Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

“Ik ben geen opiniemaker.” Jurist en Nederlands vertegenwoordiger in Europa op het gebied van racisme en intolerantie, Domenica Ghidei (57), wil meteen duidelijk maken dat ze niet van de meningen en het publieke debat is. Ze heeft een Facebook– en Twitteraccount, maar online discussies laat ze aan anderen over.

Dat neemt niet weg dat ze zich zorgen maakt over het politieke en sociale klimaat in Nederland. “De taal van uitsluiting, uitschelden, openlijk discrimineren en superioriteitsdenken in de politiek en media is ontzettend zorgelijk”, zegt Ghidei ernstig vanaf een hip terras in Amsterdam-West, gevuld met enkel witte gezinnen en stelletjes. “De openheid waarmee het gebeurt, geeft de indruk dat het mag én dat het de waarheid is. We zaaien zaden die tot verschrikkelijke dingen kunnen leiden. Je wilt niet de Tweede Wereldoorlog overal bij halen, maar ik vraag me wel af wanneer we de waarschuwingssignalen, zoals toenemend antisemitisme, gaan herkennen.”

Ghidei strijdt achter de schermen tegen de normalisering van onverdraagzaamheid. Namens Nederland is zij lid van de European Commission against Racism and Intolerance (ECRI). Deze onafhankelijke Europese toezichthouder sloeg begin vorige maand alarm over de sterke invloed van ‘xenofoob taalgebruik’ en ‘bangmakerij’ in het politieke debat in Den Haag en in de Nederlandse media.

Domenica Ghidei

De Eritrees-Nederlandse Domenica Ghidei (Keren, 1962) is moeder van drie kinderen, mensenrechtenjurist en strategisch adviseur diversiteit en inclusiviteit. Naast haar juridische werk en meerdere bestuurlijke functies zit ze in de raad van advies van Atria en is ze lid van de raad van toezicht van Nidos (een onafhankelijke (gezins-) voogdij-instelling voor Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen. Zelf kwam ze ook als alleenstaande minderjarige in 1979 naar Nederland vanwege de oorlog in Eritrea.

Haatzaaien

Daarbij oordeelde ECRI dat er binnen de Nederlandse wet niet genoeg mogelijkheden zijn om haattaal en discriminatie aan te pakken. Ze gaf het openbaar ministerie en de politie het advies om burgers aan te moedigen meer aangifte te doen van discriminatie, door meer in contact te treden met mensen uit gemarginaliseerde groepen.

Ook wil ECRI dat er meer voorlichting komt over haatzaaien online, dat internetbedrijven hun gedragscodes naleven. Subsidie voor proactief toezicht op haatzaaien op internet zou ook kunnen helpen. Ghidei: “We hebben ook het Nederlandse parlement aanbevolen een gedragscode in te stellen voor hoe er in de Tweede Kamer wordt gedebatteerd. Wij zijn er om de 47 lidstaten te adviseren in het bestrijden van racisme in alle nuances; van etnisch profileren en colourism (kleurhiërarchie, red.) tot aan de discriminatie van Roma en Sinti. En intolerantie: van antisemitisme en islamofobie tot homofobie.

De verschijningsvormen van racisme zijn heel diffuus, daarom moet je alles benoemen

Landen kunnen onze adviezen naast zich neerleggen, maar dat doen ze eigenlijk nooit. De verschijningsvormen van racisme zijn heel diffuus, daarom moet je alles benoemen. Ook op nationaal niveau. Dan hebben rechters in specifieke situaties houvast.” Zo zijn na de lobby van de homobeweging en activisten met een beperking de termen ‘homoseksuele gerichtheid’ en ‘handicap’ specifiek opgenomen in Artikel 1 tegen rassen- en seksediscriminatie. “We kunnen in deze tijd van verharding niet precies genoeg zijn.”

Domenica_107
Domenica Ghidei Beeld door: Anneke Hymmen

Zelf leerde ze een heel ander Nederland kennen toen ze hier als 17-jarige, alleenstaande aankwam. Ghidei verliet Eritrea, dat destijds een onafhankelijkheidsoorlog voerde tegen Ethiopië, als 15-jarige. Na twee jaar omzwervingen via Soedan en Italië kwam ze in Nederland terecht, waar ze op haar twintigste alleenstaande moeder werd. Later zou ze nog twee kinderen krijgen. Ghidei wist snel werk te vinden als tolk, onder meer voor het ministerie van Justitie. Ze studeerde Rechten, werkte als jurist, consultant en adviseur in verschillende organisaties, werd rechter, werd lid van de Commissie Gelijke Behandeling, en de rechtsopvolger het College voor de Rechten van de Mens en is nu namens Nederland lid van ECRI. Daarnaast bekleedt ze verschillende bestuursfuncties.

Ghidei was succesvol omdat ze kansen pakte, maar ook omdat ze veel kansen kreeg. In het Nederland van toen was volgens haar meer solidariteit dan nu. “De wereld was eind jaren ’70 overzichtelijk: kapitalisme of communisme. Oost of West. En dat je als vluchteling voor het Westen koos, werd bijna als een blijk van waardering voor de vrijheid gezien. Elke groep kon in die tijd les krijgen in de eigen taal omdat dat als een meerwaarde werd gezien, niet als een bedreiging.”

Quick fix

Door wegvallende zekerheden keren mensen zich nu naar binnen en is er van die breed gedragen solidariteit niet zo veel meer over. Ghidei ziet tegelijkertijd een nieuwe generatie jongeren, ook haar eigen kinderen, die tegen racisme strijden. Ze zijn mondig en hebben sociale media tot hun beschikking. Zeer legitiem en belangrijk, zegt Ghidei. Toch is ze zelf op dat terrein terughoudend. “Mensen uit Afrika hebben een gelaagde achtergrond en ervaren ook racisme onderling. Wij ontsnapten aan oorlog, maar ook aan etnische onderdrukking in onze eigen landen. Dat is allemaal een vorm van superioriteitsdenken. Racisme is niet alleen zwart-wit, het kent vele tinten en we maken daar zelf vaak ook gebruik van. Pas als we dat zien, kunnen we er adequaat tegen optreden.”

De saamhorigheid die zij in de jaren ’80 voelde bij allerlei vrouwen van kleur, wenst ze de huidige generatie ook toe. “Destijds was onze strijd niet genuanceerd of verbonden aan specifi eke identiteiten zoals nu. We streden tegen grote en toch zeer tastbare systemen: dictaturen, het patriarchaat. Natuurlijk hadden we onze eigen situaties, maar Afrikaanse vrouwen uit Eritrea, Ethiopië en Somalië stonden zij aan zij met Koerdische Peshmerga-vrouwen, met Molukse vrouwen, Turkse arbeidersvrouwen. Gezamenlijk kregen we ook dingen voor elkaar, zoals dat er bij de vrouwenstudies niet alleen aandacht was voor witte vrouwen. We waren ook bezig om beleid te beïnvloeden. We bereidden bijvoorbeeld de VNvrouwenconferentie in Nairobi en Beijing voor. Dat is een ouderwets en saai beeld, maar dat is wel het werk dat je moet doen om onderdrukking en onrecht systematisch aan te pakken. Nu wil iedereen een quick fix.”

Vindt Ghidei de huidige generatie activisten en antiracisten verwend? “Nee, dat niet. Online discussie is ook belangrijk. Maar de institutionele instrumenten om racisme te bestrijden worden niet genoeg benut. We hebben alles: VN-verdragen, instituten en organen. Denk aan het Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD). Daar kunnen zowel staten als burgers klachten indienen. Maar ook nationaal kunnen burgers in Nederland via internetconsultatie wetsvoorstellen beïnvloeden. Daar moeten we gezamenlijk gebruik van maken.

Maar mensen komen niet meer bij elkaar om het saaie werk te doen. De ngo’s zijn ook zo ontmanteld dat ze minder voor elkaar krijgen dan vroeger. Zo is seksegerichte onderdrukking een grond geworden waarop vrouwen als vluchteling erkend kunnen worden. Voor verandering moet je geduld hebben. Machtsstructuren laten zich niet zomaar omverwerpen. Het rapport over Nederland van ECRI heeft een jaar gekost, dat werk doen mijn collega’s en ik onbezoldigd.”

Ophef

Ghidei mist de strategische aanpak van racisme in Nederland. “Ten eerste moet je allianties creëren met alle kleuren, ook met witte mensen. De macht benutten en bundelen. Ten tweede moet je jezelf confronteren met je eigen vooroordelen. Ten derde moeten mensen van kleur ook echt aankomen in Nederland, dit land eigen maken als hun nieuwe thuis, met alle rechten én plichten van dien. Ik ben nog steeds aan het aankomen; dat betekent rouwen over het verlies door migratie, met als uiteindelijke realiteit dat je je nieuwe plek accepteert en inneemt. Op een zeker moment heb ik bewust gekozen voor Nederland. Maar ik sluit mijn ogen niet voor de problematische kanten van de Nederlandse geschiedenis, of racisme en onrecht. Ik kies voor Nederland voor mijn eigen rust.”

Soms moet Ghidei ook lachen om ophef. “Vorig jaar ging het om de Hema die roti met rijst verkocht. Iedereen was in rep en roer. Nou, als Italianen wisten dat wij ‘macaroni’ zeggen in plaats van maccheroni en dat we er maïs en ham aan toevoegen, zouden ze een hartstilstand krijgen! Maar dat is nou eenmaal Nederland: als het maar verkoopt. Kijk, ik kan boos zijn dat ik de enige zwarte vrouw op dit terras ben. Maar wat hebben we daaraan? Ik vraag me soms wel af waar de energie naartoe gaat.”

Racisme staat op de agenda. Nu is het tijd voor de next steps: ken je rechten en informeer elkaar daarover

Liever ziet Ghidei die energie gaan naar structurele ongelijkheid. “Kortgeleden rapporteerde ECRI dat kinderen met een migratieachtergrond deels door discriminatie op lagere niveaus van het voortgezet onderwijs terecht komen. Daar valt iets te winnen. Ga praten met de raden voor primair en voortgezet onderwijs, vorm een groep van juristen, pedagogen en andere experts, zoek media-aandacht en zorg dat politici niet om je heen kunnen. Ga in je loopbaan ook strategisch te werk; ik ben niet voor niets ook vicevoorzitter van de geschillencommissie passend onderwijs. De discussie rond Zwarte Piet is belangrijk, dekolonisatie van musea ook, er is veel bereikt.

Racisme staat op de agenda. En nu is het tijd voor de next steps: ken je rechten en informeer elkaar daar ook weer over. Veel mensen weten bijvoorbeeld niet dat een discriminatievrije werkomgeving een plicht is van een werkgever. Laten we alsjeblieft strategisch te werk gaan en vooral: werken aan onze gezamenlijke toekomst.”

Dit artikel verscheen eerst in OneWorld-magazine.

sioejeng

Chinees-Nederlandse jongeren pikken racisme niet meer

Het tijdperk van ‘Hanky Panky Shanghai’ is voorbij.

Angela Saini, Wellcome Collection, London, 2018

Waarom is de rassenleer weer terug?

Hardnekkige ideeën over betere en zwakkere bevolkingsgroepen raken weer in zwang.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Seada Nourhussen

Hoofdredacteur

Seada Nourhussen (Gondar, Ethiopië 1978) is sinds februari 2018 hoofdredacteur van One World. Tot eind 2018 was ze columnist voor Trouw en …
Profielpagina