Geheugen en beleidsinvloed nodig voor mensenrechten

01-01-2007
Door: Tekst: Martine van der Horn


Martha Meijer is directeur van het Humanistisch Overleg Mensenrechten (HOM)

'Het boek "The Ethics of Memory" van Avishai Margalit laat zien hoe ingrijpende gebeurtenissen, zoals mensenrechtenschendingen, kunnen worden verwerkt. Daarnaast behandelt het verschillende manieren om geheugen en herinnering te gebruiken zodat misdaden tegen de menselijkheid worden tegengegaan.

De auteur redeneert vanuit een persoonlijke ervaring, de verwerking van de holocaust, die hij doortrekt naar politiek ingrijpende situaties van nu. Een voorbeeld is het verhaal over zijn ouders - joden in Palestina - die destijds geschokt waren door de uitspraak van Hitler in 1939: "Wie spreekt er heden ten dage nog over de moord op de Armeniërs?" Hitler impliceerde daarmee dat die moord (in 1915) ongestraft kon blijven omdat men er niet over sprak, en dat hijzelf dus ook ongestraft zijn vernietigingsbeleid kon uitvoeren. Deze herinnering is actueel nu de Armeense genocide opnieuw een heet hangijzer vormt. De Turkse regering ontkent dat de volkerenmoord heeft plaatsgehad en vervolgt mensen die het publieke debat daarover willen voeren. De kwestie dringt zelfs door tot in onze politiek, omdat van oorsprong Turkse politici wordt gevraagd om een uitspraak hierover. Wie had in 1915 of in 1939 gedacht dat wij er nu nog steeds niet "klaar" mee zouden zijn? Het geheugen - en het publieke debat over wat wij ons herinneren - is essentieel om straffeloosheid tegen te gaan.

Verhelderend was voor mij Margalits onderscheid tussen het "gezamenlijke geheugen" (mensen uit één samenleving herinneren zich dezelfde gebeurtenissen) en het "gedeelde geheugen" (mensen herinneren zich die gebeurtenissen op dezelfde manier, vanuit dezelfde normen en waarden). Tijdens een onderzoek naar niet-bestrafte mensenrechtenschendingen in Indonesië merkte ik heel duidelijk hoe het geheugen invloed heeft op de (on)mogelijkheid om daders te straffen. In Indonesië was het decennialang verboden om te spreken over de coup van 1965. Er was een officiële versie voor het gezamenlijke geheugen gemaakt.

Margalit laat zien dat het delen van gebeurtenissen, en de ethiek ervan, belangrijk is. Ontwikkeling en conflict blijken steeds duidelijker verband te houden en dan is de ethiek van het geheugen een overweging waard.'

 

Titel: The Ethics of Memory
Auteur: Avishai Margalit
ISBN: 0 674 00941 x
Nederlandse vertaling: Herinnering. Een Ethiek voor vandaag
ISBN: 90 8506 2845

Dirk Steen is beleidsmedewerker bij Amnesty International

'Dit boek van Chris Roche ligt bij mij boven op de stapel. Een paar jaar geleden was het mijn eerste kennismaking met "impact assessment". Dat je probeert vast te stellen wat je hebt bereikt, is in de wereld van mensenrechten in vergelijking met die van de ontwikkelingssamenwerking relatief nieuw. Ontwikkelingsorganisaties staan al langer onder toezicht van donoren - en donoren willen resultaten zien. Bij een club als Amnesty International was dat altijd minder aan de orde. Toch is er ook binnen Amnesty een sterke interne drive om aan impact assessment te doen. We willen aan de achterban en andere belanghebbenden laten zien wat we bereiken. Daarnaast bekijken we wat we kunnen leren om het werk beter te doen. Dit boek kan daar goed bij helpen; het geeft een systematisch overzicht van hoe je impact assessment aanpakt en is gestoeld op praktische ervaring. Op basis van tien casestudy's laat het de praktijk zien. Van begin tot eind worden alle basisprincipes behandeld. Het boek gaat grotendeels over OS-activiteiten met lokale organisaties, maar er is ook een hoofdstuk over beleidsbeïnvloeding, en dat is erg interessant voor mijn werk.

Over impact assessment wordt soms heel ingewikkeld gedaan. Ook op het gebied van mensenrechten is het natuurlijk niet altijd eenvoudig. Want wat is jouw specifieke bijdrage aan beleidsbeïnvloeding? Ga dat maar eens meten. Maar het boek biedt heldere concepten en een "ga-aan-de-slag"-houding. Dat is een attitude die me aanspreekt.

Twee jaar geleden hebben we daadwerkelijk gebruikgemaakt van het boek. We onderzochten in hoeverre ons "Control Arms"-programma had gewerkt, met andere woorden: of Amnesty erin was geslaagd om regeringen meer controle uit te laten oefenen op de handel in wapens. De stadia van beleidsbeïnvloeding die de auteur gebruikt, bleken voor ons echter te schematisch, dus die hebben we aangepast. Dat is het leuke van dit boek, dat het daartoe uitnodigt. Het boek heeft een praktische en open benadering; het biedt ruimte om te leren en creatief te zijn.'

 

Titel: Impact Assessment for Development Agencies: Learning to Value Change
Auteur: Chris Roche
ISBN: 0855984244
Verkrijgbaar: via amazon.com



Reacties