Deze programma's noemt Helmer de pareltjes. "Na een paar jaar hebben we ons af zitten vragen of we ons op die paar pareltjes moesten richten of dat we over de hele wereld een verbetering teweeg willen brengen. Uiteindelijk hebben we voor het laatste gekozen. Want of je nou Inuit in Alaska bent, een inwoner van Den Haag of een nomade in de Afrikaanse savanne, iedereen ter wereld krijgt in meer of mindere mate de gevolgen van klimaatverandering op zijn of haar bord."

 

"Het belangrijkste onderdeel van ons werk is dan ook bewustwording," vindt Helmer. "Wij kunnen niet overal ter wereld schuilkelders gaan bouwen maar we kunnen wel met lokale meteorologische diensten gaan praten en hen ervan proberen te overtuigen dat het belangrijk is dat zij hun kennis met een zo breed mogelijk publiek delen en in elk geval regelmatig overleg hebben met het rampenmanagement. Daarnaast proberen we de lokale overheid van de urgentie van het probleem te overtuigen en bieden we hen assistentie aan bij het uitwerken van plannen om zich voor te bereiden op wat gaat komen."

 

Andere prioriteiten

Dat zijn niet altijd makkelijke gesprekken. "Het is natuurlijk niet aan ons om de prioriteiten van die landen te bepalen. Vaak zijn het ook landen die andere heftige problemen aan hun hoofd hebben zoals aids en armoede." En dat het weer op middellange termijn redelijk onvoorspelbaar is, is daarbij natuurlijk lastig. Helmer: "Je kunt niet precies zeggen dan en dan zal er een orkaan komen, wees voorbereid. Je kunt alleen zeggen dat de kans heel groot is dat er binnen een paar maanden overstromingen komen of dat het juist extreem droog zal worden. Overheden zullen moeten leren plannen in onzekerheid. Als een land als Bangladesh bijvoorbeeld weet dat de kans op een orkaan de komende jaren flink toeneemt dan kunnen ze nu al tijdig maatregelen nemen zoals het bouwen van schuilplatforms en het verder verbeteren van de early warning systemen." 

 

overstromingen mozambique
Overstromingen in Mozambique
Deze bewustwordingsprogramma's werpen volgens Helmer al hun vruchten af. Zo heeft het Rode Kruis eerder kunnen inspringen bij de recente overstromingen in Mozambique. Helmer: "We hadden net een partnership met een kennisinstituut in de VS afgesloten waardoor we beter gebruik konden maken van een weersverwachting op de langere termijn. Het signaal dat er langdurige regens waren te verwachten was zo duidelijk dat we eerder begonnen met het maken van rampscenario's en het opbouwen van voorraden van noodhulpgoederen. Hierdoor verliep de rampenhulpverlening veel beter en konden we meer levens redden."

 

"Ook kunnen we met dit soort kennis boeren eerder waarschuwen voor een heftig regenseizoen zodat ze hun zaden en vee alvast beschermen. Want uiteindelijk gaat het natuurlijk niet alleen om het redden van levens, maar ook om het verkleinen van de armoedeval die doorgaans optreedt nadat een natuurramp heeft toegeslagen."

 

Eilandjes

Wat dat betreft denkt Helmer ook dat het belangrijk is dat hulporganisaties meer gaan samenwerken. "Er is geen schijn van kans dat je dit probleem in je eentje kunt aanpakken. Je moet samenwerken. Of het nou om onderwijs, huisvesting, werkgelegenheid, vrouwenrechten of gezondheidszorg gaat. Het zijn allemaal factoren die een land weerbaar maken om de problemen van klimaatverandering op te vangen."

 

Vanwege de urgentie van het probleem van klimaatverandering denkt Helmer dat klimaat de brug zou kunnen worden tussen alle eilandjes die er in de ontwikkelingssamenwerkingssector bestaan. De HIER-campagne is daar volgens Helmer een goed voorbeeld van. "Die samenwerking stemt me optimistisch. Het klimaat kan de katalysator voor ontwikkeling worden." 

 

Nederland

Niet alleen in arme landen maar ook in Nederland is het Rode Kruis bezig met bewustwordingsprogramma's naar aanleiding van de klimaatverandering. De kans op hetere zomers in Nederland wordt steeds groter en met name ouderen hebben hier last van. Het Rode Kruis wil met meer bewustwordingscampagnes komen om de gevolgen van een hittegolf goed op te vangen. Ook hier in samenwerking met anderen: onder andere de overheid, GGD, vrijwilligersorganisaties, KNMI en RIVM .

Dat Helmer nog optimistisch is, verbaast enigszins want volgens haar is het probleem van klimaatverandering nog veel erger dan we nu denken. "Je dacht misschien dat je er was met het indraaien van wat spaarlampen maar er moet nog heel wat gebeuren. Er hangt ons zoveel boven het hoofd: de warme Golfstroom kan bijvoorbeeld stilvallen, de permafrost in de Russische toendra's gaat smelten waardoor enorme hoeveelheden methaan de lucht in komen die het broeikaseffect weer versnellen en er dreigen extreme droogtes. Het is geen probleem wat in 2050 pas gaat spelen maar wat nu al actueel is en wat verder zal verergeren. dus hoe eerder we er met zijn allen bij zijn hoe beter."

 

Verantwoordelijkheid

"Voor het eerst in de geschiedenis speelt de mens een doorslaggevende factor in hoe het met de aarde toegaat. En de verantwoordelijkheid daarvoor ligt vooral bij ons in het westen terwijl de klappen vallen bij de meest kwetsbare mensen in arme landen die nota bene het minst bijdragen aan het probleem. Want zij rijden niet in SUV's of kopen energieslurpende plasmatv's. Het Westen moet die arme landen helpen. Dat is geen kwestie van solidariteit maar van het nemen van je verantwoordelijkheid."

 

two-children"Arme mensen in rurale gebieden hebben maar een paar middelen waarmee ze door het leven gaan. Een van de belangrijkste is hun traditionele kennis van het weer. Die is vaak fenomenaal. Ze hoeven niet naar de landbouwschool om te weten wanneer ze moeten zaaien en oogsten. Neem bijvoorbeeld de Peruaanse vissers, die weten precies wanneer welke vis waar te vinden is. Hun kennis bleek heel nauw samen te vallen met de wetenschappelijke bevindingen over El Niño. Die waardevolle traditionele kennis is nu onbetrouwbaar geworden doordat het klimaat zo snel aan het veranderen is. Dat vind ik heel pijnlijk en dat is ook wat mij drijft. Niets doen is geen optie."


Bekijk onderstaand filmpje over hoe het Rode Kruis in Indonesië inspringt op klimaatverandering:

Rode Kruis Klimaatcentrum

Marianne Wilschut

Marianne Wilschut is een Nederlandse journalist. Ze schrijft onder andere...

Lees meer van deze auteur >

Reacties