OneWorld presenteert:

Voordat je verder leest:

Onafhankelijke journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld kost tijd en geld. Als Vriend van OneWorld steun je voor € 4 per maand onze missie, lees je dagelijks bijzondere verhalen, ontvang je ons magazine en meer!

Ja, ik word Vriend Ik lees eerst verder

Vandaag wappert in de meeste Nederlandse gemeenten de regenboogvlag, geeft de GGD in Goes gratis SOA-testen weg voor LHBT’ers en dragen aanvoerders van professionele sportclubs een regenboogband: het is internationale Coming Out Dag. Een dag waarop aandacht wordt gevraagd voor het moment dat LHBT’ers openlijk voor hun seksuele voorkeur uitkomen.

Dit ‘uit de kast komen’ is een fenomeen dat vaak gezien wordt als een eenmalige gebeurtenis die zich volgens een vast script voltrekt. De persoon in kwestie vraagt de aandacht van de mensen die dichtbij hem of haar staan – al dan niet met een voorbereide toespraak op papier, zoals in het televisieprogramma Uit de Kast te zien is – en vertelt vervolgens dat hij of zij niet (alleen) op het tegenovergestelde geslacht valt. Maar dit beeld klopt niet. In de praktijk gaat dit namelijk lang niet altijd zo en bovendien wordt hiermee de periode van worstelingen en twijfels voorafgaand aan de openbaarmaking niet of nauwelijks besproken.

Kom uit de kast

Lynn Fokkens (23) besefte van kleins af aan al dat ze niet in het cis hetero-normatieve plaatje paste, al waren die termen haar toen volstrekt niet bekend. Ze wist ook dat het niet voor iedereen acceptabel was om van die norm af te wijken. Maar binnen welk hokje ze dan wel thuishoorde, bleef een groot vraagteken. In haar belevingswereld waren mensen hetero óf homo, en hetero voelde ze zich in elk geval niet. Dus was ze gay, zo redeneerde ze.

“Ik wist wel dat biseksualiteit bestond, maar ik dacht ook dat dat heel zeldzaam was. Dat kon het vast niet zijn.” Nu ze zichzelf lesbisch noemde, moest ze ook uit de kast komen. “Anders was je het toch niet écht, dacht ik.” Ze maakte gelijk plannen: over een maand moest het gebeuren. “Ik geloofde dat het moest gaan zoals in films, dat je gaat staan en zegt: ‘pap, mam, ik moet jullie iets vertellen…’”

Serina van de Kragt (22) en Michelle Kok (26) schieten in de lach om het geschetste, klassieke coming-outscript, dat ze allebei herkennen. Kok identificeert zich als biseksueel, Van de Kragt noemt zichzelf gay. “Lesbisch vind ik zo’n stom woord. Het klinkt een beetje als een afwijking.”

De Amsterdamse Van de Kragt realiseerde zich na een heterorelatie van drie jaar dat de seksuele aantrekkingskracht naar haar partner toe ontbrak. “Ik ben vast bi, dacht ik. Maar inmiddels weet ik dat ik echt alleen op vrouwen val.” Een relatiebreuk en een moeilijke coming-out volgde. Ook naar haar moeder, die uit Indonesië komt. “Het is daar allesbehalve oké om gay te zijn. Van mijn eerste vriendinnetje wilde ze niets weten: ze hebben elkaar nooit leren kennen.” Gelukkig is dat veranderd: Van de Kragt’s huidige partner wordt volledig geaccepteerd.

Moeten vertellen dat je gay bent, bevestigt juist dat je ‘anders’ bent

Kok daarentegen, nam haar vriendinnetjes gewoon mee naar huis. “Ik realiseer me nu dat zij in mijn moeders ogen gewoon vriendinnen waren.” Omdat haar vrienden het prima vonden dat ze zowel jongens als meisjes leuk kon vinden, voelde ze geen behoefte om er een punt van te maken. Een paar jaar geleden kwam haar moeder per toeval achter Koks biseksuele voorkeur: ze controleerde een persoonlijk essay van haar dochter op spelling.

Kok was toen al twee jaar samen met een man – inmiddels haar verloofde. “Mijn moeder dacht mede daardoor dat ik alleen op mannen val en vroeg zich af waarom ik mezelf biseksueel noem. Ik had immers ook nooit vriendinnetjes gehad? Toen zei ik: ‘mam, die had ik wel, maar dat heb jij niet meegekregen’.”

Michelle1
Michelle Kok (26) Beeld door: Esther Samuel

Hokjes en vakjes

Een ‘echte’ coming-out heeft Kok dus niet gehad. Het doet de vraag rijzen of het wel nodig is om als LHBT’er uit de kast te komen. In onze samenleving wordt het concept als iets gezonds beschouwd: je zou anders met ‘een geheim’ rondlopen en niet helemaal jezelf kunnen zijn. Maar is een seksuele voorkeur niet gewoon een privékwestie waarvoor je niemand een verantwoording schuldig bent?

Het is dubbel, vindt Van de Kragt. Enerzijds ervaart ze het als een voorrecht om überhaupt uit de kast te kunnen komen. “Ik kan mijn familie in Indonesië niet vertellen dat ik gay ben, als ik de relatie goed wil houden – ook voor mijn moeder. Maar ik kan daarmee leven, ik weet dat het nu eenmaal bij de cultuur hoort. Ik vind het veel erger om te beseffen dat daar homoseksuele mensen wonen die niets met hun seksualiteit kunnen.”

Anderzijds heeft een coming-out volgens haar een ongewenste lading: mensen verwachten een verhaal en willen weten ‘hoe het voor je is’. “Het enige dat je wilt, is bij de rest horen. Door zo’n coming-out voel je je juist alsnog een buitenstaander. Dat je het moet vertellen, bevestigt dat je ‘anders’ bent.”

Serina11
Serina van de Kragt (22) Beeld door: Esther Samuel

Fokkens deelt dat gevoel, maar noemt het toch noodzakelijk om uit de kast te komen. Doe je dat niet, dan gaan mensen van het alternatief uit, is haar argument. “En dat is gewoon heel irritant. Ik vind het beter om één keer open te zijn over mijn seksuele voorkeur, dan dat ik steeds moet aanhoren waarom ik ‘nog geen vriendje heb’…”

In Fokkens’ geval is ook het uitspreken van die voorkeur een worsteling, want eigenlijk wil ze zichzelf helemaal geen label geven. “Als het moet, zou ik mezelf queer noemen. Maar dan zijn er altijd mensen die dat niet begrijpen, dus tegen hen zeg ik dat ik panseksueel ben. Ik weet eigenlijk niet of dat de lading volledig dekt, maar het komt het dichtst in de buurt: iemands gender maakt mij weinig uit.”

Lynn2
Lynn Fokkens (23) Beeld door: Esther Samuel

Voor haar eigen gender is Fokkens juist hard op zoek naar een label. Ze voelt zich niet helemaal thuis in de hokjes ‘vrouw’ of ‘man’ en wil dat graag kunnen plaatsen. “Ik vraag me steeds af waar ik bij hoor. ‘Dan ben je toch gewoon non-binair?’, wordt weleens gezegd. Maar hoe definieer je non-binariteit? Het is geen man en geen vrouw, maar wat dan wel?” Ook ziet ze om zich heen dat er veel onbegrip heerst rondom gender. “Mensen beweren dat er maar twee genders zijn, dat alles ertussenin onzin is. Ik kan ze nu lastig van repliek dienen – een label zou helpen.”

Het geeft Van de Kragt rust om te weten dat ze alleen op vrouwen valt. Toen het uitging met haar ex-vriend was ze in de war en had ze er moeite mee zich lesbisch te noemen. “Ik wilde niet mijn hele relatie diskwalificeren, door te zeggen dat ik gay was. Daarom heb ik lang geworsteld met de stempel die ik mezelf wilde geven. Ik sloot het lange tijd niet uit om ook op mannen te kunnen vallen. Maar nu heb ik geaccepteerd dat ik gay ben en helpt die wetenschap me bij mijn identiteitsvorming.”

Kok vraagt zich af in hoeverre de stempel ‘biseksueel’ in haar leven nog een rol heeft. Met haar verloving koos ze ervoor de rest van haar leven bij een man te blijven. “Maakt het dan nog uit dat ik ook op vrouwen kan vallen? Ik ga daar toch niets mee doen, net zomin ik iets ga doen met andere mannen tot wie ik aangetrokken zou kunnen zijn.”

Vrijheid

Het principe van uit de kast komen wordt in onze westerse, individualistische samenleving gestimuleerd. Het is geweldig dat openheid, jezelf zijn en vrij zijn zo belangrijk worden gevonden. Tegelijkertijd laat ons gedachtegoed hierover weinig ruimte voor de betekenis die vrijheid binnen verschillende religies, culturen en families heeft.

In sommige kerken mag je als openlijke homoseksueel geen functies meer bekleden. En in Van de Kragts situatie is een coming-out bijna geen individuele keuze meer te noemen – het heeft namelijk invloed op de hele familie. Houden we daar wel rekening mee, als we tieners als Fokkens toentertijd was bijbrengen dat een coming-out een script moet volgen, compleet met speech en – wanneer met positief gevolg – luid applaus? Dat idee wordt voorgeschoteld tijdens voorlichtingen op school of programma’s als Uit de Kast.

Als je vertelt dat je een heterorelatie hebt, krijg je ook geen applaus

“Alsof je een waterput hebt geopend in een droog gebied in Afrika,” zegt Fokkens gekscherend. Ze vervolgt op serieuze toon: “Mensen zijn heel trots en blij, alsof het iets zeldzaams is.” Van De Kragt: “De fijnste reactie is een luchtige. ‘We zijn er nog steeds voor je’ en zo, dat hoeft voor mij allemaal niet.”

Hoe groter je het zelf maakt, hoe groter de reactie, denkt Kok. “Als je er zelf net achter bent, lijkt zo’n beladen reactie me heel heftig.” Voor Fokkens volstaat een ‘oké’. “Net zoals wanneer je vertelt dat je een nieuwe studie gaat doen, of zo. Als je vertelt dat je iemand van het tegenovergestelde geslacht hebt leren kennen, krijg je ook geen applaus.”

baby-blur-bokeh-1008181

Geen genderneutraliteit, maar gendervrijheid

Zou ieder mens zelf over zijn of haar eigen geslachtsregistratie moeten gaan?

Voor het maken van verhalen hebben we jouw steun nodig.

Ja, ik word vriend (€4 per maand)
Esther-Samuel

Esther Samuel

Esther (1991) is journalist en schrijft graag over seksualiteit en identiteit.
Profielpagina

Advertentie

banneralleppo