Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Onze taal zit vol met woorden en uitdrukkingen die het vooroordeel dat we hebben over gehandicapte mensen bevestigen. Het wordt tijd dat we een realistisch beeld laten zien van mensen met een beperking. Zoals het VN-verdrag Handicap zegt: “Respect voor verschillen en aanvaarding dat personen met een handicap deel uitmaken van de mensheid en menselijke diversiteit.”

Woorden die vooroordeelbevestigend zijn gaan we dus niet meer gebruiken bij OneWorld.

N.B. Dit artikel richt zich alleen op taal die betrekking heeft op mensen met een fysieke beperking. Een artikel over validisme en psychische problematiek volgt later.

De gehandicapte

Gehandicapte is geen zelfstandig naamwoord, het is een bijvoeglijk naamwoord. Je spreekt dus niet over ‘de gehandicapte(n)’, maar over ‘de gehandicapte perso(o)n(en)’.
Alternatief: gehandicapt persoon.

Iemand empoweren of in diens kracht zetten

Deze gebruiken we al niet meer sinds we geen koloniale taal meer gebruiken: het is een onfraaie verbastering van een Engels woord. De vaak gebruikte vertaling ‘in je kracht zetten’ is ook geen goede optie. Het plaatst de persoon die empowert boven de persoon die in zijn of haar kracht gezet wordt. De eerste redt de tweede (het slachtoffer), terwijl mensen met een beperking doorgaans echt niet gered hoeven te worden.
Alternatief: versterken.

Dat iemand in een rolstoel zit, blind is of niet goed kan horen is op zich niet inspirerend

Inspirerend, sterk, knap

In veel krantenartikelen wordt benadrukt hoe inspirerend of sterk het is dat iemand met een beperking gewoon z’n leven leidt, zonder dat deze persoon iets uitzonderlijks doet of iets waar hij of zij voor geprezen zou moeten worden. De gedachte erachter (die ook vaak wordt uitgesproken) is: als ik had wat jij hebt zou ik niet willen leven/niet weten hoe ik moest leven/doodongelukkig zijn. Mensen met een beperking worden vaak ingezet als objecten om mensen zonder beperking te inspireren, terwijl in de realiteit gehandicapte mensen gewoon mensen zijn. Net als iedereen hebben ze goede en slechte eigenschappen. Het feit dat iemand in een rolstoel zit, blind is of niet goed kan horen is op zich niet inspirerend. Kijk ook de TEDx-speech van Stella Young: “inspiration porn and the objectification of disability”.
Alternatief: gehandicapte mensen worden niet langer als inspirerend neergezet en niet geobjectiveerd in onze journalistiek.

Invalide, mindervalide of miva

Invalide betekent letterlijk niet waardig. Mindervalide betekent minderwaardig en miva is gewoon een populaire afkorting die leuk klinkt maar ook betekent dat je als gehandicapt persoon minder waard bent in onze maatschappij.
Alternatief: gehandicapt persoon of persoon met een (functie)beperking.

Lijdt aan of strijdt tegen

In de media wordt vaak geschreven dat iemand lijdt aan bijvoorbeeld het syndroom van Ehlers-Danlos, reuma of MS. Dit bevestigt het stereotype dat het heel erg verschrikkelijk is om een bepaalde aandoening te hebben. Ook wordt vaak gezegd dat iemand strijdt tegen een ziekte of aandoening. Dat suggereert dat de strijdende persoon juist dapper is, een held en inspirerend. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille. Mensen hebben gewoon ziektes en handicaps. Dat maakt ze niet zielig, noch inspirerend.
Alternatief: iemand heeft het syndroom van Ehlers-Danlos, reuma of MS.

Mensen met een vlekje/mensen met mogelijkheden of uitdagingen

Deze termen zijn erg betuttelend. Het impliceert dat het hebben van een beperking zo erg is dat we er een eufemisme voor moeten verzinnen, en bevestigt daarmee juist het vooroordeel dat gehandicapte mensen zielig zijn. Er zijn ook mensen die ‘gehandicapt’ geen fijn woord vinden en dat gesproken moet worden over ‘mensen met een beperking’. Wij hanteren de definitie zoals die staat in het VN-verdrag Handicap: “Erkennend dat het begrip handicap aan verandering onderhevig is en voortvloeit uit de wisselwerking tussen personen met functiebeperkingen en sociale en fysieke drempels die hen belet ten volle, effectief en op voet van gelijkheid met anderen te participeren in de samenleving.”

We realiseren ons dat het begrip ‘handicap’ (of ‘gehandicapt’) niet ideaal is, maar het geeft wel als enige Nederlandse term aan dat het gaat om een wisselwerking tussen de persoon die een beperking heeft en de maatschappij die hier niet op ingericht is: immers, iemand met een (functie)beperking wordt gehandicapt door de maatschappij. We zullen dus afwisselend mensen met een (functie)beperking en gehandicapte mensen gebruiken.
Alternatief: mensen met een (functie)beperking, of gehandicapte mensen.

‘Rolstoelafhankelijk’ bevestigt het vooroordeel dat een rolstoel het ergste is wat je kan overkomen

Rolstoelafhankelijk/-gebonden

‘Rolstoelgebonden’ of ‘rolstoelafhankelijk’ bevestigt het vooroordeel dat het zitten in een rolstoel het ergste is wat je kan overkomen, terwijl het voor veel mensen het middel is dat hen vrijheid geeft: dankzij de rolstoel komen ze buiten, kunnen ze werken, recreëren en sociale contacten hebben. Daarnaast impliceert het dat mensen in een rolstoel nooit kunnen lopen. Dit is in de meeste gevallen niet zo. De meerderheid van de mensen met een beperking is niet verlamd, maar gebruikt om andere redenen de rolstoel en kan dus vaak wel staan en/of (kleine) stukjes lopen.
Alternatief: gebruikt een rolstoel.

Zwakkeren (in de samenleving)

Vooral in de politiek en in beleidsstukken wordt deze term veelvuldig gebruikt. Er wordt mee bedoeld dat sommige mensen minder kansen krijgen in onze samenleving, in dit geval omdat ze gehandicapt zijn. Niemand wil tot de groep ‘zwakkeren’ behoren. Het bevat een oordeel, terwijl zij niet degenen zijn die zwak zijn, het is de samenleving die geen rekening houdt met mensen die minder privileges hebben dan anderen.
Alternatief: mensen die minder kansen/privileges hebben dan anderen.

haley-phelps-119782-unsplash

Validisme, say what?

Discriminatie en stigmatisering van mensen met een beperking komt nog erg vaak voor.

jason-leung-397008-unsplash2

Deel van Dossier

Het taaldossier

Taal is meer dan 'slechts woorden'. Daarom houden we ons taalgebruik tegen het licht.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
IMG_7370

Xandra Koster

Xandra Koster houdt zich professioneel bezig met de implementatie van het VN-verdrag handicap in Nederland. Ze is geïnteresseerd in …
Profielpagina

Advertentie

wca2019_600x500_v4 (002)