Gelijke rechten voor vrouwen is zaak van lange adem

05-03-2004
Door: OneWorld Redactie
Bron: OneWorld

 

Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens

Het was vooral aan de inspanningen van Eleanor Roosevelt te danken dat het woordje sekse in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens werd opgenomen. 'Ieder mens heeft altijd en overal dezelfde rechten, ongeacht sekse, huidskleur of klasse', staat hierin sinds 1948 te lezen. Anno 2004 hebben vrouwen in Koeweit echter nog steeds geen stemrecht, mogen Nederlandse vrouwen geen lid worden van de SGP en verdienen vrouwen wereldwijd meestal minder dan mannen en krijgen ze vaker te maken met (seksueel) geweld.

bangladesh_vrouwen

VN-Vrouwenverdrag

Na de aanname van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens bleef het lange tijd stil op het gebied van internationale vrouwenrechten. Totdat de Verenigde Naties 1975 uitriepen tot het jaar van de vrouw.  

Gangbare traditionele opvattingen over mannen en vrouwen hielden de discriminatie van vrouwen nog immer in stand. Tijd dus voor een apart verdrag voor vrouwen. In 1979 aanvaardden de Verenigde Naties een verdrag voor de eliminatie van alle vormen van discriminatie van vrouwen. Dit wordt ook wel kortweg het VN-Vrouwenverdrag genoemd.

Beijing

Naast politieke en burgerlijke rechten zijn in dit vrouwenverdrag ook sociale, economische en culturele rechten opgenomen. Ook worden hierin aanbevelingen gedaan voor de verbetering van de positie van de vrouw. Hoewel meer dan 160 landen het verdrag ratificeerden, bleef het in de praktijk echter aanmodderen met de rechten van vrouwen.

De vrouwenconferentie in Beijing moest wat dat betreft verandering brengen. De conferentie die in 1995 werd georganiseerd, is de grootste conferentie die ooit door de Verenigde Naties op poten is gezet. Ondanks de culturele en politieke verschillen tussen de verschillende deelnemers slaagden de organisatoren er toch in om een actieprogramma op te stellen. De 12 punten die hierin werden geformuleerd moesten de beleidsmakers houvast geven.

Vijf jaar na de Beijing conferentie werd de stand van zaken rond dit actieplan in New York besproken. Deze bijeenkomst was een grote flop. De gesprekken liepen vooral vast rond thema's over seksualiteit. Onder meer het Vaticaan en moslimlanden hadden grote moeite met zaken als abortus en het recht om seks te weigeren. Volgend jaar zal het actieplan nogmaals worden geëvalueerd. De deadline voor Beijing plus 10 nadert dus snel.

Voorlopig is het lijstje vorderingen kleiner dan het aantal klussen dat nog moet gebeuren. Een paar punten uit het actieplan:

Armoede en economie

De teller van het aantal armen in de wereld staat op 1 miljard. Meer dan de helft daarvan is vrouw. In de afgelopen tien jaar is de armoede onder vrouwen zelfs sterker toegenomen dan onder mannen. Niet alleen in ontwikkelingslanden, maar ook in het rijke Westen. De redenen hiervoor zijn complex. Zeker is dat de gebrekkige scholing van vrouwen en hun geringe zeggenschap in de politiek meespelen.

Bovendien hebben vrouwen in sommige landen niet dezelfde eigendoms- en erfrechten als mannen en kunnen zij vaak moeilijker een lening krijgen om een eigen bedrijf te beginnen. Ook het traditionele rollenpatroon waarbij de man werkt en de vrouw thuisblijft is van invloed. Sociale uitkeringen en pensioenen zijn vaak gebaseerd op het principe van ononderbroken arbeid. Voor vrouwen die een tijd thuisblijven om voor de kinderen te zorgen is het lastig om hieraan te voldoen.

vrouw maakt tortillas chiapas

Het aantal vrouwen dat een baan heeft is wel toegenomen in de afgelopen 25 jaar. Net als het aantal vrouwelijke ondernemers. Als vrouwen echter werk vinden, verdienen ze niet altijd hetzelfde als mannen. Gemiddeld is het loonstrookje van vrouwen de helft lager dan dat van mannen met een vergelijkbare functie. Werkende vrouwen doen hun werk ook vaker onder onveilige omstandigheden. Zo zijn het juist vrouwen die in de zogenaamde sweatshops werken. Voor hen is het vaak lastig om zich bij een vakbond aan te sluiten.

Naast hun werk nemen de vrouwen daarbij ook nog eens de meeste huishoudelijke taken op zich. Als het gezin door een catastrofe wordt getroffen zijn het vaak de moeders die op een creatieve manier de eindjes aan elkaar moeten zien te knopen om alsnog een maaltijd op tafel te toveren.

Onderwijs

Steeds meer meisjes gaan naar school en vergroten daarmee hun kansen op de arbeidsmarkt. In de afgelopen twintig jaar is het percentage schoolgaande meisjes in ontwikkelingslanden gegroeid van 38 naar 78 procent. Het belang van onderwijs voor vrouwen gaat verder dan alleen de economie. In diverse dikke rapporten staat beschreven dat de alfabetisering van vrouwen van belang is om de gezondheid, voeding en opvoeding in het gezin te verbeteren. Verder stelt het hen in staat om aan de besluitvorming in de samenleving deel te nemen.

Desalniettemin bestaat tweederde van de ongeveer 900 miljoen analfabeten in de wereld uit vrouwen. Ook zijn hogere opleidingen voor vrouwen in sommige landen nog vrijwel onontgonnen terrein. Als vrouwen wel vrije toegang hebben tot de opleiding van hun keuze, kiezen ze meestal nog voor een stereotiepe opleiding. Sommige landen waaronder Zambia en Cuba proberen wel meer vrouwen naar technische opleidingen te lokken.

Politieke participatie

Sinds Nieuw Zeeland in 1893 vrouwen als eerste kiesrecht gaf, is er een hoop gebeurd in de wereld. Zoals eerder vermeld is Koeweit het enige land ter wereld waar vrouwen niet mogen stemmen. Ook het aantal vrouwen dat zelf actief deelneemt aan de politiek is toegenomen. Steeds meer landen stellen een minimum quotum op voor het aantal vrouwen dat bij overheidsinstellingen werkt.

Op lokaal bestuursniveau weten vrouwen inmiddels redelijk goed door te dringen. Landelijk valt dat echter vies tegen. Het aantal vrouwelijke ministers en parlementsleden is nog bedroevend laag. Wereldwijd waren de parlementsbankjes in 2003 gemiddeld voor 15 procent met vrouwen gevuld. Momenteel zijn er 14 vrouwelijke presidenten en minister-presidenten. De meeste van hen zijn afkomstig uit het Zuiden.

Geweld tegen vrouwen

Geweld tegen vrouwen uit zich in vele vormen. Naast huiselijk geweld, vallen hieronder ook verkrachting en aanranding, vrouwenhandel, gedwongen prositutie en geweld in gewapende conflicten zoals moord, systematische verkrachtingen en gedwongen zwangerschap. Op het afschrikwekkende lijstje staan ook eermoorden, weduweverbranding, vrouwenbesnijdenis, het doden van meisjesbaby's en prenatale selectie ten gunste van een jongetje en andere schadelijke praktijken en tradities.

vrouwenbesnijdenis Afrika demonstratie

Huiselijk geweld is de meest voorkomende vorm van geweld tegen vrouwen. Meer dan 20 procent van de vrouwen heeft dit aan den lijve ondervonden. De Ontwikkelingsorganisatie UNDP berekende zelfs dat het aantal vrouwen dat aan de gevolgen hiervan overlijdt groter is dan het aantal vrouwelijke slachtoffers van borstkanker, problematische zwangerschappen, oorlog en verkeersongelukken.

Inmiddels heeft een flink aantal landen wel in de wetgeving opgenomen dat huiselijk geweld hetzelfde moet worden beoordeeld als geweld door een vreemde. Helaas schort het nogal eens aan de naleving hiervan. Tegelijkertijd is verkrachting binnen het huwelijk in een aantal landen waaronder India nog steeds niet strafbaar. Ook kunnen verkrachters in enkele landen waaronder Paraguay hun straf ontlopen als ze met het slachtoffer trouwen.

Zowel op internationaal als op nationaal niveau worden er meer pogingen gedaan voor het aan banden leggen van bijvoorbeeld vrouwenhandel en vrouwenbesnijdenis.  De controle hierop ligt nog moeilijk. Dat het Joegoslavië- en Rwanda tribunaal verkrachting als oorlogsmisdaad en een mogelijke poging tot genocide hebben erkend, wordt door mensenrechtenorganisaties als een belangrijke mijlpaal en recente opsteker in de strijd voor gelijke rechten voor vrouwen beschouwd.

 

VN organisatie die toeziet op de naleving van het Plan for Action dat in Peking werd opgesteld

Internationale vrouwenorganisatie Equality Now

Platform van Nederlandse Vrouwenorganisaties

Reacties