‘Ik houd de Sudanese regering niet de hand boven het hoofd’

05-07-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

Donderdag 1 juli, de dag van dit gesprek, is Nederland voorzitter geworden van de Europese Unie. De Europese Commissie is op bezoek geweest. Van Ardenne (CDA) heeft haar EU-collega's net uitgezwaaid.

Hebt u nog gesproken over Sudan?

'Nou, alleen informeel met Nielson (EU-commissaris voor Ontwikkelingssamenwerking, red.). De waarnemersmissie is nu rond. De EU stuurt 9 waarnemers. Nielson denkt dat er meer nodig zijn.

Onze prioriteit is dat de mensen niet langer mogen lijden. Dat betekent dat hulpverleners vrije toegang moeten krijgen tot heel Darfur, evenals de VN-medewerkers van OCHA (humanitaire zaken, red.) en van Jan Pronk, de speciale VN-vertegenwoordiger voor Sudan. De Sudanese regering zegt wel dat ze veilige corridors hebben voor hulpverleners, maar dat is niet genoeg. '

Is het nu nog geen tijd om daar militair in te grijpen?

'Als de situatie verder escaleert, dan moeten we overwegen om niet alleen de druk op te voeren want het houdt een keer op. Minister Powell van de Verenigde Staten en Annan van de VN  zijn er geweest. De regering blijft zaken bagatelliseren en lijkt niet van plan haar verantwoordelijkheid te nemen.'

Powell heeft gezegd dat de situatie zich ontwikkelt in de richting van genocide. Wat weerhoudt de VN van het woord 'genocide'?

'Genocide is een duidelijk omschreven begrip. Als het gepleegd is, moet het gezegd worden. Genocide moet duidelijk vooraf gepland zijn. Je moet zichtbaar kunnen maken dat men wapens heeft ingekocht, mensen heeft getraind, bewust troepen heeft samengebracht om een bepaalde groep te elimineren. Zolang dat niet duidelijk is, nemen we het begrip niet in de mond.

Wat gebeurt is verschrikkelijk. Zwarte Afrikanen zijn al langer het mikpunt, het conflict bestond al langer. Nu wordt echter op grote schaal gewapend geweld gebruikt, waarbij die Arabische milities betrokken zijn geraakt. En voor die betrokkenheid is de regering verantwoordelijk.' 

De regering heeft al vaker beterschap beloofd. U hebt een relatie met de regering opgebouwd om onder meer de toegang van hulpverleners tot het conflictgebied te garanderen. Kunt u de regering nog langer de hand boven het hoofd houden?

'Ik houd de regering niet de hand boven het hoofd. Vergis u niet. Die gesprekken gaan hard tegen hard. In de trant van 'ik ga hier niet weg totdat u toezegt dat hulpverleners toegang hebben'.

Sinds januari staat bij mij voorop dat mensen in het gebied worden geholpen. Daarnaast hebben we de druk indertijd zo opgevoerd dat in april een bestand werd bereikt. Dat wordt nu niet nageleefd, dus we voeren de druk weer verder op.'

Maar die mensen zijn toch beter af met een troepenmacht?

'Die troepenmacht kan niet dat hele gebied bezetten. Darfur is net zo groot als Frankrijk. We moeten het hebben van de bereidheid van de regering en de rebellen om te zoeken naar een politieke oplossing en niet een militaire.'

Als ik u zo hoor, gelooft u niet zo in die bereidheid...

'Heeft de Sudanese regering nog wel de macht over het geheel? Er zijn leden die banden hebben met de rebellen in Darfur. Het is voor de president niet eenvoudig maar daarvoor hoeven wij geen begrip hebben. Het is wel een regering, die verantwoordelijk is voor Darfur.'

Aidsbestrijding

De regering-Bush dreigt in haar strijd tegen abortus donaties aan VN-fondsen stop te zetten. Hoopt u dat John Kerry de nieuwe Amerikaanse president wordt?

'Ik ben geen Amerikaan, dus ik ga daar niet over, maar het is wel zo dat Bush dubbel spel speelt. Zijn verhaal dat in China met geld van het bevolkingsfonds UNFPA gedwongen abortus wordt gepromoot, wordt door zowel Nederlands als Amerikaans onderzoek weerlegd. Dat Bush blijft jagen op de UNFPA en nu ook Unicef, vind ik schandalig. Bush maakt het die clubs onmogelijk om goed te functioneren, want de VS is wel een belangrijke donor.

Anderzijds riep Bush vorige week ook dat condooms onder voorwaarden moeten kunnen. En hij weet ook dat USAID op allerlei plekken aan condoomverspreiding doet. '

De presidentsverkiezingen naderen snel, dus moeten we hem misschien maar niet serieus nemen?

'Nou nee, wel degelijk want het Congres stelt steeds striktere voorwaarden. USAID dient zich daaraan te houden als zij middelen besteedt aan gezondheidszorg en aidsbestrijding in ontwikkelingslanden. Als Bush dit zo hard blijft roepen, zou het Congres dat kunnen gaan overnemen. Hij stelt geen goed voorbeeld.

 We zitten wel op één lijn met de VS als het gaat om meer investeringen in onderzoek naar aidsvaccins. De Europese Unie gaat meer geld beschikbaar stellen voor onderzoek naar vaccins, vrouwencondooms en microbiciden (stoffen die het virus doden, red.). '

In uw nieuwe aidsnotitie zet u ook in op partnerschappen met het bedrijfsleven. Voorbeelden van bedrijven die behandelprogramma's voor hun geïnfecteerde werknemers financieren, zijn bekend. Wat verwacht u verder van bedrijven in dit opzicht?

'In Rwanda heeft Heineken een programma van preventie, behandeling en nazorg voor medewerkers en hun directe omgeving zoals familie. Het is goed dat bedrijven dat doen. Wat ik nu wil is dat we met de nationale aidscommissie in Rwanda tot een vergelijkbare publieke voorziening komen, die aansluit op wat er verder in die omgeving nodig is.' 

Heineken bezorgt overal in Rwanda bier. Kunnen ze niet een vaatje vullen met medicijnen of condooms of zo?

'Nou, ik heb wel eens aan Heineken gevraagd of ze aan elk flesje een condoom willen hangen met een leaflet, waarom deze te gebruiken. Ze zijn het nog aan het bestuderen want ze willen niet geassocieerd worden met aids. Ze willen ook bekijken of ze met alle grote bedrijven iets centraal kunnen doen.  Het gaat erom dat ze iets kunnen verspreiden, flesjes worden overal verkocht.  Laat mensen bijvoorbeeld kroonkurken sparen voor een klamboe, want er gaan meer mensen dood aan malaria dan aan aids.'

Moet de verantwoordelijkheid van een bedrijf als Heineken verder gaan dan hun directe werkgebied?

'Soms doen ze meer dan strikt noodzakelijk. In Congo hebben ze contact met de nationale aidscommissie. Maar de overheid in Rwanda of Congo kan zelf ook meer doen.'  

Millenniumdoelen

Overhandiging rapport kleinNederland heeft een rapport uitgebracht over haar eigen inspanningen met betrekking tot de Millenniumdoelen, de VN-afspraken die moeten leiden tot minder armoede en ziekte en meer onderwijs in 2015. Hebt u al een reactie gehad van ontwikkelingslanden?

'Nee, nog niet. Wel van de Wereldbank, het ontwikkelingsfonds van de VN (UNDP) en van enkele OESO-collega's.'

Alleen maar lof of ook kritiek?

'Vooral veel lof. Ja, er was ook kritiek. De UNDP gaf aan dat we vroeger 0,9 procent van het BNP uitgaven aan ontwikkelingshulp en nu nog maar 0,8 procent. '

Als u zelf nog eens kritisch naar het Millenniumdoelen-rapport kijkt, wat moet beter?

'Harmonisatie en coördinatie. Dat staat ook bovenaan onze agenda als EU-voorzitter. Ontvangende landen zitten te vaak nog met ingewikkelde procedures. Donorlanden werken vooral naast elkaar, en niet met elkaar. Er zijn nog te weinig landen die op een lijn zitten. In Zambia werkt het al wel. Zweden doet het gezondheidsprogramma namens zeven donoren, dat maakt het voor Zambia gemakkelijk; een enkele rapportage, een missie in plaats van zeven. Dat scheelt enorm veel geld.

Een ander punt is wapenhandel; dat heeft vooral met coherentie te maken. Als je aan de ene kant vrede bevordert, dan zul je aan de andere kant ook moeten kijken naar wapenhandel.'

Los van alle inspanningen, hoe zeer gelooft u zelf nog in de haalbaarheid van de Millenniumdoelen?

'Als ik de rapporten van de Wereldbank neem, is het voor Afrika niet hoopgevend, maar Azië haalt het wel, op honger, armoede en gezondheidszorg, maar water niet...'

Halvering van de armoede hebben we toch al bereikt? Met dank aan India en China!

'Nou ja, de Indiase minister vertelde mij dat zij nog 650 miljoen arme boeren hebben.  In India leeft tweederde van de bevolking op of onder de armoedegrens. In grote landen is de rijkdom heel slecht verdeeld. Als internationaal de markten open gaan, kan dat met zich meebrengen dat de rijken alleen maar profiteren en de armen armer worden. Delen van de wereld zullen de Millenniumdoelen niet halen, en er zijn mensen in rijkere landen die ook niet profiteren. Het grote gevaar is dat de verschillen toenemen en daarmee de conflicten en daarmee de onveiligheid.

Reacties