Illegale Afrikaanse beelden: tentoonstellen of niet?

30-08-2002
Door: OneWorld Redactie
Bron: onzeWereld

Frits Bless, toenmalig directeur van het Van Reekum Museum in Apeldoorn, kwam er tijdens voorbereidingen van de expositie 'Tussen hemel en aarde. Leven met de doden in Afrika' achter dat een aantal beelden en potten omstreden was vanwege kunstroof.

Hij weerde de stukken van de expositie. Maar toen was de catalogus al van de drukpersen gerold en een rel geboren. En dus zegt hij: 'U ziet hier twee tentoonstellingen, één in levenden lijve en één in de catalogus.'

Aanzwengelaar van de rel is Rogier Bedaux, conservator Afrika bij het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden. 'Toen ik de catalogus van het Van Reekum-museum in handen kreeg, dacht ik: Wat grof, een aantal stukken staat op de 'Rode lijst' van de Icom (International Council of Museums, red.), een lijst van Afrikaanse objecten die heel erg bedreigd zijn, die in alarmerend groten getale uit hun land worden gesmokkeld. Toen heb ik de Inspectie Cultureel Erfgoed in Den Haag op de hoogte gesteld.'

Bless: 'In Nederland bleek het not done om bijvoorbeeld objecten uit de Nigeriaanse Nok-cultuur (zie foto) tentoon te stellen. De volkenkundige musea hebben een aantal jaren geleden een overeenkomst ondertekend dat zij illegaal uitgevoerde objecten niet meer tentoonstellen. Wij zijn er niet voor benaderd.'

Bedaux: 'De Icom-lijst is ondertekend door de Nederlandse Museumvereniging, waarvan het Van Reekum Museum lid is. In 1991 heeft die vereniging een vertaling gemaakt van de lijst, zodat niemand meer kan zeggen: "Ik kan niet zo goed Engels lezen".'

Bless: 'Achteraf denk ik: misschien hadden we de objecten juist wel moeten exposeren. Want zo kun je het publiek ervan bewust maken dat in Afrika oude culturen verdwijnen, dat de lokale bevolking en soms ook hun regeringen verdienen aan handel in eeuwenoude objecten. En dat dat niet zal veranderen zolang die bevolking arm is.'

Bless vervolgt: 'Maar ja, als ik die Nok-beeldjes had tentoongesteld, krijg je voor de particuliere eigenaren ongewenste gevolgen, zoals inbeslagname van de beeldjes. Dat gebeurde dit voorjaar op de Tefaf-beurs in Maastricht. Toch zou er eens een goede discussie moeten komen. Het is namelijk geen verboden waar, want bij elke galerie in niet-westerse kunst kun je die objecten kopen. Moet je daarom als museum toch zeggen: we stellen ze niet tentoon?' Bedaux: 'Die discussie lóópt al jaren. Overigens heb ik in 1994-'95 in Leiden de expositie 'Langs de Niger' gehouden. Een van de doelstellingen was het publiek voorlichten over de rijke cultuurgeschiedenis van Afrika en dat die landen nu worden leeggeroofd. We hebben geen objecten uit particuliere verzamelingen laten zien, maar gewoon stukken geleend van musea in die landen zelf.'

International Council of Museums (Icom), met Red List

Reacties