Favoriet van het volk gooit olie op het vuur

16-12-2005
Door: Silke de Wilde
Bron: OneWorld

Morales kreeg tot nu toe de meeste stemmen in de peilingen: 32,8 procent. Zijn aanhangers zijn voornamelijk arme cocaboeren en afkomstig uit de inheemse Aymara en Quechua bevolking (de twee grootste etnische groepen in Bolivia). Maar ook onder de arme arbeiders in de steden vindt hij steun. Net als president Chavez van Venezuela geeft Morales flink af op de Amerikaanse president Bush. De speerpunten van zijn campagne zijn nationalisering van de natuurlijke grondstoffen en meer rechten voor de inheemse bevolking. Morales wil een 'linkse dictatuur van het volk'. 

 

Daar scoort hij goed mee. Veel Bolivianen zijn het zat dat buitenlanders zich bemoeien met de nationale rijkdommen, zoals aardolie en gas. En de arme inheemse bevolking heeft er genoeg van dat een kleine kring van machthebbers op een corrupte, inefficiënte en ondoorzichtige wijze het land regeert.

Bolivia Evo Morales
Evo Morales
 'Als Evo president wordt, zullen de intellectuelen uit Europa uit hun bol gaan en dit weer een ommekeer of revolutie noemen,' vertelt Buitendijk. 'Maar die ommekeer is heel relatief. Alleen al in de afgelopen vijftig jaar zijn er ongeveer vijf van dergelijke keerpunten geweest. Zo heeft Bolivia al periodes van volksmilities, militaire dictatuur en neoliberale regeringen gekend. Maar het volk is het snel zat als er geen brood op de plank komt, de werkloosheid toeneemt en overal chaos is. Al die 'revoluties' zijn om dezelfde reden onhoudbaar gebleken: de economie liep vast, er heerste chaos alom.'

Burgeroorlog

Morales noemt zichzelf 'een man van het volk'. Maar dat volk vraagt veel. Buitendijk: 'De economie ligt in puin. Als hij het volk binnen een half jaar niet de dingen kan geven waar het om vraagt, keert dat zogenaamde volk zich even hard van hem af als het met al zijn revolutionaire voorgangers heeft gedaan. Morales is zeker niet de definitieve oplossing voor Bolivia. Hij is eerder een katalysator in een ontwikkeling richting nieuwe conflicten en chaos.'

Als Morales deze verkiezingen wint, maar zijn kiezers niet tevreden stelt is het nog maar de vraag hoe lang hij aan de macht zal zijn. In 2003 werd president Sánchez de Lozada gedwongen af te treden na een maandenlange volksopstand. Zijn opvolger, Carlos Mesa, vertrok in juni ook vanwege grote sociale onrust.      

 

Leonardo Buitendijk ziet de toekomst niet rooskleurig in. De arme, inheemse bevolking voelt zich al jaren achtergesteld en wil de grond waar zij vinden dat ze recht op heeft terug van de grootgrondbezitters. Hun hoop is gevestigd op Morales: 'Als arme indiaanse boeren uit de hoogvlakte met toestemming van de regering grond van de grootgrondbezitters gaan inpikken, zullen er conflicten komen tussen de regio's', zegt Buitendijk. 

 

'Geeft Morales het startsein voor een revolutie, waarbij iedereen die maar een beetje produceert of bezittingen heeft, wordt aangepakt, dan zit het land binnen de kortste keren in een gigantische economische, politieke en sociale crisis. Treedt hij minder radicaal op en begrijpt hij dat hij het IMF, de Wereldbank en donoren nodig heeft, dan wordt hij door zijn eigen mensen ingehaald. Die gaan dan op eigen houtje pakken wat ze kunnen.' 


Autonomie

Daar komt nog bij dat de rijkere provincies zich in feite willen afsplitsen. Als Morales aanspraak gaat maken op de bezittingen van de elite, zullen de provincies Santa Cruz, Beni, Pando en Tarija, alleen maar harder gaan vechten voor een afsplitsing. Buitendijk: 'De rest van het land zal niet pikken dat juist de departementen waar zich de gas- en olievoorraden bevinden, zelfstandig worden. Dat vergroot nog eens de kans op een oorlog.'

 

De provincies zullen na de komende verkiezingen hoe dan ook meer macht krijgen dan ze nu hebben. Voor het eerst worden er namelijk ook prefecten gekozen. De prefecten zijn de hoogste politieke bazen van de provincies. 'Bolivianen zijn erg regionalistisch en dus zal het volk meer waarde hechten aan de prefect dan aan de president. In de departementen waar gas en aardolie wordt gewonnen, krijgen de prefecten meer zeggenschap over het geld en dat geeft hen veel macht en onafhankelijkheid ten opzichte van de president. Dat geeft nog meer voedingsbodem voor een conflict.'

 

Staatsgreep

 Bolivia is houder van het wereldrecord staatsgrepen: 188 in 157 jaar (in de periode van 1825-1982)

De populaire cocaboer moet eerst zondag zien af te rekenen met zijn opponenten. Morales' belangrijkste concurrent is de kandidaat van partij Podemos: Jorge Quiroga. Quiroga, ingenieur bij IBM en opgeleid in de Verenigde Staten, vertegenwoordigt het neoliberalisme en trekt stemmen in de middenklasse en daarboven. Hij heeft bestuurlijke ervaring als minister tussen 1990 en 1997. In 1997 was hij bovendien vice-president en in 2001 zelfs een jaar lang president, na het overlijden van de toenmalige president. In de peilingen staat hij op iets meer dan een kwart van de stemmen. 'Net iets minder dan Morales. Maar in die peilingen zijn de stemmen van de plattelandsbevolking niet meegenomen', nuanceert Buitendijk.

De centrumlinkse Samuel Doria Mediana leidt de UN, Unión Nacional. Buitendijk: 'Hij is technisch gezien zeker de beste kandidaat. Hij is als econoom opgeleid in Londen en een succesvol zakenman. Hij was al eens minister van Planning. Maar hij heeft het charisma van een dooie mus.' Mediana staat voorlopig ver achter in de peilingen met 9,4 procent. 'Maar hij zou nog een belangrijke rol kunnen spelen. Als hij als derde eindigt in de verkiezingen, en de winnaar heeft geen overgrote meerderheid van de stemmen gehaald, dan bepaalt hij mee wie de nieuwe president wordt.'

 

Volgens het kiessysteem moet een kandidaat minstens 50 procent van de stemmen halen. Zo niet, dan besluit het congres wie de winnaar wordt. De verwachting is dat het congres niet voor Morales gaat stemmen. Dit zou kunnen leiden tot protesten of opstanden van linkse kiezers. MAS-senator Loayza, leider van de Boliviaanse boerenvakbond, dreigde onlangs in de pers met een staatsgreep als een eventuele verkiezingsoverwinning van de MAS niet wordt erkend. Morales heeft dat echter tegengesproken.

 

Wat de verkiezingsuitslag ook wordt, waarnemers voorspellen dat binnen zes maanden de bom hoe dan ook (weer) zal barsten in Bolivia.

 

Update 19-12-2005:

 

Exit polls: Morales wint in Bolivia   

Het ziet er naar uit dat de linkse Evo Morales de zondag gehouden presidentsverkiezingen in Bolivia met ruim verschil gaat winnen. Hij heeft een voorsprong van meer dan tien procentpunten op zijn conservatieve tegenstander, oud-president Jorge 'Tuto' Quiroga, zo blijkt uit twee exit polls. Een peiling van Equipso Mori voorspelde dat Morales met 45 procent van de stemmen aan de haal gaat, terwijl Quiroga slechts op 33 procent komt. Een andere exit poll gaf bijna precies hetzelfde beeld.
Lees meer bij Trouw.

Reacties