OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 6 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

In de Amsterdamse Dapperbuurt is een groep van acht activisten, protestborden aan het maken met stencils en verfspuitbussen. ‘Kapitalisme is crisis’ en ‘No pride in ecocide’, komt erop te staan. Een van de activisten is Selj Balamir, mede-initiatiefnemer van de groep Queers4Climate NL. De actiegroep liep vandaag in de landelijke Klimaatstaking mee in een ‘intersectioneel klimaatblok’, samen met onder andere de Fossil Free Feminists.

“In de eerste plaats om mensen te laten weten dat er een queer, feministisch perspectief op klimaatverandering bestaat”, vertelt Queers4Climate-woordvoerder Max de Blank telefonisch. “De klimaatcrisis treft gemarginaliseerde groepen het hardst: lhbtqi+’ers, vrouwen, mensen van kleur. Verder willen we tot onze eigen gemeenschap spreken: tijdens Pride zijn steeds vaker grote bedrijven aanwezig die juist klimaatverandering veroorzaken. Mainstream lhbtqi+-organisaties spreken zich daar niet genoeg tegen uit.”

Onderdrukking van lhbti+’ers komt voort uit hetzelfde systeem dat ook klimaatverandering veroorzaakt

Queers4Climate ontstond uit onvrede over de Pride in augustus van dit jaar. In de botenparade door de Amsterdamse grachten voeren onder andere oliereus Shell en energiebedrijf Vattenfall mee: twee bedrijven die veel verdienen aan fossiele energie. ‘There is no pride on a dead planet’, stond toen op het spandoek waarmee Selj Balamir langs de route stond. Hij wilde niet alleen protesteren tegen de Pride in zijn huidige vorm, maar ook ergens vóór in actie komen. Met enkele anderen organiseerde hij eind augustus een eerste bijeenkomst, waar zo’n veertig mensen op afkwamen.

“Ik juich toe dat bij de klimaatstaking een eigen blok van queer activisten meeloopt”, zegt Hanneke van Houten. Zij is woordvoerder voor klimaatactiegroep Code ROOD en is ook betrokken bij de organisatie van de Klimaatstaking. “Onderdrukking van lhbti+’ers komt voort uit hetzelfde systeem dat ook klimaatverandering veroorzaakt. We hebben niet alleen een technische oplossing voor het klimaatprobleem nodig, we zijn er niet als we wat minder CO₂ uitstoten. Er zijn grotere veranderingen nodig, want het gaat om een systeemprobleem.”

Natuurrampen treffen lhbtqi+’ers hard

Met klimaatverandering neemt de kans op droogte, overstromingen en andere natuurrampen toe – juist op plaatsen waar al armoede heerst en waar iedereen die geen heteroman is, relatief kwetsbaar is. Ecofeminist Greta Gaard van de University of Wisconsin stelt dat uit onderzoek blijkt dat vrouwen en kinderen veertien keer meer kans hebben te overlijden door natuurrampen dan mannen. De slachtoffers van de cycloon en overstromingen in Bangladesh in 1991 waren bijvoorbeeld voor 90 procent vrouw: ze hadden de zorg voor een hele familie, werden vaak niet bereikt door overheidsinformatie, konden niet zwemmen, of vreesden seksueel geweld als ze zouden proberen te vluchten.

Ook lhbti+-gemeenschappen lopen na natuurrampen extra risico of hebben geen toegang tot hulp. Dat gold bijvoorbeeld voor de hijra-gemeenschap in India: personen die geen man of vrouw zijn en veel discriminatie ondervinden. Zij kregen na de tsunami in 2004 geen toegang tot voedselhulp, onderdak of schadevergoedingen, beschrijft onderzoeker Chaman Pincha. Een slachtoffer vertelde hem: ‘Ze kwamen met ons alleen praten over hiv en aids – alsof we seksverslaafd zijn – en niet over onze basale levensbehoeften. We aten de restjes van wat mensen kregen die wel in de opvang zaten.’

Na de aardbeving in 2010 nam in Haïti het geweld tegen lhbti+’ers sterk toe, rapporteerde de ngo Outright Action International. Predikanten en buitenlandse evangelische hulpverleners predikten dat het gedrag van lhbti+’ers de oorzaak was van de natuurramp. In vluchtelingenkampen probeerden bi- en homoseksuele mannen zich een zo stereotiep mannelijk mogelijk voorkomen aan te meten, om intimidatie en geweld te voorkomen en toegang tot hulp te krijgen. En biseksuele en lesbische vrouwen werden in de kampen slachtoffer van ‘correctieve verkrachting’.

web_DSCF3203_1
Activisten van Queers4Climate maken protestborden Beeld door: Kevyn Levie

Er zijn meer voorbeelden. Zo werd in de VS na orkaan Katrina een transgender vrouw zes dagen in de cel gezet omdat ze gebruikmaakte van de vrouwendouches in de opvang. Queer en transgender jongeren in Jamaica wonen in riolen en noodkampen en zijn daar zeer kwetsbaar voor natuurgeweld. En lhbti+-vluchtelingen uit Syrië spreken over acties van IS tegen hun gemeenschap én van de gevaarlijke situatie voor hen in vluchtelingenkampen. Outright Action International concludeert: ‘Het gebrek aan aandacht voor hoe rampen lhbti+-gemeenschappen treffen, heeft geresulteerd in onnodig lijden en onnodige doden.’

Structurele transitie nodig

De Nederlandse activisten van Queers4Climate vrezen dat uitsluiting en geweld tegen lhbti+’ers door klimaatverandering veel vaker en op grotere schaal zal voorkomen, zegt woordvoerder De Blank. Er zullen meer natuurrampen optreden, en in bepaalde regio’s zullen voedsel en water schaars worden. “Als basiszekerheden onder druk staan, gaat de aandacht daarnaartoe, terwijl voor onze veiligheid ook aandacht voor lhbti+-rechten nodig is.” Hij ziet ook in Nederland een risico op sociale onrust door klimaatverandering – bijvoorbeeld als de energievoorziening onder druk komt te staan of als populistische politici onrust blijven zaaien over de komst van klimaatvluchtelingen. “Maar het gaat ons vooral om queer-gemeenschappen elders in de wereld, die nog veel meer sociaal gemarginaliseerd zijn dan hier.”

Voor de actievoerders hebben de strijd tegen klimaatverandering en tegen onderdrukking van lhbti+’ers bovendien alles met elkaar te maken: “Rechtse, nationalistische politiek is zowel de oorzaak van klimaatverandering als van de marginalisering van queers”, zegt De Blank. Ook wetenschapper Greta Gaard stelt dat oplossingen voor klimaatverandering niet zullen moeten komen van de masculinist ideology die de problemen heeft veroorzaakt, maar uit een structurele transitie naar een gelijkwaardige, duurzame economie voor iedereen.

bluforsudan

Het nut van activisme in de vorm van een profielfoto

Het effect van hashtags en profielfoto's op de Sudanese protesten.

“Zonder planeet bestaan er geen lhbti+-rechten, bestaat er geen feminisme, geen respect voor transgender personen en geen gerechtigheid voor mensen van kleur. Wat we zullen krijgen is een strijd om te overleven en veel geweld”, schrijft auteur Matthew Todd in een recent boek van actiegroep Extinction Rebellion (XR), op de alarmerende toon die de groep eigen is. XR heeft begin oktober ook in Nederland weer acties gepland.

Todd stelt dat extreemrechts overal in Europa opkomt en vreest dat de klimaatcrisis olie op het vuur is. “In de jaren dertig had Berlijn een bloeiende queer-gemeenschap en werden er de eerste genderbevestigende operaties uitgevoerd.” Met de economische crisis, en de mede daardoor ontstane opmars van het nazisme, ging dat verloren en kwamen ook homoseksuelen in concentratiekampen terecht. “Ik ben als homo doodsbang. Als we nu niet in actie komen tegen klimaatverandering, dreigt dat verleden terug te komen – en dat zal dan nog het minste van onze zorgen zijn.”

Zo fel zullen de grote milieu- en lhbti+-organisaties zich niet uitdrukken. Van Queers4Climate hoeft dat ook niet – lobbywerk en campagnes die bredere groepen aantrekken zijn ook nuttig – maar ze zouden wel inclusiever kunnen zijn en meer aandacht kunnen hebben voor initiatieven van onderop, vindt Selj Balamir.

Intussen is er weer een nieuw protestbord voor de klimaatstaking van vandaag klaar. ‘We are here, we are queer, system change is near!’

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€6 per maand)
kevin-levie-bw

Kevyn Levie

Freelance journalist

Freelance journalist die schrijft over politiek, technologie en sociale trends.
Profielpagina