Zanger Elmiene: ‘Ik dank mijn artistieke kant aan de Sudanese cultuur’

Het ging allemaal razendsnel, nadat de video van de Brits-Sudanese soulzanger Elmiene (24) – artiestennaam van Abdala Elamin – vijf jaar geleden viraal ging. Daarop zie je de toenmalige student voor een garage staan in een hoodie, teenslippers en met een kam in zijn afro, terwijl hij Untitled (How Does It Feel) van soulicoon D’Angelo zingt. Zijn haast perfecte opvoering werd opgepikt door producers en voor hij het wist stond hij in de studio. “Daarvoor had ik alleen nog poëzie geschreven, opeens moest ik dat omzetten naar muziek.”

Elmiene zingt nog altijd graag covers. Van jongs af aan leerde hij zingen door te imiteren, en hij praat liever over ‘Stevie’ (Wonder, red.) dan over zichzelf. Zijn liefde voor covers heeft wellicht met zijn afkomst te maken. Elmiene groeide op in Oxford, maar zijn ouders zijn Sudanees; ze ontvluchtten eind jaren 90 het geweld in hun geboorteland. Elmiene: “In Sudan worden veel oudere nummers telkens opnieuw uitgebracht en gezamenlijk opgevoerd. Het gaat er niet om dat één iemand de beste is, muziek is iets gemeenschappelijks: jij zingt een stukje in jouw stijl, ik een ander deel, het refrein doen we samen. Daar ben ik mee opgegroeid.”

Sudan is altijd aanwezig in zijn kunst. Wie naar de smooth, sexy, gevoelige muziek van Elmiene luistert, zal niet direct aan Sudan denken. Associaties met de oorlog en de humanitaire crisis die het land momenteel opslokken zijn ver te zoeken. Toch brengt hij met zijn laatste EP, For the Deported, een ‘liefdesbrief aan Sudan’ en aan iedereen die ontheemd is. “Palestijnen, Sudanezen, Zuid-Sudanezen, iedereen die dat unieke gevoel herkent: we zijn nergens thuis.”

Obsessed met soul

Al jong kwam Elmiene in aanraking met r&b en soul. Zijn oudere neefjes en nichtjes luisterden de hits van begin 2000 – Usher, Tyrese, T-Pain, Craig David – en hij werd ‘obsessed’. “Ik ben een enorme nerd. Als ik iets vet vind, dan moet ik meer weten: waar komt het vandaan, waar gaat het over? Dus terwijl andere kinderen doorgingen naar de volgende trends in popmuziek, ging ik juist terug in de tijd.” Hij begon vroege r&b uit de jaren 90 te luisteren, zoals Jodeci en H-Town, en daarna oude soul van de jaren 80 en 70. Als artiest wil hij terug naar die basis van soul, omdat hij denkt dat die gaandeweg zoek is geraakt. “Soul en r&b hebben zichzelf verloren in hun eigen glamour. Er is zo veel aan toegevoegd – funk, synthesizers, pop, hiphop – dat mensen de pure muziek eronder zijn vergeten.”

Op de EP staat ook Golden, zijn debuutsingle uit 2021 en het eerste nummer dat hij ooit schreef. Het is gebaseerd op een gedicht dat hij schreef over de ‘gouden jaren van Sudan’. ‘It just seems so miraculous, that all those bright lights surrounded us’, zingt hij in het nummer. Hij vertelt dat zijn oma het altijd over die periode had. “De jaren 50, 60 en 70, toen je nog lekkernijen kon kopen voor 2 cent, toen de Universiteit van Khartoum een hub was voor studerende Engelsen. Sindsdien is er zo veel misgegaan, ik zie het mooie van Sudan bijna niet meer. Maar de cultuur leeft gelukkig voort. De verhalen, de kunst, de vriendelijkheid en vrijgevigheid.”

Djellaba en teenslippers

Hij denkt zijn gevoelige, artistieke kant aan die Sudanese cultuur te danken. “Mijn opa was een dichter, mijn oma ook een beetje. Poëzie en muziek zijn een enorm onderdeel van onze cultuur. Tijdens ramadan is het traditie dat een groep van zeven muzikanten oude nummers opvoert na de iftar. Sudanese nummers duren vaak wel twintig minuten, dus we zitten er totdat de zon weer opkomt.”

Hij mag dan in Oxford zijn opgegroeid, Sudan is ook een versie van thuis. Met zijn familie ging hij er elke zomer naartoe. “De eerste keer dat ik daar was, viel er veel op zijn plek. Alles wat zich altijd alleen tussen onze muren had afgespeeld, vormde een gehele cultuur: ze droegen dezelfde kleding, spraken dezelfde taal, ze hadden dezelfde trekjes als mijn ouders. Living out loud, dat kon in Engeland niet, maar hier wel.”

Zijn signature kaftan is in zekere zin een uiting van zijn Sudanese identiteit, maar ‘het zit ook gewoon lekker’, zegt hij met de Britse humor die hem eigen is. “Als student droeg ik een tijd lang alleen een djellaba met teenslippers. Ik deed een kunstopleiding waar iedereen er apart uitzag, maar als ik in de stad rondliep, viel het wel op.”

Home is gone

De reden dat Elmiene juist vorig jaar For the Deported besloot uit te brengen, laat zich gemakkelijk raden. In Sudan woedt een gewelddadige burgeroorlog tussen het regeringsleger en de paramilitaire RSF, beide gesteund door verschillende buitenlandse overheden, zoals Rusland, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Zij hebben belangen bij Sudans grondstoffen en strategische ligging. Human Rights Watch spreekt van een vermoedelijke genocide in het westen van het land; er zijn ruim tien miljoen mensen op de vlucht en het is mogelijk de ergste humanitaire crisis ter wereld. Toch krijgt Sudan vrij weinig aandacht van media en politiek; het wordt wel een ‘vergeten crisis’ genoemd.

Voor Elmiene is vergeten geen optie. ’s Zomers verbleven hij en zijn familie altijd in een groot familiehuis in het centrum van hoofdstad Khartoum, waar Elmiene warme herinneringen aan heeft. Zijn ouders en grootouders zijn er opgegroeid, het staat er al generaties. Anderhalf jaar geleden kreeg hij een video te zien waarin het huis in vlammen opgaat – de oorlog voltrekt zich midden in de stad. ‘The cupboard and the door have blown to dust’, zingt hij in het titelnummer For the deported. “Het bestaat gewoon niet meer. Vorig jaar heb ik wat familie opgezocht in Egypte, waar veel Sudanezen naartoe zijn gevlucht. Er werden stenen naar ons gegooid, we werden uitgescholden. Daar zijn we ook niet thuis. Home is gone.”

Dat is in de kern wat ontheemding voor hem betekent: je thuis is weg. Op de vraag of hij zelf ook tot ‘the deported’ behoort, hoeft hij niet lang na te denken: “Absoluut. Ik heb niet echt een thuis om naartoe te gaan. Mijn land is een shithole. Niet de mensen zelf natuurlijk, maar de situatie. Iedereen pakt een stukje van ons land, we hebben geen leiders, geen vliegveld meer, het is één grote teleurstelling.” Toch ziet hij het niet als zijn taak om anderen de les te lezen over de Sudanese politiek of geschiedenis. “Ik ben geen politicus, ik ben een artiest; het enige wat ik kan doen is de emotie overbrengen die ik voel: de teleurstelling, maar ook de hoop. Emotie is eigenlijk wat politici missen, toch? Ik cover die emoties wel, doen jullie maar de rest.”

Politieke statements

In eerdere interviews zei hij dat hij niet is geslaagd als hij zijn publiek niet aan het huilen krijgt. En als hij bij het schrijven geen brok in zijn keel krijgt, gaat er iets mis. Volgens de zanger is er niemand die deze kunst zo goed begreep als zijn held: voorganger en soullegende Stevie Wonder. Zodra het gesprek richting Stevie gaat, waarschuwt Elmiene alvast dat hij niet van ophouden zal weten. “Ik ga nu losbranden, this is my guy. Hij is het doel, niemand anders komt in de buurt.”

Stevie Wonder wist dat emotie in de muziek vóór de inhoud komt, zegt Elmiene. “De akkoorden, de klanken, die moeten goed voelen, die moeten zeggen wat je wil zeggen. Daar begint het mee. In veel nummers van Stevie versta je amper wat hij zegt, en toch moet je ervan huilen. Dat is waarom hij the greatest is.”

Maar Wonders repertoire zit ook vol politieke statements. Hij zong over racisme, burgerrechten, corruptie en onderdrukking; het ogenschijnlijk vrolijke Happy Birthday (1980) was een – succesvolle – oproep om eindelijk Martin Luther King Day in te voeren in de Verenigde Staten. It’s Wrong (1985) bekritiseerde de apartheid in Zuid-Afrika, Living For The City gaat over armoede en het gevangenissysteem. In 2020 bracht hij een nummer uit als steunbetuiging aan de Black Lives Matter-beweging. “Vanwege Stevie wilde ik For the Deported uitbrengen, juist nu het misgaat in Sudan. Daarvoor zong ik vooral over liefde en relaties. Ik zei altijd wel dat Stevie mijn held was, maar ik gebruikte mijn muziek eigenlijk niet zoals hij deed.”

In zijn muziek komen beide kanten van zijn liefde voor Stevie samen: de emotie eerst, het statement daarna. Zo schreef Elmiene het nummer Promise Me A Rose eigenlijk al jaren terug; het ging over liefdesverdriet. “Over het idee: als je me geen liefde kan geven, geef me dan op zijn minst een roos, dat is genoeg. Toen ik dat nummer luisterde met Sudan in gedachten, ging het opeens over het feit dat ik nooit de mooie jaren van Sudan heb mogen meemaken. Geef me dan op zijn minst íéts, een herinnering, de cultuur. Het gaat over hoop in een land dat talloze keren heeft gefaald. Als er maar een beetje hoop is, als ik het maar tot morgen red, is het genoeg.”

Een langere versie van dit artikel verscheen in juni in OneWorld Magazine.