'Investeer verwijderingsbijdrage in Afrika'

23-04-2006
Door: Janneke Schuurman
Bron: IPS

"Als blijkt dat we op die manier verantwoorde recycling in ontwikkelingslanden kunnen bevorderen, dan kan het idee misschien elders in Europa navolging vinden." Consumenten betalen de verwijderingsbijdrage voor het recyclen van bijvoorbeeld koelkasten, computers en auto's. Veel afgedankte producten uit Nederland en de Europese Unie gaan echter illegaal de grens over naar ontwikkelingslanden.
 
Het deels investeren van de verwijderingsbijdrage in Afrika is een van de aanbevelingen in het rapport dat eind mei verschijnt over de tweede fase van het project Seaport van het ministerie van VROM. Via dat project, dat in 2004 van start ging, werden op initiatief van Nederland gecoördineerde inspecties uitgevoerd in diverse Europese havens. Uit de controles bleek dat bijna de helft van alle afvaltransport in de EU illegaal verloopt. Eind 2005 werden in diverse landen zeecontainers onderschept met afgedankte producten die schadelijke stoffen bevatten, zoals koelkasten, elektronica en batterijen. Veel van deze transporten waren bestemd voor Afrika, Azië en Latijns-Amerika.
 
De controles in het kader van Seaport vonden plaats in de havens van Rotterdam en Amsterdam. Daarnaast werd gecontroleerd in Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Polen, Zweden, Ierland, Letland en Slovenië. In de top-drie van landen met de meeste illegale transporten belandden Frankrijk, Zweden en Nederland. Nederland dankte de derde plaats vooral aan het feit dat Rotterdam als grootste haven van Europa veel afval uit 'het achterland' doorvoert. Van Geel wees op de noodzaak om de controles in Europees verband uit te voeren. "In het verleden is gebleken dat transporteurs direct uitwijken naar Antwerpen of Hamburg, als we in Rotterdam scherper gaan controleren."
 
Tegen illegale export van afval moet opgetreden worden, vindt Van Geel. "Maar aan de andere kant moeten we mensen in ontwikkelingslanden niet het brood uit de mond stelen door onze hoge milieu- en veiligheidseisen op te leggen. Wanneer is iets tweedehands en wanneer afval? Ontwikkelingslanden kunnen veel baat hebben bij de import van afgeschreven computers, auto's en mobiele telefoons. Dat stimuleert de lokale economie."
 
Het illegaal exporteren van afval naar ontwikkelingslanden is slechts een onderdeel van een veel bredere trend op mondiaal niveau, waarin de milieudruk in toenemende mate wordt afgewenteld op arme landen, zei Van Geel. "Hoe beter landen hun milieubeleid op orde hebben, hoe aantrekkelijker het wordt om afval te exporteren naar landen waar de regels minder streng zijn. Hier kost het geld om van je afval af te komen, als je het exporteert levert het in sommige gevallen zelfs geld op."
 
De snelheid van de mondialisering is hoger dan de snelheid waarmee institutionele structuren op gebied van milieu zich ontwikkelen, zei Van Geel. Op mondiaal niveau is er te weinig kracht om milieubeleid goed te organiseren. "Het VN-milieuprogramma UNEP heeft niet de mogelijkheden die andere VN-instellingen hebben en er zijn geen instrumenten om naleving van internationale verdragen af te dwingen."
 
Niet-gouvernementele instellingen hebben volgens hem ook een belangrijke rol als tegenkracht tegen de negatieve effecten van de economische globalisering, omdat zij druk kunnen uitoefenen op bedrijven. "Het internationale bedrijfsleven is buitengewoon gevoelig voor reputatieschade."
 
Een sluitend systeem op mondiaal niveau is alleen mogelijk als de internationale samenwerking op milieugebied versterkt wordt en als er een juridisch bindend instrument komt. Daarnaast moet er meer aandacht komen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, zei Van Geel.

Reacties