OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Slam das Minas is een organisatie van vrouwelijke dichters uit verschillende steden in Brazilië die praten over zwart zijn, LHBT zijn en feminist zijn. Wat betekent dat in een land waar net een president is gekozen die minachtend spreekt over zwarte mensen, vrouwen en LHBTI’ers? Een middag op pad met Slam das Minas in Rio de Janeiro.

Slam das Minas werd opgericht in 2015 in de hoofdstad Brasília. Inmiddels heeft de groep een aanhang van bijna 40.000 likes op Facebook, en bijna 20.000 volgers op Instagram. ‘Slam poetry’ is een vorm van gesproken poëzie met vaak een maatschappijkritische inslag; het maakte zijn aantrede in de jaren tachtig in de Verenigde Staten.

“Wij zwarte en lesbische vrouwen willen niet langer in de marge staan. Ik ben pot, ik ben liefde en ik bied verzet!” Zo besluit dichter J Lo Borges (30) haar act op de stoep aan de overkant van de prijzenknaller Guanabara, waar de Slam das Minas – ‘slam van de meiden’ – hun toevlucht hebben gezocht nadat ze hun poëzie niet in de supermarkt mochten voordragen.

Leticia-SlamdasMinas-1118
Slam das Minas. Rechts aan het woord: Leticia Breto. Beeld door: Wies Ubags

J Lo is alles wat een vrouw zoals de kersvers verkozen Jair Bolsonaro ze graag ziet, níet is. Ze is zwart, heeft dreads, zit onder de tatoeages en heeft een ringetje door haar neus. Ze is feminist en lesbisch. De nieuw gekozen president van Brazilië steekt zijn afkeer van deze karakteristieken niet onder stoelen of banken, en zijn volgelingen laten op straat merken dat er een nieuwe wind waait in het grootste land van Zuid-Amerika. Feministes zijn ‘feminazi’s’, LHBTI’ers moeten opnieuw de kast in en LHBTI-fobie is er juist weer uit gekropen.

De vrouwen van Slam das Minas wilden hun poëzie voordragen bij de ingang van de supermarkt. Ze vroegen toestemming bij de bedrijfsleiding van Guanabara, maar kregen die niet. Daar hadden ze al op gerekend. Groepsproducer Débora Ambrósia liet zich niet ontmoedigen: “Dan gaan we gewoon de winkel in en wat dingen kopen en doen we onze poëtische aanval midden in de winkel.”

Mogen we niet praten?

En daar gaan ze, in ganzenmars de roltrappen op naar boven, de winkel in, waar Gênesis Gómes (32) de megafoon tevoorschijn haalt om de voorstelling te beginnen. Het lukt haar om één gedicht voor te dragen, en best wat mensen die bij de kassa staan te wachten luisteren met een glimlach, maar wanneer Leticia Brito (39) het van Gómes wil overnemen, grijpt de bedrijfsleiding in. Slam das Minas  verstoort de orde, zo luidt het.

“Mogen we niet praten?”, probeert Brito nog. Het mag niet baten. Ook niet dat een oudere vrouw met een kind op de arm tussenbeide komt en zegt dat ze het zo leuk vindt wat de vrouwen doen. “Ik haat deze supermarkt, maar mijn man wilde er vandaag per se heen vanwege de aanbiedingen. En dan zie ik deze prachtige groep vrouwen die mooie poëzie voordragen. Daar kun je toch niet tegen zijn?!”

Vijf minuten later gaan de vrouwen weer met de roltrap naar beneden. “Vies tuig”, sist een man die hen passeert. De vrouwen bijten van zich af. Hij bindt in en versnelt zijn pas. Ze steken de straat over om daar hun poëtische voorstelling voort te zetten.

Ze spreken over de vrouw die verkracht wordt door haar man die zijn loon altijd te laat krijgt, over de vrouw die zich bedrinkt omdat ze door de buurt niet wordt geaccepteerd zoals ze is, over de lesbienne die de banden met haar familie moet verbreken om met haar vriendin te kunnen zijn en over het belachelijk maken van de dichter: ‘Ga toch een vak leren!’ Veel publiek trekken ze niet, maar aan de overkant van de straat luistert een oudere vrouw aandachtig. Even lijkt ze te overwegen om over te steken, maar dan stopt een taxi, en weg is ze.

“Vies tuig”, sist een man die hen passeert.

Machomaatschappij

Leticia Brito is een grote stevige vrouw met kort, deels blauw geverfd haar en een vriendelijke blik. Ze is medeoprichter van Slam das Minas, dat nu ruim een jaar bestaat. “We zijn onafhankelijke dichters in een machomaatschappij”, zegt ze na afloop van de slam, die ze op social media als ‘poëtische aanval’ hadden aangekondigd. “Sinds de dood van Marielle zijn we bang geworden.”

Marielle Franco was een zwart, lesbisch gemeenteraadslid in Rio de Janeiro. Ze nam het op voor de arme bewoners van de achterbuurten, voor vrouwen en LHBTI’ers. In maart dit jaar werd Franco samen met haar chauffeur doodgeschoten, na afloop van een bijeenkomst in het centrum van Rio. Het politieonderzoek verloopt moeizaam. Er zijn beschuldigingen van obstructie van het onderzoek, omdat de opdrachtgevers van de moord waarschijnlijk bij de autoriteiten zelf gezocht moeten worden.

“We zijn voorzichtig geworden, zeker nu Bolsonaro gewonnen heeft, want zijn aanhangers voelen zich vrij om mensen aan te vallen die hen niet zinnen”, verklaart Leticia Brito. “Ik let heel goed op om te zorgen dat er niks gebeurt. Terwijl we hier onze poëzie stonden voor te dragen, kwamen er auto’s voorbij met mensen die uit het raam hingen en dingen riepen. Daar links staat al een tijdje een auto geparkeerd met mensen erin. Je weet nooit wat ze gaan doen. Misschien zijn ze wel bewapend. We doen niks fout, we dragen alleen maar onze poëzie voor en als zij dat niet toestaan, dan overtreden zíj de wet.”

Zijn aanhangers voelen zich vrij om mensen aan te vallen die hen niet zinnen

Romantisering van de dictatuur

Verschillende vrouwen in de groep hebben ervoor gekozen om zich niet meer aan het publiek bloot te stellen, aldus Brito. Maar zij zelf wil doorgaan. Trots zegt ze: “Ik leef van mijn poëzie.” Ze kan alleen maar hopen dat Bolsonaro de regels van de democratie zal respecteren. Hij heeft de afgelopen jaren zijn bewondering voor de rechtse dictatuur in Brazilië (1964-1985), waarin linkse tegenstanders werden gemarteld en vermoord, niet onder stoelen of banken gestoken. In zijn regering zullen (oud-)militairen zitting nemen.

Brito: “Onze gedichten gaan over seksueel geweld tegen vrouwen, ook binnen het gezin. We hebben al een paar keer meegemaakt dat vrouwen na afloop hulp kwamen vragen. Toen Gênesis een keer een gedicht over hiv voordroeg, kwam er een vrouw huilend op ons af. Ze bleek, samen met haar vriend, seropositief te zijn. Bolsonaro wil niet langer kosteloze zorg aan deze mensen geven. Op de dag dat hij is gekozen, hebben zijn aanhangers mensen, waaronder homo’s, op straat aangevallen. Hoe erg zal dit worden?”

33301942286_45ef3107fb_o

Bedreigde Braziliaanse abortusactivist: ‘We zien een historische omwenteling’

In gesprek met de prominente voorvechter van abortusrechten in Brazilië, Debora Diniz.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
gbjMl0dV_400x400

Wies Ubags

Wies Ubags is een Nederlandse journalist die vanuit Brazilië verslag doet voor onder andere ANP, OneWorld, Wordt Vervolgd en FNV …
Profielpagina

Advertentie

wca2019_600x500_v4 (002)