OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Deze week publiceerde The New York Times een video in hun reeks ‘Trump and Putin: a Love Story’. De animatievideo, waarin de halfnaakte wereldleiders onder andere op een eenhoorn door een regenbooglandschap met vlinders zweven is een onmiskenbare stereotypering van queer-zijn. Het is daarmee ook het meest recente voorbeeld van een mislukte grap: homofobie als politieke satire.

Trump and Putin: a love story Bron: www.youtube.com

Het is 1990 als Dmitri Vrubel op de Berlijnse muur een graffititekening maakt van de Russische Leonid Brezjnev en de Oost-Duitse Erich Honecker die elkaar zoenen. De satirische afbeelding getiteld ‘Mijn god, help me deze dodelijke liefde te overleven’ refereert aan de politieke band tussen de mannen. Doordat het een trouwe reproductie was van een foto uit 1979, waarop de mannen elkaar volgens socialistisch gebruik echt zoenden, heeft de satire geen associatie met homofobie. De kus alswel de ‘dodelijke liefde’ zijn inherent politiek.

Dodelijke liefde als queer

De subtiliteit van de satire van een kus als begroeting raakt al snel verloren in de geschiedenis. In 1999 komt de South Park-film uit, die Saddam Hoessein in een seksuele relatie met Satan afbeeldt. De grap die de film tracht te maken is helder: slechte mannen hebben seks met elkaar. En daar blijft het niet bij. Sinds Trumps aanstelling is hij al in seksuele posities getekend met Kim Jong-Un, op de voorkant van The Economist met lippenstift op Poetins wang, op een Britse muur zoenend met Boris Johnson en op een Litouwse muur zoenend met Poetin. De laatste twee als een duidelijke referentie aan Vrubels afbeelding van Brezjnev en Honecker.

De grootst denkbare belediging van machtige mannen is ze afbeelden als queer

De moderne vorm van overeenstemmende politici zoenend afbeelden bestaat ook in Nederland. Zo toonde GeenStijl in 2011 een gefotoshopte zoenende Mark Rutte en Barack Obama. En in 2016 vonden de Jonge Socialisten het een goed idee om Wilders zoenend met Poetin af te beelden.

Alleen gaat het bij al deze voorbeelden niet om een accurate tekening van een echte gebeurtenis. Zonder de seksloze, gebroederlijke kus, en diens metafoor van overeenstemmende politiek, zien we slechts twee politieke leiders die zoenen. Allen zijn het heteroseksuele mannen die mede dankzij precies dat privilege aan de macht zijn gekomen. Zeker in het geval van Trump die met zijn geschiedenis van seksueel misbruik van vrouwen en zijn overwinning op Clinton, een beroep doet op giftige heteronormativiteit. En dan is de grap dus: de grootst denkbare belediging en vernedering voor mannen is ze afbeelden als queer.

Het is maar een grap

Vanuit de geschiedenis is westerse satire onder te verdelen in enerzijds speelse, subtiele humor en harde, sarcastische en ridiculiserende humor anderzijds. Ter simplificatie: The Simpsons versus South Park. In die zin is het filmpje van The New York Times satire, omdat het de heteroseksualiteit van Trump en Poetin ridiculiseert. Maar er is een ander aspect aan satire: het werkt het meest prikkelend tégen de macht in.

Hoe kan de functie van een grap zijn om de macht belachelijk te maken, als de grap op zichzelf macht in stand houdt? Het is precies dit aspect van satire dat verloren is gegaan bij de afbeelding van innig zoenende heteroseksuele politieke leiders. In plaats van hun eigen politiek om zeer machtige mensen belachelijk te maken, wordt een gemarginaliseerde groep hiervoor gebruikt.

Wellicht kun je beredeneren dat Trump of Poetin in hun trots gekrenkt zullen zijn als ze zichzelf op homo-erotische afbeeldingen zien, maar dat verandert niets aan hun politiek die de eigen heteroseksualiteit als norm ziet en al het andere onderdrukt. Terwijl we lachen om de optie van een queer-Trump, maakt zijn regering het moeilijker voor stellen van hetzelfde geslacht om te adopteren en is Poetins Rusland al jaren gevaarlijk voor LHBTQIAP+ mensen.

Maar ook in Nederland werkt de grap niet. Dit is hetzelfde land waar 29 procent van de bevolking aanstoot neemt aan zoenende mannen (tegenover 11 procent van de mensen die aan zoenende mannen en vrouwen aanstoot neem), en waar een postercampagne met zoenende mannen vernielingen en controverse opwekte. Nederland acht intimiteit tussen mannen nog steeds zo onwenselijk dat het alleen acceptabel is als fictief scenario ter ridiculisering van heteromannen.

Nederland acht intimiteit tussen mannen zo onwenselijk dat het alleen acceptabel is als fictief scenario ter ridiculisering van heteromannen

De boodschap tegen queermensen is dat onze uitingen van lust of liefde nog steeds afwijkend zijn. En die boodschap verschilt geenszins met de politiek van de leiders die zogenaamd belachelijk worden gemaakt. Hoe beledigd en vernederd Trump en Poetin ook zullen zijn, aan hun politieke macht verandert niets. Ook het heteropubliek dat erom lacht, wordt niet geconfronteerd of geprikkeld door de afbeeldingen. Het zijn dus queermensen die hier de hardste klappen vangen.

De video van The New York Times, zoals zovele satirische campagnes, toont wereldleiders die queermensen actief onderdrukken, in een queer-context. Het is het type satire dat geen rekening houdt met machtsverhoudingen en daarom gedoemd is ze te reproduceren. Prikkelender zou zijn om niet homofobie te gebruiken als satirisch middel, maar juist de onderliggende macht die queermensen uitsluit en Trump en Poetin groot heeft gemaakt. En wellicht is dat de kern. Want wie prikkelende satire wil maken van Trump en Poetins politiek, zou moeten erkennen dat juist heteronormativiteit er een inherent onderdeel van is.

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
15975218_10211777627739190_407007209545947235_o

Manju Reijmer

Manju Reijmer (27) is scenarioschrijver en student sociologie aan de UvA.
Profielpagina

Advertentie

NRC Live – Banner Mobiliteit – OneWorld – 600×500 (002) 6 nov