Gerechtigheid rond Killing Fields nabij

17-10-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

Nadat de 61-jarige San Chueng het nieuws over het tribunaal hoorde, zei zij tegen een BBC-verslaggever: 'Mijn man is vermoord door de Rode Khmer. Tegelijkertijd stierf mijn moeder van de honger. Het doet nog steeds heel veel pijn als ik daaraan terugdenk. Het is verschrikkelijk jammer dat hoofdverantwoordelijke Pol Pot is overleden voordat hij terecht kon staan. Ik wil dat hij net zo lijdt als het Cambodjaanse volk heeft gedaan.'

De Rode Khmer kwam in 1975 onder leiding van Pol Pot aan de macht. Geld en privé-bezit werden onmiddellijk afgeschaft. De bevolking moest naar Maoïstisch model op het platteland gaan werken. Stedelingen werden gedwongen te verhuizen. Wie maar een beetje een opleiding had, werd gezien als elitaire staatsvijand en gemarteld of vermoord. Het boeddhisme werd verboden en monniken vervolgd.

In drie jaar tijd kwamen onder het bewind van de Rode Khmer ongeveer 1,7 miljoen mensen om het leven, een kwart van de toenmalige bevolking. Velen werden vermoord, anderen stierven aan de gevolgen van honger, ziektes en uitputting. In 1979 werd de Rode Khmer door de Vietnamezen verdreven.

Cambodja schedels 400x300px

Diepe sporen
Het schrikbewind heeft tot op de dag van vandaag diepe sporen getrokken in de Cambodjaanse maatschappij. Politieke instabiliteit heeft de economie verlamd. Groeiend toerisme moet het land van de Killing Fields aan harde valuta helpen. De meeste Cambodjanen houden zich in leven met de weinige groenten die ze zelf verbouwen. Niet zonder risico want de Cambodjaanse akkers herbergen nog miljoenen mijnen.  

Zoals de oude San Chueng, heeft bijna iedere Cambodjaan bovendien ten minste een familielid dat onder het gewelddadige regime is omgekomen. Degenen die de martelingen hebben overleefd zijn vaak nog steeds getraumatiseerd.

Traumadeskundigen denken dat de berechting van de hoofdverantwoordelijken niet alleen helend kan zijn voor de slachtoffers, maar ook voor de Cambodjaanse samenleving. Volgens hen is de huidige straffeloosheid een van de oorzaken van de hoge geweld- en criminaliteitscijfers. Berechting van de Rode Khmerleiders zou het tij kunnen keren.

Lange voorgeschiedenis
Het is de bedoeling dat de eerste verdachten begin 2005 voor het tribunaal verschijnen. De lange voorgeschiedenis in aanmerking genomen is het maar de vraag of het zover komt. 

Al begin jaren tachtig werd het idee van een tribunaal geopperd. Maar Cambodja werd geteisterd door burgeroorlogen en machtswisselingen en serieuze plannen kwamen niet uit de verf. Ook toen de Verenigde Naties zich achter het idee opstelden, werd er geen vaart gemaakt. Internationaal lag en ligt de berechting van de hoofdverantwoordelijken voor de massaslachting gevoelig. Het Westen heeft Pol Pot immers nog gesteund nadat hij door de Vietnamezen naar de jungle was verdreven.

Het duurde tot 1997 voordat alle VN-lidstaten erkenden dat er tijdens het bewind van Pol Pot verschrikkelijke wandaden zijn begaan. De VN nam een resolutie aan waarin staat dat Cambodja geholpen moest worden om het traumatische verleden te verwerken.

Cambodja kaart

China maakt daarbij geen haast. Peking oefent zelfs druk uit op de regering van premier Hun Sen om het tribunaal uit te stellen of zelfs helemaal van de agenda te halen. Ook China heeft zijn handen vuil gemaakt aan Pol Pot. Gedurende haar bewind tussen 1975 en 1979 kon de Rode Khmer als bondgenoot van China op 15.000 adviseurs, honderden tanks en flinke hoeveelheden wapens rekenen.

 

 

Gemengde samenstelling tribunaal
Aan het huidige voorstel voor de speciale rechtbank is zes jaar gewerkt. Het wordt een gemengd tribunaal met drie Cambodjaanse en twee internationale rechters. Een meerderheidsbesluit is in principe voldoende. Maar omdat de lokale rechters in de meerderheid zijn, geldt een uitzondering: als de internationale rechters het oneens zijn met hun beslissing, geldt het meerderheidsbesluit niet. De maximale straf is levenslange gevangenneming.

Critici waaronder Human Rights Watch vrezen voor een oneerlijke gang van zaken omdat de Cambodjanen in de meerderheid zijn. Het corrupte rechtssysteem in het land doet hen vrezen voor de onafhankelijkheid van de rechters.

Ook vinden zij dat het tribunaal onvoldoende onafhankelijk is. De critici zijn bang dat premier Hun Sen zich met het tribunaal zal gaan bemoeien. De democratisch gekozen Hun Sen was eerst lid van de Rode Khmer voordat hij in de jaren zeventig overliep naar de Vietnamezen. Politie, leger en justitie staan onder zijn controle.

Nationale verzoening
Het is nog onduidelijk hoeveel mensen een aanklacht wegens genocide of misdaden tegen de menselijkheid tegen zich horen uitspreken. Momenteel zitten slechts twee Rode Khmerleiders vast: massamoordenaar Ta Mok en Kang Kech Lieu, de hoofdondervrager uit de beruchte Tuol-Slang gevangenis. Vele verantwoordelijken, onder wie Pol Pot, zijn al dood.
Andere belangrijke leiders zoals Khieu Samphan en Ieng Sary genieten rustig van hun oude dag ergens in de binnenlanden van Cambodja. Dit voedt het vermoeden dat zij door de regering worden beschermd.

Lage officieren zullen niet worden vervolgd in het belang van de nationale verzoening. Vervolging van hen zou onbegonnen werk zijn, omdat de Rode Khmer zoveel mensen in hun terreurapparaat betrokken. Tallozen werden gedwongen om mee te werken.

En dan is, zoals wel vaker, de financiering een probleem. De benodigde 57 miljoen dollar voor het tribunaal moet van vrijwillige bijdragen van VN-lidstaten komen. Tot nu toe valt die vrijgevigheid tegen. Alleen Australië heeft 2,2 miljoen dollar toegezegd.

Cambodja massagraven
[Massagraf in Cambodja]

Overbodig
Nu er groen licht is voor het tribunaal moet, ondanks de diverse obstakels haast gemaakt worden. De belangrijkste verdachten zijn ook de jongste niet meer en het is niet uitgesloten dat zij hun leider Pol Pot achterna gaan of op medische gronden het proces proberen te ontlopen. Dan zou het tribunaal overbodig worden. De Cambodjanen hebben lang genoeg gewacht.


-----------------------------

DE GESCHIEDENIS VAN CAMBODJA IN VOGELVLUCHT:

9e eeuw: Stichting van het Khmerrijk. Dit koninkrijk regeert afwisselend over delen van Thailand, Vietnam en Laos. Na de bloeiperiode in de 12e eeuw wordt het rijk omgekeerd ook geregeld binnengevallen door die buurlanden. Een van de erfenissen van het Khmerrijk is het tempelcomplex van Angkor.
1863: Cambodja wordt een Frans protectoraat.
1941: Japan bezet Cambodja. Prins Norodan Sihanouk wordt koning.
1946: De Fransen nemen de macht weer over.
1953: Cambodja wordt onafhankelijk van Frankrijk.
1964: De marxistische guerrillabeweging Rode Khmer roert zich voor het eerst.
1970: Sihanouk wordt afgezet door een rechtse coup onder leiding van luitenant-generaal Lon Nol. Deze vraagt de Verenigde Staten, die op dat moment toch ook al in buurland Vietnam bezig zijn, om steun. Sihanouk richt in ballingschap zijn eigen regering op. Die wordt gesteund door de Rode Khmerstrijders.
1975: Rode Khmerstrijders en Sihanouk-loyalisten nemen de hoofdstad Phnom Penh in en beginnen met hun socialistische hervormingen.
1977: Prins Sihanouk wordt onder huisarrest geplaatst. Het land staat officieel onder leiding van de communistische partij van Pol Pot. Zijn Rode Khmer doet af en toe invallen over de grens met Vietnam.
1978: Vietnam is het zat en valt Cambodja binnen.
1979: De Vietnamezen veroveren Phnom Penh en helpen een communistische regering in het zadel. Pol Pot ontsnapt en blijft vanuit de jungle actief met zijn Rode Khmer, vooral in het westen van het land, dichtbij de Thaise grens. De Vietnamezen organiseren een volkstribunaal.
1982: Sihanouk richt met steun van de Chinese regering verzetsgroepen op. Duizenden Cambodjanen vluchten naar Thailand vanwege het geweld.
1987: Na internationale druk beginnen er gesprekken tussen Sihanouk en de regering-Hun Sen.
1989: De gesprekken resulteren in de terugtrekking van de Vietnamese troepen uit Cambodja. Hun Sen probeert buitenlandse investeerders te trekken door het socialisme af te zweren. Boeddhisme wordt opnieuw de staatsgodsdienst. De gevechten tussen de verzetsgroepen van Sihanouk en regeringstroepen gaan door.
1990: De Verenigde Naties komen met een vredesvoorstel: zij zullen toezicht houden op een interim regering waarna er vrije verkiezingen kunnen komen.
1991: De partijen ondertekenen een vredesakkoord in Parijs.
1992: De VN-vredesoperatie Untac begint in Cambodja. De Rode Khmer erkennen die niet en voeren aanvallen op de blauwhelmen uit.
1993: Er vinden vrije verkiezingen plaats die waar mogelijk worden gesaboteerd door de Rode Khmer. Er komt een nieuwe grondwet en Sihanouk wordt opnieuw koning. Voormalig tegenstanders Hun Sen en Prins Ranariddh (de zoon van Sihanouk) komen aan het hoofd van een coalitieregering. Er ontstaat snel ruzie. De gevechten in het land gaan door.
1994: Duizenden Rode Khmerstrijders geven zich over om in aanmerking te komen voor amnestie.
1997: Hun Sen zet zijn collega premier Ranariddh met geweld af. In de jungle zetten de Rode Khmer hun leider Pol Pot af en veroordelen hem tot huisarrest.
1998: Pol Pot sterft. Ranariddh wordt ervan beschuldigd een coup te beramen. Zijn vader verleent hem echter gratie.
2001: De Cambodjaanse senaat keurt een wet goed waardoor een tribunaal voor de berechting van de wandaden van de Rode Khmer kan worden opgericht. Dit plan moet nog echter worden goedgekeurd door de VN.
2003: De partij van Hun Sen wint de algemene verkiezingen maar moet een coalitie vormen met de partij van Ranariddh. De VN keuren het plan voor het Rode Khmertribunaal goed. Het wachten is nu nog op formele ratificatie door het Cambodjaanse parlement.
Aug: 2004: Cambodja wordt lid van de Wereldhandelsorganisatie.
Okt 2004: Het parlement stemt in met de oprichting van het Rode Khmer tribunaal.
Okt 2004: Sihanouk doet troonsafstand, zijn zoon Sihamoni volgt hem op.

 

 

 

Cambodja Informatie Centrum
Onderzoek naar de genocide in Cambodja
Yahoo nieuws directory over Cambodja

Reacties