Columnist Nadia Bouras: ‘‘Ik herken mijn buurt niet meer’ is het nieuwe ‘vol is vol’’

De documentaire Fortuyn: On-Hollands van Menna Laura Meijer verscheen, toeval of niet, midden in de kolkende campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen. De kracht van de achtdelige serie, over de man die de Nederlandse politiek op haar grondvesten deed schudden, schuilt in haar eenvoud: geen voice-over, geen uitleg, alleen stemmen, beelden en gezichten uit die tijd. Juist daardoor word je als kijker gedwongen opnieuw te luisteren naar wat er toen werkelijk werd gezegd, gevierd en gevreesd.

De docu laat zien hoe de onvrede van de witte onderklasse werd vertaald in een explosieve mix van populisme en ressentiment: de migrant als zondebok, de politiek als theater van slachtofferschap. Racisme was geen bijverschijnsel, maar de motor van mobilisatie.

Wat toen ‘on-Hollands’ werd genoemd, is inmiddels Nederland geworden. De echo’s uit Fortuyns tijd klonken dit najaar opnieuw luid in de verkiezingsdebatten. ‘Mensen herkennen hun buurt niet meer’, herhaalden politici als een mantra. We weten allang wat ermee bedoeld wordt: het is de verkleurde buurt, de migrant en de generaties daarna, die symbool zijn gaan staan voor alles wat er mis zou zijn.

De groenteman is verdwenen, de melkboer ook, alleen komt dat niet door migranten, maar door Albert Heijn. De grote stad is veranderd, ja. Maar dat geldt net zo goed voor migranten en hun kinderen, die zich al generaties lang tussen werelden bewegen. Wat werkelijk speelt, is niet het verlies van herkenning, maar het gemak waarmee witte Nederlanders migranten verantwoordelijk houden voor élke maatschappelijke verandering – van woningnood tot winkelstraatverloedering.

Tijdens het SBS-verkiezingsdebat vroeg een ‘bezorgde burger’ aan CDA-leider Henri Bontenbal: ‘Hoe gaat u ervoor zorgen dat ik me weer thuis voel in mijn eigen stad?’ Bontenbal begon braaf over integratie, taallessen en normen en waarden – alsof het vanzelf sprak dat dit over migranten ging. ‘Mensen herkennen hun buurt niet meer’ is het nieuwe ‘vol is vol’ – terug van nooit weggeweest.

Twintig jaar na Fortuyn is het nog steeds 2002. Alleen zijn we ongevoeliger geworden voor de ondertoon. We horen het racisme niet meer, omdat het inmiddels Nederlands klinkt. Als we willen voorkomen dat 2026 óók een jaar van morele afstomping wordt, zal er iets fundamenteel moeten veranderen. Geen debatten meer over ‘de veranderde buurt’, maar over betaalbare woningen. Geen hysterie over hoofddoeken, maar beleid tegen de uitbuiting van arbeidsmigranten.

We moeten, kortom, afkicken van onze etnische obsessie. En misschien herkennen we allemaal ons land dan weer – niet omdat het witter is, maar omdat het rechtvaardiger is.

Deze column verscheen eerder in OneWorld Magazine in december 2025.