OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Het moment dat bekend wordt dat het lichaam van de vermiste Orlando gevonden is, staat in mijn geheugen gegrift. Ik kom net terug van het huis van een vriend. Hij is queer, jonger dan ik en we hebben een emotioneel gesprek gehad over zijn worsteling met seksualiteit. Het is al laat op de avond en ik loop alleen over straat. Als ik de kop van het bericht lees op mijn mobiel rollende tranen ongeremd over mijn wangen: het is dus toch Orlando.

Een van ons

Hoe kan het dat de dood van iemand die ik nooit ontmoet heb, van wiens bestaan ik wellicht nooit had geweten als er niet iets vreselijks was gebeurd, me zo raakt? Glenn Helberg (63), psychiater en psychotherapeut, voelt hetzelfde verdriet. “Herkenning”, zegt hij. “Ik ben óók die jongen geweest, van die leeftijd, die op een bepaalde manier in het leven stond.” Inderdaad: we hadden allemaal Orlando Boldewijn kunnen zijn.

Na het nieuws regende het verwijten: waarom was hij dan ook zo laat alleen uit? Welke tiener spreekt nou af met vreemden? In die zin rijt het scenario waarin Orlando zich begaf, een wond open. Voor heteromensen was het wellicht nieuws, maar onveilig afspreken hoort nu eenmaal bij queer zijn. Het is zelfs van alle tijden, bevestigt Glenn: “Waar ik ook was op de wereld, en we hebben het nu over 1972, overal was queerness hetzelfde. Mensen ontmoetten elkaar bijna altijd op plekken die het daglicht niet verdragen konden.”

Ook ik sprak op mijn zeventiende al in het geheim af, wetende wat de risico’s waren. Ik sprak met vreemden af omdat ik moest ontdekken waarom ik verlangde wat ik verlangde. Dus bevond ik me regelmatig op plekken waar ik niet zelfstandig weg kon komen, met mannen die ik niet kende, op tijden dat mijn vrienden en familie onbereikbaar waren. Ik zocht seks, zeker, maar ook antwoorden. Iemand die me kon vertellen dat er niets mis was met mij. Ik zocht herkenning, verbinding, wellicht zelfs liefde.

Na de kast

Elijah Tevrede (17) woont in Rotterdam en kende Orlando vaag. Hij zag hem wel eens op feestjes. “Zijn dood kwam heel dichtbij en deed me pijn. Ik snap gewoon niet hoe dit kon gebeuren. Iedereen wist: ‘Oh ja, dat is Orlando en hij is gay.’ Hij was juist heel krachtig en open. Een voorbeeld voor homojongens die nog in de kast zitten en stiekem afspreken. Hij was al aan het leven! Het maakt me boos en angstig dat ik niet weet wat er gebeurd is. Hoe ga je dan verder?”

Een goed punt. Het idee van uit de kast komen als bevrijding is in Nederland zo genormaliseerd dat er zelfs een langlopend tv-programma over was. Het wordt gezien als dé oplossing voor al je problemen: kom uit die kast, dan kun je in Nederland zijn wie je wilt zijn!

Als tiener voelde ik de druk om uit te komen voor mijn geaardheid als een gewicht op mijn schouders. Ik werd al dagelijks ‘gay’ of ‘mietje’ genoemd en de mogelijkheid uit de kast te komen voelde daarmee niet als bevrijdend, maar als toegeven dat iedereen gelijk had. Toch sudderde het idee dat de pesterijen en het intense ongeluk voorbij zouden zijn als ik gewoon de moed had om het hardop te zeggen.

Ik was 21 toen ik aan de eettafel mijn toetje niet op kreeg. Na eerdere mislukte pogingen moest het eruit. ‘Mam, pap, ik… denk dat ik op jongens val.’ Tegen de tijd dat het laatste woord eruit was, waren al mijn zenuwen verdoofd. Mijn moeder begon spontaan de tafel af te ruimen en mijn vader moest een sigaret roken. Toch benadrukte ze: als ik maar gelukkig was. Inderdaad, dacht ik, nu kon ik gelukkig zijn. Maar in elke nieuwe klas, of bij elke nieuwe baan, moest ik opnieuw uit de kast komen. Weer die beklemmende last van het perfecte moment afwachten.

En openlijk homoseksueel zijn veranderde niets aan mijn situatie. In tegendeel, depressie, suïcideneigingen en een bittere eenzaamheid volgden, net als bij disproportioneel veel queer mensen. Uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat een op de acht homo- en bi-jongens en een op de zeven lesbische en bi-meisjes vaak tot heel vaak last heeft van depressieve klachten. Geen wonder, als je je bedenkt dat in 2007 nog 42 procent van de Utrechtse brugklassers zei de vriendschap te verbreken wanneer een vriend of vriendin uit de kast zou komen.

Daten, zowel vóór als nadat ik uit de kast kwam, gebeurde nog steeds anoniem, in het geheim. En ook voor Orlando veranderde zijn openheid en kracht klaarblijkelijk vrij weinig aan de situatie waarin hij zich op zijn laatste avond begaf. Als uit de kast komen geen oplossing biedt, wat dan wel?

Samenkomen

Olave Basabose (34), schrijver en activist, had toen het nieuws bekend werd geen tijd voor tranen. Op hetzelfde moment dat ik huilend over straat liep, werd zij overspoeld met appjes, berichtjes en sms’jes van verdrietige queer jongeren die steun zochten. “Ze hadden allemaal de behoefte om te horen: dit gaat jou niet overkomen. Je bent veilig en het komt goed”, vertelt Olave, die vrijwilligerswerk doet bij The Hang-Out 010, een ontmoetingsplek voor queer jongeren in Rotterdam.

Er zijn verschillende initiatieven in Nederland, zoals Jong&Out van het COC en The Hang-Out 010 waar queerjongeren vrijblijvend kunnen komen praten. Die plekken zijn nodig, en redden, zoals Olave benadrukt, vele jongeren die actief hulp zoeken. Maar onveiligheid zit dieper in de samenleving. Dagelijks ‘flikker’ genoemd worden, het collectieve gelach om een homofobe grap: voordat queer jongeren goed weten wat er in hun lichaam gebeurt, maakt de maatschappij al duidelijk dat wat zij voelen en verlangen, niet gebruikelijk, niet geaccepteerd en soms ronduit walgelijk is.

PLLRAAK_GESPREK_01
Olave Basabose (34), Glenn Helberg (63), Manju Reijmer (27) en Elijah Tevrede (17) Foto: Pleunie van Raak

“Ik kon bij die initiatieven m’n plek niet vinden”, geeft Elijah toe. Hij wilde liever met zijn heterovrienden omgaan, zelfs als hij daar respect moest afdwingen voor zijn seksualiteit. Dat begrijp ik wel. Ik, diep in de ontkenning en schaamte, haalde het niet in mijn hoofd om een organisatie op te zoeken die me kon helpen. Toen mijn huisarts na een vraag over seks ooit suggereerde dat ik wellicht aangetrokken was tot jongens, stormde ik boos weg. In dat opzicht bood onveilig afspreken met vreemden me iets dat, naar ik veronderstelde, hulporganisaties niet konden bieden: discretie.

Olave werd net als veel queer tieners uit huis gezet toen zij voor haar seksualiteit en genderidentiteit uitkwam. “Het ergste wat ik dacht dat me kon gebeuren, is gebeurd”, vertelt ze. “Daarom wil ik voor jongeren benadrukken: het is oké om in de kast te blijven als je daarmee je veiligheid behoudt. Ik kan niet zeggen dat de dood van Orlando een uitzondering op de regel is, het bevestigt vooral onze kwetsbaarheid. Kwetsbaarheid die we jonge mensen opleggen.”

Als je met niemand over seksualiteit durft te praten, is online daten al snel de enige mogelijkheid in contact te komen met anderen zoals jij. Bovendien: omdat je maar zo weinig queer mensen tegenkomt in het dagelijks leven, zijn de mensen die je kunt en wilt daten al helemaal dun gezaaid. Apps als Grindr, hoe problematisch ook, zijn vaak de enige toegang die we hebben tot de queer gemeenschap. Maar zo vervagen bij jonge mensen zoals ik tegelijkertijd de grenzen van gemeenschap, vriendschap en seksualiteit. Immers, de enige queer mensen die je ziet, zijn diegenen waar je seks mee hebt. Die vervaging levert nog weer een heel andere wereld van onveiligheid op.

Seks en vriendschap

Ik ben 22 en ben uit eten in een Chinees restaurant in Nijmegen. Tegenover me zit een man van in de vijftig. Hij is de enige vriend met wie ik diepgaande gesprekken kan hebben over queer zijn. Hij is getrouwd met een vrouw en worstelt, net als ik, ook met gevoelens die hij voor het eerst in zijn leven durft te erkennen. Hij weet meer dan ik over de afwijkende seksuele gevoelens en wat die behoeften precies betekenen. Maar zo naïef als ik dan nog ben over mijn seksualiteit, ik weet: hij wil seks met me.

PLLRAAK_PORTRET_26
Elijah Tevrede (17), Manju Reijmer (27), Olave Basabose (34) en Glenn Helberg (63). Foto: Pleunie van Raak

“Al mijn vrienden in de gay gemeenschap hebben wel eens meegemaakt dat oudere mensen seks willen of er geld voor betalen. In het begin gaat het daar misschien niet om, maar uiteindelijk toch wel. Dat is heel pijnlijk”, vertelt Elijah. “Dat is een probleem in de gemeenschap. Zelfs de veilige plekken zijn niet betrouwbaar”, stelt Olave. “De jongeren die ik nu tegenkom, hebben ervaringen met volwassenen die problematisch en zelfs grensoverschrijdend zijn.”

5843920210_582c5fb03b_b

Homofobie is een probleem van ons allemaal

Na de zoveelste homomishandeling is het tijd om het probleem bij de wortels aan te pakken.

Iedereen aan tafel herkent zich in die grensvervaging, maar volgens Glenn, die via zijn praktijk ook queer jongeren ondersteunt en zich als mentor opstelt, is dat erger geworden. “In mijn beleving heeft er een seksualisering plaatsgevonden. Toen ik in de jaren ’70 uitging, in de tijd van vrije seks, had ik het gezellig. Ik ging dansen. Als ik nu uitga, is iedereen bezig met zijn telefoon om te kijken of er iemand in de buurt is.”

Volgens Glenn internaliseren we onderdrukking en het idee dat we niet goed genoeg zijn. “Daartegenover proberen we ons gevoel van eigenwaarde te vergroten met die ontmoetingen. Maar dat kan niet als we steeds situaties opzoeken waarin je denkt ‘is dit alles?’ We stoppen macht in seksualiteit.” Volgens Olave geven we seks ook teveel waarde. “Inderdaad, macht en waarde”, vervolgt Glenn. “We leren niet wat seksualiteit betekent. Wat heb je nodig? Wat wil je geven? En wat kunnen wij voor elkaar betekenen?”

Olave bevestigt dit. “Wij moeten jonge mensen in hun proces van zelfacceptatie ondersteunen en als queer rolmodellen onze verantwoordelijkheid nemen. Ik ben voor seks met zo veel partners als je wilt, maar als iemand naar me toe komt en bevestiging zoekt, dan kan ik seks niet combineren met helpen.”

Is dat genoeg om ons veiligheid te bieden? Als die ene persoon waarmee je afspreekt via Grindr nadenkt over wat jij als jongere nodig hebt – seks of onderwijs – en je vervolgens begeleidt, dan is er nog een hele grote wereld daarbuiten waar je óók onveilig bent. Olave is hoopvol. Er moeten meer plekken komen zoals Jong&Out en The Hang-Out 010, stelt ze voor, met professionele hulpverleners, geen vrijwilligers. Elke leraar op de middelbare school moet antwoord kunnen geven op de vragen die queer jongeren hebben over seksualiteit en gender.

Elijah zegt vrolijk dat hij een langdurige relatie heeft. Herkenning, verbinding, zelfs liefde zijn dus wel degelijk mogelijk voor queer jongeren. Ik denk aan de goede vriend die ik sprak op de avond dat het nieuws over Orlando kwam. Wat ik hem nog kan leren over zijn seksualiteit en wat dat betekent in de wereld. Wat hij, net als ik, nodig heeft om te helen. Dat onderwijzen moet zonder verwachting van seks, realiseer ik me dankzij dit gesprek met Olave, Glenn en Elijah.

Het minste wat ik kan doen voor jonge queer mensen, is zelf veiligheid bieden.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
15975218_10211777627739190_407007209545947235_o

Manju Reijmer

Manju Reijmer (27) is scenarioschrijver en student sociologie aan de UvA.
Profielpagina

Advertentie

Webp.net-compress-image

Advertentie

MTM-19-19_oneworldbanner_2 (002)