Red je een bos met meubels van dood hout?

11-08-2016 Bron: OneWorld
Woudreus op de achtergrond
Imitatie van een woudreus links. Foto: ErnstJan Stroes
De Poolse regering wil het laatste Europese oerbos kappen. Naar eigen zeggen vanwege een keverplaag, maar vermoedelijk om geld te verdienen aan de houtverkoop. Waarom kunnen dode bomen niet gewoon worden verwerkt tot meubels of brandhout? ErnstJan Stroes ging op reportage in een bos in Oss.
Achtergrond – 

De kap van het laatste Europese oerbos? Lees hier meer over de controverse waar we de afgelopen maanden al veel over schreven.

Hout lijkt een duurzaam materiaal en wordt als je het verstookt ook nog een groene energie. Maar is dat eigenlijk wel zo? Om daar achter te komen besloot ik mijn licht eens op te steken bij Hans van der Lans, bosecoloog en de groot pleitbezorger van bossen waarin natuurlijke processen de vrije loop krijgen en dode bomen dus gewoon blijven liggen.

Ik ontmoet Van der Lans in het natuurgebied de Maashorst bij Oss, een gebied waar de natuurbeheerders, geïnspireerd door oerbossen als Bialowieza, al sinds 1997 een natuurlijker bos creëren. Van der Lans geeft me een rondleiding door het gebied. Anders dan Bialowieza liggen de Maashorst en het aanpalende Herperduin op een vrij hoog zandig en droog terrein. Grove dennen en Corsicaanse dennen zijn er ooit aangeplant om verkocht te worden als mijnhout. In de kern van het gebied liggen weides, akkers en heidevelden. Het bos dat hier zonder menselijk ingrijpen zou ontstaan, zou in eerste instantie gedomineerd worden door berken om na vele jaren een later droog eiken-beukenbos te worden.

Vingerhoedskruid

Dood hout

Wat opvalt is dat overal in het terrein omvergetrokken bomen liggen. We lopen langs een stel op elkaar liggende boomstammen. “Door deze bomen zo op elkaar te leggen hebben we geprobeerd het effect van een omgevallen “woudreus” na te bootsen”, zegt Van der Lans. “De met een mobiele kraan gestapelde bomen zorgen voor een micro-klimaat dat geschikt is voor paddenstoelen, insecten, zoogdieren en vogels. Hier stonden natuurlijk geen woudreuzen van een paar honderd jaar oud want bomen in Nederland zijn vaak niet veel ouder dan een jaar of zestig. Om hetzelfde effect te bereiken moeten we soms wel tientallen bomen stapelen tot lange afschermende rillen.”

“In een natuurlijk bos zijn grote hoeveelheden dood hout belangrijk, het hoort er bij”, vervolgt Van der Lans. “Beschermde en zeer zeldzame kevers als het vliegend hert, juchtleerkever en de heldenbok zijn afhankelijk van dat rottende hout. Sommige spechtensoorten als de middelste bonte specht die sporadisch weer in Nederland voorkomt en de drieteenspecht die in Bialowieza veel gezien wordt, kunnen niet zonder dood en rottend hout omdat ze eenvoudig de bouw niet hebben om in hard droog hout te hakken zoals de grote bonte specht en de zwarte specht. Verder zijn er natuurlijk paddenstoelen van doodhout als de zeldzame beukenweerschijnzwam en de pruikzwam.”

Dood hout is ondanks dat we dit alles weten nog steeds een zeldzaamheid in de Nederlandse bossen. De economische waarde van hout is zo groot dat bosbezitters en natuurbeschermingsorganisaties het, als het even kan, graag willen verkopen. Hout echt verbouwen kost dan wel meer dan het opbrengt, maar als je het gewoon uit de natuur haalt is het een waardevol bijproduct van 'natuurbeheer'. Maar met het weghalen van het hout wordt ook heel veel natuurwaarde weggehaald uit het bos. Van der Lans: “Er is sinds de jaren zeventig wel meer begrip voor het belang van doodhout in het bos. Natuurbeschermingsorganisaties als Natuurmonumenten hebben er prachtige brochures over geschreven.”

Spechtenboom

Dode boom met spechten gaten. Foto: ErnstJan Stroes

“Maar de hoeveelheid dood hout in de bossen van Nederland haalt nergens de hoeveelheid die hoort bij een oerbos”, vervolgt hij. “Hier in de bossen op de Maashorst streeft de Gemeente Oss naar circa 50 procent dood hout. Dat is heel bijzonder. De meeste bosbeheerders vinden het moeilijk om zelfs maar een dennenstam te laten liggen om nog maar te zwijgen van een waardevolle en dure eikenstam. We zien we overal projecten waar het bos zichzelf mag verjongen en waar er niet meer wordt geplant maar afsterven mag en kan niet. De afgenomen beheerskosten door het pasievere en  natuurlijkerbeheer maken het weghalen en kappen van hout helaas veel rendabeler. Voor de soortenrijkdom in het bos is het echter de nekslag want echt natuurlijk bos kan niet zonder heel oude bomen en veel dood hout.”

Vliegend hertEen vliegend hert. Foto: Wikimedia

Wel of geen hout?

Na onze wandeling door het bos lopen we nu een deel beheerd door een andere beheerder in. “Niet alle beheerders in het gebied beheren op dezelfde manier en dat kun je goed zien. Je ziet hier duidelijk dat de meer traditionele natuurbeheerders het veel moeilijker vinden om dood hout in het bos te laten liggen”, vertelt Van der Lans, bij een deel waar geen enkele dode boom te zien is. “Er is nog veel werk te doen om de verschillende natuurbeheerders te overtuigen van veel natuurlijker beheer met meer dood hout. Om de Maashorst en Herperduin uiteindelijk echt volgens het ideaal van de initiatiefnemers uit 1997 om te vormen tot natuurlijk bos naar voorbeeld van Bialowieza.”

Het blijkt dus ook in Nederland erg moeilijk om genoeg dood hout in onze bossen achter te laten om ook het vliegend hert tevreden te stellen. Tereinbeheerders die geconfronteerd worden met zware bezuinigingen en subsidies voor bijstook van hout in energiecentrales helpen daar niet bij. Qua duurzaamheid is een meubelstuk van hout misschien nog wel te beargumnenteren, maar voor papier-productie en de productie van groene energie moet je hout gewoon niet inzetten. Dat is voor de bescherming van de natuurwaarden in bossen uiteindelijk simpelweg funest. 
_______________________________________________________

Oproep crowdfunding!

Natuur- en Polenkenner ErnstJan Stroes wil dit najaar voor OneWorld op reportage naar het laatste Europese oerbos in Bialowieza. Vind je het belangrijk dat dit verhaal gemaakt wordt? Dan kun je via dit donatieformulier een bijdrage leveren. Onder de donateurs verloten we twee kaartjes voor de première van de film Les Saisons in september dit jaar. 
_______________________________________________________

ErnstJan Stroes

ErnstJan Stroes (1966) is vooral vogelaar, veldbioloog en actief snelfietser....

Lees meer van deze auteur >

Reacties